නව බලශක්ති ප්‍රතිපත්තියෙන් සුළු ව්‍යවසායකයන්ට දැඩි බලපෑම් – රැකියා දහස් ගණනක් අවදානමේ බවට චෝදනා
ශ්‍රී ලංකාවේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය තුළ පසුගිය දශකය පුරා කැපී පෙනෙන දායකත්වයක් ලබාදුන් ගෘහස්ථ සූර්ය බලශක්ති පාරිභෝගිකයන් සහ සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායකයන් වත්මන් රජයේ නව බලශක්ති ප්‍රතිපත්ති හමුවේ බරපතළ අර්බුදයකට මුහුණ පා සිටින බවට ක්ෂේත්‍රයේ නියෝජිතයෝ චෝදනා කරති.
විශේෂයෙන් සූර්ය බලශක්ති පද්ධති සඳහා මෙතෙක් ක්‍රියාත්මක වූ බිල්පත් ගණනය කිරීමේ ක්‍රමවේද වෙනස් කිරීම සහ බැටරි ගබඩා පද්ධති සම්බන්ධයෙන් පවතින බදු ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් කුඩා පරිමාණ ආයෝජකයන් අධෛර්යයට පත්වන අතර, මහා පරිමාණ බලශක්ති සමාගම් වෙත වෙළෙඳපොළ බලය සංකේන්ද්‍රණය වීමේ අවදානමක් නිර්මාණය වී ඇති බව ඔවුහු පෙන්වා දෙති.
මෙම තත්ත්වය හමුවේ රජයේ බලශක්ති ප්‍රතිපත්තිය සැබවින්ම ජනතා කේන්ද්‍රීය පුනර්ජනනීය බලශක්ති සංවර්ධනයක් වෙනුවෙන් ක්‍රියාත්මක වන්නේද, නැතහොත් ප්‍රධාන පෙළේ ව්‍යාපාරික සමාගම් කිහිපයකට වාසිදායක පරිසරයක් නිර්මාණය කරන්නේද යන්න පිළිබඳව ප්‍රශ්න මතුව තිබේ.
නෙට් මීටරින් ක්‍රමවේදය වෙනස් කිරීමෙන් පාරිභෝගිකයාට අවාසියක්?
2026 සැප්තැම්බර් 11 වැනිදා බලශක්ති අමාත්‍යාංශයේ වැඩබලන ලේකම්වරයා විසින් නිකුත් කළ බව සඳහන් වන ප්‍රතිපත්තිමය නියෝගයක් මෙම අර්බුදයට ප්‍රධාන හේතුවක් වී ඇති බව ක්ෂේත්‍රයේ පාර්ශ්ව පවසති.
ඔවුන්ගේ චෝදනාව වන්නේ ගෘහස්ථ සූර්ය බලශක්ති පාරිභෝගිකයන්ට වාසිදායක වූ Net Metering සහ Net Accounting ක්‍රමවේද ඉවත් කර Net Plus ක්‍රමය වෙත යොමු කිරීමෙන් නව සූර්ය බලශක්ති ආයෝජනවල ආර්ථික ප්‍රතිලාභ සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටෙන බවයි.
එමෙන්ම වහල මත සූර්ය පැනල ස්ථාපනය කිරීමේදී වැඩි ධාරිතාවක් භාවිත කිරීමට අවස්ථාව ලබාදුන් Net Plus Plus ක්‍රමයද අත්හිටුවා ඇති බවට චෝදනා එල්ල වී තිබේ.
පැවති Net Metering ක්‍රමය යටතේ ගෘහස්ථ පාරිභෝගිකයන්ට තම සූර්ය පද්ධතියෙන් ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට ලබාදෙන විදුලි ඒකක, පද්ධතියෙන් ලබාගන්නා විදුලි ඒකක සමඟ හිලව් කරගැනීමේ හැකියාව පැවතිණි.
කෙසේ වෙතත් Net Plus ක්‍රමය යටතේ සූර්ය බලශක්ති උත්පාදනය වෙනුවෙන් වෙනම ගෙවීමක් සිදුකරන අතර, පාරිභෝගිකයාගේ විදුලි පරිභෝජනය සඳහා වෙනම බිල්පතක් ගණනය කෙරේ.
