ශ්රී ලංකාවේ විනිවිදභාවය සහ මහජන වගවීම පිළිබඳ පවතින විවාදයේ සුවිශේෂී සිදුවීමක් දිගහැරී ඇත. ඒ, හිටපු ශ්රී ලංකා ජනාධිපති රනිල් වික්රමසිංහ මහතා 2023 සැප්තැම්බර් මාසයේදී බ්රිතාන්යයේ සිදු කළ මතභේදාත්මක සංචාරය සම්බන්ධයෙන් වුල්වර්හැම්ප්ටන් විශ්ව විද්යාලයෙන් (University of Wolverhampton) නිල තොරතුරු ලබා ගැනීමට ස්වාධීන ක්රියාකාරිකයෙකු වන ඕෂධ හේරත් සමත්වීමත් සමඟය. වාර්තා වන අන්දමට, ශ්රී ලංකාවේ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව බදු ගෙවන්නන්ගේ විශාල මුදලක් වැය කරමින් නිලධාරීන් විදේශගත කළද, මෙම තොරතුරු ලබා ගැනීමට ඔවුන් අපොහොසත් වී තිබුණි.
ඕෂධ හේරත් යනු කවුද?
ඕෂධ හේරත් යනු ශ්රී ලංකාවේ සිවිල් සමාජ ක්රියාකාරිකයෙකු සහ මහජන වගවීම පිළිබඳ ප්රචාරකයෙකු ලෙස ප්රසිද්ධ අයෙකි. ඔහු රජයේ තීරණ සහ මහජන වියදම් පරීක්ෂා කිරීම සඳහා නීතිමය යාන්ත්රණයන් සහ තොරතුරු දැනගැනීමේ නීති නිරන්තරයෙන් භාවිතා කරයි. දේශපාලන බලපෑම් හෝ රාජ්ය සම්පත් මත යැපෙනවා වෙනුවට, හේරත් බොහෝ විට තොරතුරු හඹා යන්නේ ලේඛනගත සාක්ෂි සහ විනිවිදභාවය පිළිබඳ නීති යටතේ ඉදිරිපත් කරන නිල ඉල්ලීම් හරහාය.
මතභේදාත්මක බ්රිතාන්ය සංචාරය
මෙම මතභේදයට මුලපුරන්නේ 2023 සැප්තැම්බර් මාසයේදී රනිල් වික්රමසිංහ මහතා බ්රිතාන්යයේ සිදු කළ සංචාරයයි. එහිදී ඔහු වුල්වර්හැම්ප්ටන් විශ්ව විද්යාලයේ උපාධි ප්රදානෝත්සවයකට සහභාගී වූ අතර, එහිදී ඔහුගේ බිරිඳ වන මෛත්රී වික්රමසිංහ මහත්මිය ඇගයීමට ලක්විය.
එම අවස්ථාවේදී, මාධ්ය වාර්තා කිහිපයකින් යෝජනා වූයේ මෙම සංචාරය තුළ ශ්රී ලංකා ජනාධිපතිවරයා සහ විශ්ව විද්යාල නායකත්වය අතර ඉහළ මට්ටමේ සාකච්ඡා පැවැත්වුණු බවත්, අධ්යයන සහයෝගීතාවය, ශිෂ්ය හුවමාරු සහ පර්යේෂණ සහයෝගීතාවන් පිළිබඳ සාකච්ඡා ඊට ඇතුළත් වූ බවත්ය.
කෙසේ වෙතත්, මෙම සංචාරය ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය නායකයා ලෙස ඔහු සිදු කළ නිල රාජ්යතාන්ත්රික කටයුත්තක්ද, නැතහොත් ඔහුගේ බිරිඳගේ ඇගයීම සම්බන්ධ පුද්ගලික සංචාරයක්ද යන්න පිළිබඳව ඉක්මනින්ම ප්රශ්න මතු විය.
CIDයේ මිල අධික විදේශ පරීක්ෂණය
මෙම මතභේදය මධ්යයේ, සංචාරයේ ස්වභාවය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම් ලබා ගැනීම සඳහා ශ්රී ලංකා අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව බ්රිතාන්යයට නිලධාරීන් යැවූ බව වාර්තා වේ.
විවේචකයින් තර්ක කළේ විදේශගත වූ විමර්ශකයින්ගේ ගමන් ගාස්තු, නවාතැන් සහ මෙහෙයුම් පිරිවැය පියවා ගැනීම සඳහා මෙම මෙහෙයුම බදු ගෙවන්නන්ට සැලකිය යුතු මූල්ය බරක් පැටවූ බවයි.
