මැදපෙරදිග පවතින මිලිටරි ගැටුම හේතුවෙන් අපනයන නතර වීම සමග මෙරට තේ කර්මාන්තය දැඩි බාධාවකට මුහුණ දී තිබේ.
පවතින තත්ත්වය හමුවේ සතියකට ඩොලර් මිලියන 10ත් 15ත් අතර ආදායම් පාඩුවක් අපනයනකරුවන් විසින් ඇස්තමේන්තු කර ඇත.
තේ අපනයනකරුවන්ගේ සංගමය පැවසුවේ අපනයනකරුවන් දැනට කලාපය පුරා ගැනුම්කරුවන්ගෙන් තහවුරු කරන ලද ඇණවුම් ඇති නමුත් සැපයුම් අභියෝග, නැව්ගත කිරීම් අත්හිටුවීම සහ ප්රධාන සමුද්රීය මාර්ගවල උත්සන්න වන යුද අවදානම හේතුවෙන් එම ඇණවුම් යැවීමට නොහැකි බවයි.
ශ්රී ලංකාවේ තේ අපනයනයෙන් 52%ක් පමණ මැදපෙරදිගට සිදුවන අතර, සැපයුමෙන් වැඩි ප්රමාණයක් කුඩා වතු හිමියන් විසින් විශාල වශයෙන් වගා කරනු ලබන රටේ අඩු තේ නිපදවන කලාපවලට අයත්ය.
2025 අපනයන සංඛ්යාලේඛනවලට අනුව, ශ්රී ලංකාව මැදපෙරදිගට සිලෝන් ටී කිලෝග්රෑම් මිලියන 125ක් පමණ නැව්ගත කළ අතර එමඟින් ඩොලර් මිලියන 750ක ඇස්තමේන්තුගත ආදායමක් උපයා ඇත.
ප්රධාන වෙළඳපොළවල් අතරට ඉරාකය, ඉරානය, ලිබියාව, තුර්කිය, සෞදි අරාබිය, සිරියාව සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය ඇතුළත් වේ.
තේ අපනයනකරුවන් පැවසුවේ මෙම වෙළඳපොළවල් වෙත යන ප්රධාන නැව් මාර්ග සාමාන්යයෙන් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය සහ රතු මුහුද හරහා සූවස් ඇළ හරහා ගමන් කරන බවයි.
ඇළ මාර්ගයට විධිමත් අවහිරයක් සිදු නොවූවත්, ගැටුම් සමග පවතින යුද අවදානම හේතුවෙන් ප්රධාන ගෝලීය නැව් මාර්ග මෙම මාර්ගවල මෙහෙයුම් අත්හිටුවා ඇත.
එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, කලාපයට තේ අපනයනය කිරීම නතර වී ඇත.
මාර්තු 4 සිට නැව් මාර්ග කිහිපයක් සීමිත මෙහෙයුම් නැවත ආරම්භ කළද, භාණ්ඩ ප්රවාහන ගාස්තු තියුණු ලෙස ඉහළ නංවා තිබේ.
අඩි 20 කන්ටේනරයක් සඳහා ඩොලර් 1,800කින් සහ අඩි 40 කන්ටේනරයක් සඳහා ඩොලර් 3,000කින් පමණ ගාස්තු වැඩි වී ඇති බව කියැවේ.
ඒ සමඟම, අපනයනකරුවන් විසින් ලබා ගන්නා ලද රක්ෂණ ආවරණය පවතින ඉහළ අවදානම හේතුවෙන් අවලංගු වී ඇත.
අපනයනකරුවන් කොළඹ සිට මැද පෙරදිග ගමනාන්ත වෙත පිටත් වන නිත්ය සහ කාලසටහන්ගත යාත්රා නොමැතිකම ද පෙන්වා දෙන අතර එය සැපයුම් විධිවිධාන තවදුරටත් සංකීර්ණ කරයි.
මෙම බාධාව දේශීය තේ වෙළඳාමට ද බලපෑම් කිරීමට පටන්ගෙන තිබේ.
අස්ථාවර තත්ත්වය මධ්යයේ කලාපයට දැනටමත් යවා ඇති තොග සඳහා ගෙවීම් ප්රමාද වී ඇති බැවින් අපනයනකරුවන් සැළකිව යුතු මුදල් ප්රවාහ සීමාවන්ට මුහුණ දී සිටී.
මෙම තත්ත්වය අපනයනකරුවන්ට වෙන්දේසියේදී තේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව සීමා කර ඇත.