මෙම ක්‍රමවේද දෙක අතර පවතින වෙනස හේතුවෙන් ඇතැම් පාරිභෝගික කාණ්ඩවලට මූල්‍යමය අවාසි ඇතිවිය හැකි බව ක්ෂේත්‍රයේ නියෝජිතයන්ගේ අදහසයි.
ඒකක 550කට රුපියල් 13,000ක් – පරිභෝජනයට රුපියල් 48,000ක්?
නව ක්‍රමවේදය හේතුවෙන් පාරිභෝගිකයන්ට ඇතිවිය හැකි මූල්‍ය බලපෑම පැහැදිලි කිරීම සඳහා සූර්ය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ පාර්ශ්ව විසින් ඉදිරිපත් කරන ගණනය කිරීමක්ද මේ වන විට අවධානයට ලක්ව තිබේ.
එම ගණනය කිරීමට අනුව කිලෝවොට් පහක සූර්ය බලශක්ති පද්ධතියකින් මාසයකට විදුලි ඒකක 550ක් පමණ නිෂ්පාදනය කරන ගෘහස්ථ පාරිභෝගිකයකුට, පැවති Net Metering ක්‍රමය යටතේ එම ඒකක සිය පරිභෝජනයට හිලව් කරගැනීමෙන් විදුලි බිල අවම කරගැනීමට හැකියාව තිබිණි.
එහෙත් ඉදිරිපත් කර ඇති නව ගණනය කිරීමට අනුව එම ඒකක 550 විදුලිබල පද්ධතියට අලෙවි කිරීමෙන් පාරිභෝගිකයාට ලැබෙන්නේ රුපියල් 13,000කට ආසන්න මුදලකි.
අනෙක් අතට එම ඒකක ප්‍රමාණයම පරිභෝජනය කිරීම වෙනුවෙන් රුපියල් 48,000කට ආසන්න මුදලක් ගෙවීමට සිදුවන බව එම පාර්ශ්ව පෙන්වා දෙයි.
ඒ අනුව විදුලිය අලෙවි කිරීමෙන් ලැබෙන ආදායම සහ පරිභෝජනය වෙනුවෙන් ගෙවීමට සිදුවන මුදල අතර රුපියල් 35,000ක පමණ වෙනසක් පවතින බව ඔවුන්ගේ ගණනය කිරීමෙන් දැක්වේ.
කෙසේ වෙතත් මෙම සංඛ්‍යා නිශ්චිත විදුලි ගාස්තු කාණ්ඩ, අදාළ මිලදී ගැනීමේ ගාස්තු සහ පාරිභෝගිකයාගේ සැබෑ විදුලි භාවිත රටාව අනුව වෙනස් විය හැකි අතර, ඉදිරිපත් කර ඇති ගණනය කිරීම නිල වශයෙන් තහවුරු කරගත යුතුව තිබේ.
එසේ වුවද ගෘහස්ථ සූර්ය බලශක්ති ආයෝජන සඳහා පවතින මූල්‍ය දිරිගැන්වීම් දුර්වල වුවහොත්, බැංකු ණය සහ පුද්ගලික ඉතුරුම් යොදවා සූර්ය පද්ධති ස්ථාපනය කිරීමට ජනතාව දක්වන උනන්දුව පහත වැටිය හැකි බවට අනතුරු ඇඟවේ.
සූර්ය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ රැකියා 80,000ක් අහිමි වූ බවට චෝදනා
මේ අතර පුනර්ජනනීය බලශක්ති සංවර්ධන පෙරමුණේ නියෝජිතයන් මල්වතු සහ අස්ගිරි උභය මහා විහාරීය මහානායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේලා බැහැදැක මෙම අර්බුදය පිළිබඳව කරුණු ඉදිරිපත් කර තිබේ.
එම පෙරමුණේ සභාපති එච්.පී. රුවන් චාමර, ලේකම් සජිත් ජයවර්ධන සහ භාණ්ඩාගාරික ධනංජය ජයවර්ධන යන මහත්වරුන් එහිදී පෙන්වා දී ඇත්තේ රජයේ නව ප්‍රතිපත්ති සහ චක්‍රලේඛ හේතුවෙන් ක්ෂේත්‍රයට සම්බන්ධ පුද්ගලයන් 80,000කගේ පමණ ජීවනෝපාය අහිමි වී ඇති බවයි.
එමෙන්ම දැනට ක්‍රියාත්මක ආයතනවල සේවය කරන තවත් 20,000කට ආසන්න පිරිසකගේ රැකියා අවදානමට ලක්ව ඇති බවද ඔවුන් සඳහන් කර තිබේ.