එසේ වුවද, මෙම වියදම් දැරුවද, සංචාරයේ ප්රධාන කරුණු කිහිපයක් සම්බන්ධයෙන් පැහැදිලි ලේඛනගත තහවුරු කිරීමක් ලබා ගැනීමට අපොහොසත් වෙමින් CID නිලධාරීන් නැවත ශ්රී ලංකාවට පැමිණි බව වාර්තා විය.
ඕෂධ හේරත්ගේ තොරතුරු දැනගැනීමේ (FOI) ඉල්ලීම්
මිල අධික විදේශ මෙහෙයුමක් හරහා පිළිතුරු ලබා ගැනීමට CIDය වෙහෙසෙන අතරතුර, ඕෂධ හේරත් වඩාත් සරල මාර්ගයක් අනුගමනය කළේය.
2026 ජනවාරි 30 වන දින, හේරත් මහතා රනිල් වික්රමසිංහ මහතා වෙත යොමු කරන ලද ආරාධනාවේ ස්වභාවය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම් ඉල්ලා 2000 බ්රිතාන්ය තොරතුරු දැනගැනීමේ නිදහස පිළිබඳ පනත (UK Freedom of Information Act 2000) යටතේ වුල්වර්හැම්ප්ටන් විශ්ව විද්යාලය වෙත නිල ඉල්ලීම් දෙකක් ඉදිරිපත් කළේය.
එම ඉල්ලීම් මගින් තීරණාත්මක කරුණු කිහිපයක් තහවුරු කරන ලෙස විශ්ව විද්යාලයෙන් ඉල්ලා සිටියේය:
2023 සැප්තැම්බර් 22 දින පැවති උපාධි ප්රදානෝත්සව දිවා භෝජන සංග්රහයකට රනිල් වික්රමසිංහ සහ මෛත්රී වික්රමසිංහ යන මහත්ම මහත්මීන්ට ආරාධනා කරමින්, උපකුලපති මහාචාර්ය ජෝන් රැෆර්ටිගේ අත්සනින් යුත් 2023 සැප්තැම්බර් 1 දිනැති ලිපිය සත්ය එකක්ද යන්න.
අදාළ ආරාධනය වික්රමසිංහ මහතා වෙත යොමු කළේ ශ්රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස ඔහුගේ නිල තත්ත්වයෙන්ද, නැතහොත් ගෞරව සම්මානලාභියාගේ සහකරු ලෙස පුද්ගලික මට්ටමින්ද යන්න.
නිල සංචාර සඳහා වන සම්මත රාජ්යතාන්ත්රික ක්රියාපටිපාටිය අනුව, මෙම ආරාධනය ලන්ඩනයේ ශ්රී ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය හරහා ලබා දුන්නේද යන්න.
වික්රමසිංහ මහතා සහභාගී වූයේ විශ්ව විද්යාලයේ විශේෂ අමුත්තෙකු ලෙසද, නැතහොත් සම්මානලාභියා සමඟ පැමිණි පවුලේ සාමාජිකයෙකු ලෙස පමණක්ද යන්න.
2023 සැප්තැම්බර් උපාධි ප්රදානෝත්සව කාලය තුළ විශ්ව විද්යාලය විසින් මෛත්රී වික්රමසිංහ මහත්මිය වෙත “ගෞරවනීය මහාචාර්ය” (Honorary Professorship) පදවියක් පිරිනමා තිබුණේද යන්න.
විශ්ව විද්යාලයේ ප්රතිචාරය
2026 පෙබරවාරි 27 වන දින වුල්වර්හැම්ප්ටන් විශ්ව විද්යාලය ප්රතිචාර දැක්වූ අතර, තොරතුරු අයිතිවාසිකම් කළමනාකාරිනී සෝෆී එසන් තහවුරු කළේ හේරත් විසින් ඉල්ලා සිටි තොරතුරු සම්පූර්ණයෙන්ම විශ්ව විද්යාලය සතුව පවතින බවත් ඒවා හෙළි කරන බවත්ය.
එම ප්රතිචාරය නිල තීරණ නිවේදන දෙකක් හරහා නිකුත් කරන ලදී:
FOI-18-26 – ආරාධනා පත්රයේ සත්යතාව තහවුරු කිරීමට අදාළව.
FOI-19-26 – ආරාධනාවේ ස්වභාවය සහ නිල සම්බන්ධතා පිළිබඳ ප්රකාශයන්ට අදාළව.
මෙම ප්රතිචාර දෙකම තහවුරු කළේ ඉල්ලා සිටි තොරතුරු විශ්ව විද්යාල වාර්තාවල පවතින බවත්, තොරතුරු දැනගැනීමේ නිදහස පිළිබඳ පනත යටතේ ඒවා නිකුත් කළ හැකි බවත්ය.