මෙම සතියේ කොළඹ තේ වෙන්දේසියේදී, සමස්ත තේ මිල කිලෝග්රෑමයකට රුපියල් 50කින් පමණ පහත වැටුණු අතර, අඩු තත්ත්වයේ තේ මිල කිලෝග්රෑමයකට රුපියල් 75කින් පමණ පහත වැටිණි.
තත්ත්වය තවත් සති කිහිපයක් පැවතුනහොත්, නැව්ගත කිරීමේ දුෂ්කරතාවය හේතුවෙන් ගැනුම්කරුවන් මිලදී ගැනීම් අඩු කළ හැකි බවට කර්මාන්ත පාර්ශවකරුවන් අනතුරු අඟවා ඇත.
එය තේ අංශය මත යැපෙන කුඩා තේ වතු හිමියන් දහස් ගණනකගේ ආදායමට සෘජුවම බලපෑ හැකිය.
වත්මන් අභියෝග තිබියදීත්, ශ්රී ලංකාවේ තේ අපනයන ආදායම මෙම වසර මුලදී වර්ධනයක් පෙන්නුම් කළේය.
2026 ජනවාරි මාසයේදී,තේ අපනයනයෙන් ශ්රී ලංකාව ඩොලර් මිලියන 121.8ක් උපයා ඇති අතර එය 2025 ජනවාරි මාසයේදී වාර්තා වූ ඩොලර් මිලියන 112.7 සිට 5% ක වැඩිවීමක් පිළිබිඹු කරයි.
පෙබරවාරි මාසයේ සංඛ්යාලේඛන තවමත් නිකුත් කර නොමැති නමුත්, පසුගිය වසරේ කාර්ය සාධනයට සමාන හෝ තරමක් ඉහළ අගයක් ගනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
කෙසේවෙතත්, මාර්තු මාසයේ නැව්ගත කිරීම්වලට ඇති වූ බාධාව අපනයන පරිමාවන් සහ ඉපැයීම් යන දෙකටම බලපානු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ ද නිශ්චිත බලපෑම තවමත් අවිනිශ්චිතය.
පවතින ගැටුම ශ්රී ලංකාව ඉරානය සමඟ දිගුකාලීන තේ වෙළඳාම ද සංකීර්ණ කළ හැකිය.
දත්ත පෙන්වා දෙන්නේ ශ්රී ලංකාව ‘තේ සඳහා තෙල්’ හුවමාරු ගිවිසුම යටතේ තේ සැපයුම් හරහා ඉරානයට ඇති හිඟ ණයෙන් 95%ක් පමණ පියවා ඇති බවයි.
ගැටුම පහව ගියත්, අපනයනකරුවන් පවසන්නේ හුවමාරු ක්රමයෙන් පිටත සෘජු වෙළඳාම සීමා කරන එක්සත් ජනපද සම්බාධකවලට අනුව, නව යාන්ත්රණයක් ස්ථාපිත නොකළහොත් ඉරානයට නැව්ගත කිරීම දිගටම කරගෙන යෑම දුෂ්කර විය හැකි බවයි.
මෙම ගිවිසුම යටතේ ඉරානය වාර්ෂිකව ශ්රී ලංකා තේ කිලෝග්රෑම් මිලියන 11ක් පමණ ආනයනය කරයි.
මාර්තු 4 වැනිදා පැවති රැස්වීමකදී තේ කර්මාන්තයට ඇති අර්බුදය සහ එහි ඇඟවුම් වැවිලි හා ප්රජා යටිතල පහසුකම් අමාත්යවරයා සමඟ සාකච්ඡා කරන ලදී.
අපනයනකරුවන්ට ඇති මූල්යමය පීඩනය ලිහිල් කිරීම සඳහා කර්මාන්ත පාර්ශ්වකරුවන් සාමූහිකව රජයේ සහාය ඉල්ලා ඇති අතර, මුදල් ප්රවාහ පීඩනයන්ට මුහුණ දීමට සහාය වීම සහ තියුණු ලෙස ඉහළ ගිය භාණ්ඩ ප්රවාහන හා රක්ෂණ වියදම්වලින් කොටසක් අවශෝෂණය කර ගැනීම සළකා බැලීම ද ඊට ඇතුළත් වේ.
භාණ්ඩ හුවමාරු යාන්ත්රණය යටතේ ඉරානයට දැනටමත් සපයා ඇති තේ තොග සඳහා ගෙවිය යුතු ඩොලර් මිලියන 50ක පමණ හිඟ ගෙවීම සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා මැදිහත් වන ලෙස ද ඔවුන් බලධාරීන්ගෙන් ඉල්ලා තිබේ.
