පෙබරවාරි 20 වැනිදා අසාර්ථක වූ සංඝ සම්මේලනය පිළිබඳව කෙරෙන මෙම සෛද්ධාන්තික විශ්ලේෂණය මගින් පෙන්වා දෙන්නේ, අධිකාරිය පිළිබඳ අර්බුදය, සංකේත ප්රාග්ධනය වැරදි ලෙස කළමනාකරණය කිරීම සහ ලිංගිකත්වය මුසු වූ උපමාවක් භාවිතා කිරීම හේතුවෙන් 10,000ක ස්වාමීන් වහන්සේලා පිරිසක් පොරොන්දු වී අවසානයේ 270ක් වැනි සුළු පිරිසක් පමණක් සහභාගී වූ ව්යාපාරයක් බවට එය පත් වූ ආකාරයයි.
———-
පෙබරවාරි 20 වැනිදා, භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිසක් ප්රසිද්ධියේ ප්රකාශ කළේ මුළු ලංකාවෙන්ම භික්ෂූන් වහන්සේලා 10,000ක් කොළඹට පැමිණෙන බවත්, බුද්ධාගමට සිදුවන අසාධාරණයන් සහ අපහාසයන් නතර කිරීමට වහාම පියවර නොගතහොත් මාලිමා ආණ්ඩුව පලවා හැරීමට මුළු මහත් සංඝයා වහන්සේලා සංවිධානය කරන බවත්ය.
කෙසේ වෙතත්, දස දහසක් සහභාගී වන බව ප්රකාශ කළද, එම රැස්වීමට ඇත්ත වශයෙන්ම පැමිණ සිටියේ භික්ෂූන් වහන්සේලා 270ක් වැනි පිරිසක් පමණි. මෙය නිදහසින් පසු ශ්රී ලංකාවේ පැවැත්වූ අසාර්ථකම සංඝ සම්මේලනයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. එය මෙසේ වීමට ප්රධාන වශයෙන් පහත හේතු බලපෑවේය.
- රැලිය සංවිධානය කළ භික්ෂූන්ගේ සැක සහිත පසුබිම.
- වත්මන් රජය යටතේ බුද්ධාගම පැවැත්මේ අර්බුදයකට මුහුණ දෙන බවට ව්යාජ හැඟීමක් ඇති කිරීමට දරන ලද උත්සාහය.
- රැලියේ සැඟවුණු දේශපාලන චේතනාව හෙවත් සැබෑ අභිප්රාය පිළිබඳව ජනතාව අවබෝධ කර ගැනීම.
- බුදුදහමට සහ භික්ෂු විනයට පටහැනි අයුරින්, ලිංගික උපමා (උදාහරණයක් ලෙස දුම්රිය පිස්ටනයක චලනය ලිංගික ක්රියාවකට සමාන කිරීම) ඇතුළු නුසුදුසු සහ අශීලාචාර භාෂාවක් භාවිතා කිරීම.
මෙම අසාර්ථකත්වය ප්රධාන ධාරාවේ සහ සමාජ මාධ්යවල දැඩි විවේචනයට ලක් වුවද, බොහෝ සාකච්ඡා සීමා වූයේ පටු දේශපාලන දෘෂ්ටිකෝණයන්ට මිස ගැඹුරු සෛද්ධාන්තික විශ්ලේෂණයකට නොවේ. එබැවින්, මෙම ලිපිය මගින් මෙම අසාර්ථක භික්ෂු රැළිය සංකල්ප හතරක් ඔස්සේ විශ්ලේෂණය කිරීමට උත්සාහ කරයි: අධිකාරිය (මැක්ස් වේබර්), සංකේත ප්රාග්ධනය (පියරේ බෝඩියෝ), ලිංගික ෆෙටිෂිස්ට්වාදය (ෆ්රොයිඩ්) සහ ලිංගික කතිකාව (ෆූකෝ).
