ප්‍රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු ආනයනය හේතුවෙන් සිදුවූ මූල්‍ය අලාභය ගණනය කිරීමේදී රුපියල් බිලියන 2.2කට ආසන්න ජල විදුලි උත්පාදනයට අදාළ ආවස්ථික පිරිවැයක් (Opportunity Cost) එම ගණනය කිරීම්වලින් බැහැර කර ඇති බවට හිටපු බලශක්ති අමාත්‍ය පාඨලී චම්පික රණවක මහතා චෝදනා කර තිබේ.
ශ්‍රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාව (PUCSL) වෙත කරුණු ඉදිරිපත් කරමින් රණවක මහතා පෙන්වා දී ඇත්තේ, ගල්අඟුරු බලාගාරවල විදුලි උත්පාදනය අඩුවීම හේතුවෙන් ඇති වූ විදුලි හිඟය පියවීම සඳහා භාවිත කළ ජල විදුලියට කිසිදු අමතර පිරිවැයක් ගණනය කර නොමැති බවයි. එහෙත් එම ජලාශවල ජලය අනාගත විදුලි උත්පාදනය සඳහා රඳවා තබා ගැනීමෙන් ලබාගත හැකිව තිබූ ආර්ථික වටිනාකම මෙහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතු බව ඔහු අවධාරණය කර තිබේ.
2025–2026 ගල්අඟුරු ප්‍රසම්පාදන කාලසීමාව තුළ Trident සමාගම හරහා සැපයූ ගල්අඟුරු නැව් තොග 19ක් සහ ඇගයීමට ඇතුළත් කර ඇති තවත් නැව් තොග 5ක් සම්බන්ධයෙන් සිදුකළ ගණනය කිරීම් පිළිබඳව රණවක මහතා මෙම නිරීක්ෂණ ඉදිරිපත් කර ඇත.
මෙම පිරිවැය ගණනය කිරීම්වලින් බැහැර කිරීම හේතුවෙන් ගල්අඟුරු ප්‍රසම්පාදනය සම්බන්ධයෙන් මතුව ඇති ගැටලුවේ සමස්ත මූල්‍ය බලපෑම සැබෑ තත්ත්වයට වඩා අඩුවෙන් පෙන්නුම් කරන බව ඔහුගේ අදහසයි.
වාර්තා වී ඇති අලාභවල විස්තරය
හිටපු අමාත්‍යවරයා ඉදිරිපත් කළ සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව, ප්‍රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු භාවිතය හේතුවෙන් හඳුනාගෙන ඇති අමතර පිරිවැය පහත පරිදි වේ.
- රුපියල් බිලියන 7.099ක්: ගල්අඟුරුවල ප්‍රමිතිය අඩුවීම හේතුවෙන් වැඩි ගල්අඟුරු ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කිරීමට සිදුවීමෙන් ඇති වූ අමතර වියදම.
- රුපියල් මිලියන 93ක්: අළු ඉවත් කිරීම ඇතුළු නඩත්තු කටයුතු සඳහා දැරීමට සිදුවූ අමතර පිරිවැය.
- රුපියල් බිලියන 8.572ක්: ගල්අඟුරු බලාගාරවල විදුලි උත්පාදනය අඩුවීම හේතුවෙන් ඇති වූ හිඟය පියවීම සඳහා විකල්ප මූලාශ්‍රවලින් විදුලිය මිලදී ගැනීමට හෝ නිෂ්පාදනය කිරීමට වැය වූ මුදල.
මෙම පිරිවැය කොටස් තුනේ එකතුව රුපියල් බිලියන 15.764ක් පමණ වේ.
කෙසේ වෙතත්, ගල්අඟුරු බලාගාරවලින් අහිමි වූ විදුලි උත්පාදනයෙන් කොටසක් පියවීම සඳහා යොදාගත් ජල විදුලියේ ආර්ථික වටිනාකම මෙම ගණනය කිරීම්වලට ඇතුළත් කර නොමැති බව රණවක මහතා පෙන්වා දෙයි.