මෙම සංඛ්‍යාලේඛන සංගමය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ඒවා වන අතර, ඒවායේ නිරවද්‍යතාව ස්වාධීනව තහවුරු කර නොමැත.
සූර්ය බලශක්ති ව්‍යාපාර 1,150 සිට 600 දක්වා පහත වැටිලා?
රජය බලයට පත්වන අවස්ථාවේ දිවයින පුරා ක්‍රියාත්මක වූ සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ සූර්ය බලශක්ති ව්‍යාපාර ඒකක 1,150කට අධික සංඛ්‍යාවක් මේ වන විට 600ක් පමණ දක්වා පහත වැටී ඇති බවද පුනර්ජනනීය බලශක්ති සංවර්ධන පෙරමුණේ නියෝජිතයන් ප්‍රකාශ කර තිබේ.
එම ප්‍රකාශයට අනුව කෙටි කාලයක් තුළ ක්ෂේත්‍රයේ ව්‍යාපාරික ඒකක 550කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් ක්‍රියාකාරීත්වයෙන් ඉවත් වී තිබේ.
මෙම තත්ත්වය පිළිබඳව ජනාධිපතිවරයා වෙත ලිපි 34ක් යොමු කර තිබුණද, ගැටලු සාකච්ඡා කිරීම සඳහා අවස්ථාවක් ලබා නොදුන් බවටද සංගමය චෝදනා කරයි.
සූර්ය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ ඇතිව තිබෙන මෙම තත්ත්වය හුදෙක් විදුලි උත්පාදනයට සීමා වූ ගැටලුවක් නොව, පැනල ආනයනය, ස්ථාපනය, නඩත්තුව, විදුලි ඉංජිනේරු සේවා සහ ඒ ආශ්‍රිත කුඩා ව්‍යාපාර රැසකට බලපාන ආර්ථික අර්බුදයක් බව ඔවුන්ගේ ස්ථාවරයයි.
කුඩා බැටරි පද්ධතිවලට 52%ක බද්දක් – මහා පරිමාණ පද්ධතිවලට බදු සහන?
සූර්ය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ මතුව ඇති තවත් ආන්දෝලනාත්මක කරුණක් වන්නේ බැටරි බලශක්ති ගබඩා පද්ධති සම්බන්ධයෙන් පවතින බව කියන බදු විෂමතාවයි.
දිවා කාලයේ සූර්ය බලශක්ති උත්පාදනය ඉහළ යාම හේතුවෙන් ජාතික විදුලිබල පද්ධතියේ ස්ථායිතාව පවත්වාගෙන යාම අභියෝගයක් වන බව බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ තාක්ෂණික සාකච්ඡාවලදී අවධාරණය කෙරෙන කරුණකි.
එවැනි තත්ත්වයකදී අතිරික්ත විදුලිය බැටරි පද්ධතිවල ගබඩා කර පසුව භාවිත කිරීම එක් විසඳුමක් ලෙස සැලකේ.
කෙසේ වෙතත් ගෘහස්ථ පරිමාණයේ බැටරි ගබඩා පද්ධති ආනයනය කිරීමේදී සියයට 52කට ආසන්න බදු බරක් පවතින අතර, මහා පරිමාණ බැටරි ගබඩා ව්‍යාපෘති සඳහා බදු සහන ලබාදී ඇති බවට ක්ෂේත්‍රයේ පාර්ශ්ව චෝදනා කරති.
මෙම බදු අනුපාත සහ සහන පිළිබඳ නිල ලේඛන මගින් තවදුරටත් තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.
එසේ වුවද කුඩා ආයෝජකයන්ට සහ මහා පරිමාණ ව්‍යාපෘතිවලට වෙනස් ආකාරයෙන් බදු ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක වන්නේ නම්, එම වෙනස සඳහා පවතින ආර්ථික හා තාක්ෂණික පදනම රජය විසින් පැහැදිලි කළ යුතු බවට මත පළවේ.
වින්ඩ්ෆෝස්, අක්බාර් සහෝදරයන් සහ මහා පරිමාණ බලශක්ති ව්‍යාපෘති
මෙම අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් මතුව ඇති දේශපාලන සංවාදය තුළ මෙරට ප්‍රධාන පෙළේ බලශක්ති සමාගම් කිහිපයක නම්ද අවධානයට ලක්ව තිබේ.