ලිපි හුවමාරුව මගින් මතු කරන ප්රශ්න
හේරත් විසින් යොමු කරන ලද ප්රශ්න මගින් මෙම ගැටලුව ශ්රී ලංකාව තුළ මතභේදයට තුඩු දුන්නේ මන්දැයි හෙළි වේ.
ප්රධාන ගැටලුව වන්නේ මෙම සංචාරය:
- ශ්රී ලංකාව සහ වුල්වර්හැම්ප්ටන් විශ්ව විද්යාලය අතර රාජ්යතාන්ත්රික සාකච්ඡා සහ ආයතනික සහයෝගීතාව ඇතුළත් නිල ජනාධිපති සංචාරයක්ද?
නැතහොත්
2. උපාධි ප්රදානෝත්සවයක් අතරතුර සම්මානලාභියෙකුගේ සහකරු ලෙස ජනාධිපතිවරයා මූලික වශයෙන් සහභාගී වූ පුද්ගලික සංචාරයක්ද? යන්නයි.
නිල සංචාර සඳහා සාමාන්යයෙන් ශ්රී ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය හරහා රාජ්යතාන්ත්රික සම්බන්ධීකරණයක් අවශ්ය වන අතර, බොහෝ විට නිල හමුවීම්, න්යාය පත්ර සහ ලේඛනගත ප්රතිඵල ඇතුළත් වන බැවින් මෙම වෙනස වැදගත් වේ.
හේරත්ගේ දෙවන FOI ඉල්ලීමෙන් විශ්ව විද්යාලයෙන් විශේෂයෙන් විමසා සිටියේ මාධ්ය වාර්තාවල සඳහන් වන සාකච්ඡා සඳහා කිසියම් නිල රැස්වීම් වාර්තා, න්යාය පත්ර හෝ අවබෝධතා ගිවිසුම් (MoUs) පවතීද යන්න තහවුරු කරන ලෙසයි.
පැහැදිලි වෙනසක්
මෙම සිදුවීම විශේෂයෙන් කැපී පෙනෙන්නේ ප්රවේශයන් දෙක අතර ඇති වෙනස නිසාය.
CIDය සංචාරය පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කිරීමට උත්සාහ කරමින් මහජන වියදමින් විමර්ශකයින් විදේශගත කළේය.
ඊට ප්රතිපක්ෂව, ඕෂධ හේරත් මහජන මුදලින් එක රුපියලක්වත් වැය නොකර, අන්තර්ජාලය හරහා නිල තොරතුරු ඉල්ලීම් දෙකක් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පමණක් නිල ලේඛන ලබා ගත්තේය.
නීතිමය සහ වගවීමේ බලපෑම්
මෙම සිද්ධිය රජයේ විනිවිදභාවය, විමර්ශන කාර්යක්ෂමතාව සහ මහජන මුදල් භාවිතය පිළිබඳ පුළුල් ප්රශ්න මතු කරයි.
අදාළ තොරතුරු සති කිහිපයක් ඇතුළත නිල තොරතුරු ඉල්ලීම් හරහා ලබා ගත හැකි වූයේ නම්, විමර්ශකයින් විදේශගත කිරීම අනවශ්ය සහ නාස්තිකාර ක්රියාවක් බව විවේචකයෝ තර්ක කරති.
එමෙන්ම, නිලධාරිවාදී ක්රියාවලීන් තුළ වැළලී යා හැකි කරුණු අනාවරණය කර ගැනීමේදී තොරතුරු දැනගැනීමේ නීති සහ මහජන වගවීමේ යාන්ත්රණයන්හි වැඩෙන බලය ද මෙයින් ඉස්මතු වේ.
විනිවිදභාවය පිළිබඳ පාඩමක්
වුල්වර්හැම්ප්ටන් සංචාරය අවසානයේ නිල එකක්ද පුද්ගලික එකක්ද යන්න පසෙක තැබුවහොත්, එක් කරුණක් දැන් පැහැදිලිව පෙනේ.
නිවැරදි නීතිමය මෙවලම්වලින් සන්නද්ධ වූ තනි පුරවැසියෙකු, රාජ්ය විමර්ශන ආයතනයක්—විශාල පිරිවැයක් දැරුවද—ලබා ගැනීමට අපොහොසත් වූ පිළිතුරු ලබා ගැනීමට සමත් වී ඇත.
ආයතන කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය නැවත නැවතත් පරීක්ෂාවට ලක් වූ රටක, විනිවිදභාවය සමහර විට තීරණය වන්නේ බලය මත නොව කැපවීම මත බව මෙම සිදුවීම ප්රබල මතක් කිරීමකි.
Marlon Dale Ferreira