ගල්අඟුරු බලාගාරවල විදුලි උත්පාදනයේ සමස්ත අඩුවීම මෙගාවොට් පැය (MWh) 197,673ක් ලෙස ගණනය කර තිබේ.
එම ප්‍රමාණයෙන් මෙගාවොට් පැය 35,209ක් පමණ ජල විදුලිය මගින් සපයා ඇත.
එසේ තිබියදීත්, එම ජල විදුලි උත්පාදනය සඳහා අමතර පිරිවැය ශුන්‍යයක් ලෙස සලකා ඇත්තේ මන්දැයි රණවක මහතා ප්‍රශ්න කර තිබේ.
මෙය සමස්ත අලාභය ගණනය කිරීමේදී සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළ හැකි බරපතළ දෝෂයක් බව ඔහු සඳහන් කර ඇත.
ජලාශවල ජලයට ආර්ථික වටිනාකමක් පවතින්නේ ඇයි?
අදාළ කාලසීමාව තුළ ජලාශ පිටාර ගලමින් පැවති බැවින් ජල විදුලි උත්පාදනය සඳහා අමතර ආර්ථික පිරිවැයක් නොපවතින බවට ඉදිරිපත් වන අදහස් හිටපු අමාත්‍යවරයා ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ.
රණවක මහතාට අනුව, අමතර ජල විදුලි උත්පාදනය සිදුකළ අවස්ථාවේදී ජලාශවල ජල මට්ටම් ඒවායේ උපරිම ධාරිතාවට ළඟා වී නොතිබුණි.
එමෙන්ම මහවැලි සහ කැලණි ජල විදුලි පද්ධතිවල ක්‍රියාකාරීත්වය පිළිබඳවද ඔහු අවධානය යොමු කර තිබේ. මෙම පද්ධති එකිනෙකට සම්බන්ධ ජලාශ සහ විදුලි බලාගාර කිහිපයකින් සමන්විත වේ.
මෙවැනි පද්ධති කැස්කේඩ් පද්ධති (Cascade Systems) ලෙස හඳුන්වන අතර, ඉහළින් පිහිටි ජලාශයකින් මුදාහරින ජලය පහළින් පිහිටි විදුලි බලාගාරවල විදුලිය නිෂ්පාදනය සඳහාද යොදාගත හැකිය.
ඒ අනුව, එක් ස්ථානයක ජලාශයක් පිරී පැවතීමෙන් පමණක් එම පද්ධතියේ වෙනත් ස්ථානවල ජලයට අමතර ආර්ථික වටිනාකමක් නොමැති බව නිගමනය කළ නොහැකි බව රණවක මහතා තර්ක කරයි.
ඔහුගේ ප්‍රධාන තර්කය වන්නේ, ගල්අඟුරු බලාගාරවල විදුලි උත්පාදනය අඩුවීමෙන් ඇති වූ හිඟය පියවීමට භාවිත කළ ජලය, වෙනත් අවස්ථාවක අනාගත ප්‍රයෝජනය සඳහා රඳවා තබා ගැනීමට හැකියාව තිබූ බවයි.
වර්ෂාපතනය අඩු කාලසීමාවලදී ජලාශවල ගබඩා කර ඇති ජලය භාවිතයෙන් විදුලිය නිෂ්පාදනය කිරීම, ඩීසල් හෝ දැවි තෙල් වැනි වැඩි පිරිවැයක් සහිත ඉන්ධන භාවිතයෙන් විදුලිය නිෂ්පාදනය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කිරීමට උපකාරී වේ.