විශේෂයෙන් වින්ඩ්ෆෝස් සමාගම සහ එහි ප්‍රධාන කොටස් හිමිකාරීත්වයට සම්බන්ධ අක්බාර් බ්‍රදර්ස් ව්‍යාපාරික ජාලය පිළිබඳව විවිධ පාර්ශ්ව ප්‍රශ්න මතුකර ඇත.
කොළඹ කොටස් වෙළෙඳපොළේ ලැයිස්තුගත පුනර්ජනනීය බලශක්ති සමාගමක් වන වින්ඩ්ෆෝස් මෙරට මහා පරිමාණ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ව්‍යාපෘතිවල නිරත ප්‍රධාන සමාගමකි.
මේ අතර පෙරටුගාමී සමාජවාදී පක්ෂයේ අධ්‍යාපන ලේකම් පුබුදු ජයගොඩ මාධ්‍ය හමුවකදී සිදුකළ බව සඳහන් වන අනාවරණයකට අනුව, රජයේ පළමු බැටරි ගබඩා ටෙන්ඩරයේ ඒකක 16න් 13ක් සහ දෙවන ටෙන්ඩරයේ ඒකක 25න් 23ක් සීමිත ව්‍යාපාරික ජාලයන් වෙත හිමිවී තිබේ.
එමෙන්ම මෙගාවොට් 120ක ස්වාධීන බැටරි ගබඩා පද්ධති සම්බන්ධයෙන් වින්ඩ්ෆෝස් සමාගම වෙත ලිපි නිකුත් කර ඇති බවටද ප්‍රකාශ වී තිබේ.
කෙසේ වෙතත් මෙම ටෙන්ඩර් ප්‍රදානයන්, ඒවාට සම්බන්ධ සමාගම් සහ අදාළ ව්‍යාපෘතිවල හිමිකාරීත්වය පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු තහවුරු කරගැනීම සඳහා නිල ප්‍රසම්පාදන ලේඛන පරීක්ෂා කිරීම අවශ්‍ය වේ.
ටෙන්ඩර් ප්‍රදානයන් කිහිපයක් සමාගම් කිහිපයක් වෙත හිමිවීම පමණක් අක්‍රමිකතාවක් සිදුවූ බවට සාක්ෂියක් නොවන නමුත්, රාජ්‍ය ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියේ විනිවිදභාවය සහ සාධාරණ තරගකාරීත්වය පිළිබඳ ප්‍රශ්න විමසීමේ අවශ්‍යතාව එමගින් අවධාරණය කෙරේ.
ධම්මික පෙරේරාගේ හේලීස් සෝලර් සම්බන්ධයෙන්ද අවධානය
මෙරට ප්‍රධාන පෙළේ ව්‍යාපාරිකයකු වන ධම්මික පෙරේරා සම්බන්ධ හේලීස් ව්‍යාපාරික ජාලයට අයත් හේලීස් සෝලර් සමාගමද ශ්‍රී ලංකාවේ සූර්ය බලශක්ති පද්ධති සැපයීමේ සහ ස්ථාපනය කිරීමේ ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛ පෙළේ ආයතනයකි.
එමෙන්ම ලාෆ්ස් සමූහය ඇතුළු තවත් මහා පරිමාණ ව්‍යාපාරික ආයතන බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ විවිධ ආයෝජන කටයුතුවල නිරතව සිටී.
කෙසේ වෙතත් මෙම සමාගම්වල ව්‍යාපාරික ක්‍රියාකාරකම් සහ රජයේ නව සූර්ය බලශක්ති ප්‍රතිපත්ති අතර අයථා සම්බන්ධතාවක් පවතින බවට මෙතෙක් තහවුරු කළ සාක්ෂි ඉදිරිපත් වී නොමැත.
එසේ තිබියදීත් කුඩා පරිමාණ සූර්ය බලශක්ති ව්‍යාපාර දුර්වල වන පසුබිමක මහා පරිමාණ බලශක්ති ආයෝජන ව්‍යාප්ත වීම, වෙළෙඳපොළ තුළ තරගකාරීත්වය සහ ආයෝජන අවස්ථා සාධාරණව බෙදී යාම පිළිබඳ වැදගත් ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි.
ජනතාවගේ බලශක්ති අයිතිය සීමා වෙයිද?