එබැවින්, අවශ්‍යතාවට පෙර ජලාශවල ජලය භාවිත කිරීමෙන් එම අවස්ථාවේදී අමතර මුදල් ගෙවීමක් සිදු නොවුණද, අනාගතයේදී ලබාගත හැකිව තිබූ ආර්ථික ප්‍රතිලාභයක් අහිමි විය හැකිය. මෙය ආවස්ථික පිරිවැයක් ලෙස සැලකේ.
රුපියල් බිලියන 2.2ක අමතර පිරිවැයක් පිළිබඳ චෝදනාව
මෙම පදනම මත, ගල්අඟුරු බලාගාරවලින් අහිමි වූ විදුලි උත්පාදනය වෙනුවට භාවිත කළ ජල විදුලියේ ආර්ථික වටිනාකම රුපියල් බිලියන 2.2ක් පමණ වන බව රණවක මහතා ඇස්තමේන්තු කර තිබේ.
මෙම මුදල දැනට ගණනය කර ඇති පිරිවැයට ඇතුළත් නොවූ වෙනම අමතර පිරිවැයක් ලෙස පිළිගතහොත්, කලින් හඳුනාගත් රුපියල් බිලියන 15.764ක සමස්ත පිරිවැය රුපියල් බිලියන 17.964ක් දක්වා ඉහළ යනු ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මෙම අමතර මුදල ස්වාධීනව තහවුරු කරන ලද මූල්‍ය අලාභයක් නොව, රණවක මහතා විසින් ඉදිරිපත් කර ඇති ඇස්තමේන්තුවක් බව සැලකිය යුතුය.
එහි නිවැරදි ආර්ථික වටිනාකම තීරණය කිරීම සඳහා අදාළ කාලසීමාවේ ජලාශවල ගබඩා කර තිබූ ජල ප්‍රමාණය, වර්ෂාපතන තත්ත්වයන්, විදුලි ඉල්ලුම, විකල්ප විදුලි උත්පාදන පිරිවැය සහ ජල විදුලි පද්ධතියේ මෙහෙයුම් සීමාවන් පිළිබඳව විමර්ශනය කළ යුතු වේ.
එමෙන්ම, යෝජිත අමතර පිරිවැය දැනටමත් ගණනය කර ඇති වෙනත් පිරිවැය කොටස් සමඟ අතිච්ඡාදනය වන්නේද යන්න තහවුරු කිරීමද අවශ්‍ය වේ.
2025–2026 කාලසීමාව තුළ සැපයූ ප්‍රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු හේතුවෙන් සිදුවූ සමස්ත මූල්‍ය බලපෑම තීරණය කිරීමේදී, අමතර ජල විදුලි උත්පාදනය සඳහා භාවිත කළ ජලයේ ආර්ථික වටිනාකමද ඇතුළත් කරන ලෙස රණවක මහතා ශ්‍රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාවෙන් ඉල්ලා තිබේ.
මෙම මතභේදය මගින් ජල විදුලිය නිෂ්පාදනය සඳහා එම අවස්ථාවේදී දැරීමට සිදුවන සෘජු ගිණුම්කරණ පිරිවැය සහ ඒ සඳහා භාවිත කළ ජලයේ අනාගත ආර්ථික වටිනාකම අතර පවතින වැදගත් වෙනස ඉස්මතු කරයි.
අමතර රුපියල් බිලියන 2.2ක මුදල සමස්ත අලාභයට ඇතුළත් කළ යුතුද යන්න තීරණය වන්නේ ඒ සඳහා යොදාගන්නා ගණනය කිරීමේ ක්‍රමවේදය සහ ඊට අදාළ මෙහෙයුම් දත්ත මතය.
ඒ අනුව, මෙම තර්කය සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාව සිදුකරන ඇගයීම, ගල්අඟුරු ප්‍රසම්පාදනය පිළිබඳ මතුව ඇති ගැටලුවේ සමස්ත මූල්‍ය බලපෑම අවසාන වශයෙන් ගණනය කිරීම කෙරෙහි බලපෑ හැකිය.