ශ්‍රී ලංකාවේ වහල මත සූර්ය බලශක්ති වැඩසටහන ව්‍යාප්ත වීමට ප්‍රධාන හේතුවක් වූයේ සාමාන්‍ය ජනතාව සිය පුද්ගලික මුදල් සහ බැංකු ණය යොදවා සූර්ය පද්ධති ස්ථාපනය කිරීමය.
එම ආයෝජන මගින් ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට සැලකිය යුතු උත්පාදන ධාරිතාවක් එක්වූ අතර, පොසිල ඉන්ධන මත පදනම් වූ විදුලි උත්පාදනය සඳහා පවතින අවශ්‍යතාව අවම කිරීමටද දායකත්වයක් ලැබිණි.
මෙවැනි පසුබිමක ගෘහස්ථ සූර්ය බලශක්ති ආයෝජන සඳහා පවතින දිරිගැන්වීම් අඩුවීමෙන් අනාගතයේදී නව පද්ධති ස්ථාපනය කිරීමේ වේගය පහත වැටීමේ අවදානමක් පවතී.
එමෙන්ම කුඩා ව්‍යාපාරිකයන් ක්ෂේත්‍රයෙන් ඉවත්වීම මගින් බලශක්ති වෙළෙඳපොළේ තරගකාරීත්වය දුර්වල වීමේ හැකියාවක්ද පවතී.
මේ හේතුවෙන් ජාතික විදුලිබල පද්ධතියේ තාක්ෂණික අවශ්‍යතා සහ සාමාන්‍ය පාරිභෝගිකයාගේ ආර්ථික ප්‍රතිලාභ අතර සමතුලිතතාවක් පවත්වාගෙන යාම රජය හමුවේ පවතින ප්‍රධාන අභියෝගයක් බවට පත්ව තිබේ.
බලශක්ති ප්‍රතිපත්තියේ සැබෑ ප්‍රතිලාභ හිමිවන්නේ කාටද?
පුනර්ජනනීය බලශක්තිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම, විදුලි උත්පාදන පිරිවැය අවම කිරීම සහ ජාතික විදුලිබල පද්ධතියේ ස්ථායිතාව පවත්වාගෙන යාම ඕනෑම රජයක ප්‍රධාන වගකීම් අතර වේ.
එහෙත් එම අරමුණු ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී ගෘහස්ථ පාරිභෝගිකයන්, සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායකයන් සහ මහා පරිමාණ ආයෝජකයන් අතර සාධාරණ තරගකාරී පරිසරයක් පවත්වාගෙන යාමද අත්‍යවශ්‍යය.
වත්මන් රජයේ නව බලශක්ති ප්‍රතිපත්ති සම්බන්ධයෙන් මතුව ඇති චෝදනා හමුවේ ඒවායේ ආර්ථික, තාක්ෂණික සහ සමාජීය බලපෑම් පිළිබඳව විනිවිදභාවයෙන් යුතු පැහැදිලි කිරීමක් ලබාදීමේ අවශ්‍යතාව දැඩිව මතුව තිබේ.
විශේෂයෙන් නව සූර්ය බලශක්ති බිල්පත් ක්‍රමවේද හඳුන්වාදීමට හේතු, බැටරි ගබඩා පද්ධති සඳහා පවතින බදු ප්‍රතිපත්ති සහ මහා පරිමාණ බලශක්ති ව්‍යාපෘති සඳහා ටෙන්ඩර් ප්‍රදානය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව ජනතාවට නිවැරදි තොරතුරු ලබාදීම වැදගත් වේ.
එමෙන්ම සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ සූර්ය බලශක්ති ව්‍යවසායකයන් මුහුණ දී සිටින බව කියන අර්බුදයට විසඳුම් සෙවීම සඳහා අදාළ පාර්ශ්ව සමඟ විවෘත සාකච්ඡාවක් ආරම්භ කිරීමද කාලෝචිත අවශ්‍යතාවකි.
අවසානයේ මතුවන ප්‍රධාන ප්‍රශ්නය වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති අනාගතය ගොඩනැඟෙන්නේ ජනතාවගේ සහභාගීත්වයෙන් යුතු විමධ්‍යගත බලශක්ති ආර්ථිකයක් ලෙසද, නැතහොත් මහා පරිමාණ සමාගම් කිහිපයක ආධිපත්‍යයට නතු වූ වෙළෙඳපොළක් ලෙසද යන්නයි.
මෙම ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු ලබාදිය යුත්තේ රජය විසින්මය.