අධිකාරිය – (මැක්ස් වේබර්)
පෙබරවාරි 20 පැවති අසාර්ථක සංඝ රැළිය මැක්ස් වේබර්ගේ අධිකාරිය පිළිබඳ සංකල්පය හරහා තේරුම් ගත හැකිය. වේබර් අධිකාරිය ප්රධාන වර්ග තුනකට බෙදයි: සම්ප්රදායික, චමත්කාරජනක (Charismatic) සහ නෛතික-තාර්කික අධිකාරිය. ශ්රී ලංකාවේ සංඝයා වහන්සේලා සතු අධිකාරිය බොහෝ දුරට සම්ප්රදායික අධිකාරියක් වන අතර, එය ගොඩනැගී ඇත්තේ ආගමික ගෞරවය සහ සමාජයේ සදාචාරාත්මක නායකත්වය මතය.
කෙසේ වෙතත්, සංඝයා වහන්සේලා සෘජු දේශපාලන බලමුලු ගැන්වීම්වලට සම්බන්ධ වූ විට, මෙම සම්ප්රදායික සදාචාරාත්මක අධිකාරිය දුර්වල විය හැකිය. මෙම රැළියේදී ප්රකාශ වූ දේශපාලන පණිවිඩ සහ මතභේදාත්මක කතා, භික්ෂූන් වහන්සේලා දේශපාලන ක්රියාකාරීන් නොව මධ්යස්ථ සදාචාරාත්මක මඟපෙන්වන්නන් විය යුතුය යන මහජන අපේක්ෂාව සමඟ ගැටුණි. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස භික්ෂු අධිකාරියට පිටුබලයක් වූ එම නීත්යානුකූල භාවයට අභියෝගයක් එල්ල විය.
වේබර්ගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් බලන විට, රැළියේ අසාර්ථකත්වය නීත්යානුකූල භාවය පිළිබඳ අර්බුදයක් ලෙස අර්ථ දැක්විය හැකිය. එහිදී සංඝයාගේ සම්ප්රදායික අධිකාරිය සාර්ථක ලෙස දේශපාලන බලපෑමක් හෝ මහජන සහයෝගයක් බවට පරිවර්තනය වූයේ නැත. මෙයින් හැඟවෙන්නේ ආගමික අධිකාරිය පැහැදිලි දේශපාලන අරමුණු සඳහා යොදාගත් විට එහි සමාජ පිළිගැනීම ශක්තිමත් වීම වෙනුවට පිරිහීමට ලක්විය හැකි බවයි.
බුදුදහමට අනුව, විශේෂයෙන්ම ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ සම්මා වාචා (නිවැරදි වචනය) සහ සම්මා කම්මන්ත (නිවැරදි ක්රියාව) අත්යවශ්ය ගුණාංග වේ. සංවිධායකයින් සදාචාරාත්මක ස්ථාවරත්වයකින් තොර බව පෙනී ගිය විට ඔවුන්ගේ චමත්කාරජනක නායකත්වය දුර්වල වේ. මහජන විශ්වාසය අත්යවශ්ය වන අතර, එය පළුදු වූ විට ආගමික නායකත්වයේ බලපෑම අඩු වේ. භික්ෂූන්ගේ හැසිරීම අගෞරවනීය ලෙස පෙනෙන විට, ගුණවත් සංඝයා වහන්සේලා සහ ශ්රද්ධාවන්ත ගිහියන් එවැනි රැළිවලට සහභාගී වීමෙන් වැළකී සිටිති.
සංකේත ප්රාග්ධනය, ක්ෂේත්රය (පියරේ බෝඩියෝ)
පියරේ බෝඩියෝගේ සංකේත ප්රාග්ධනය (Symbolic Capital) සහ සමාජ ක්ෂේත්ර (Social Fields) පිළිබඳ සංකල්ප හරහා ද මෙම රැළිය විග්රහ කළ හැකිය. බෝඩියෝට අනුව, සංකේත ප්රාග්ධනය යනු සමාජයක් තුළ පුද්ගලයෙකු හෝ කණ්ඩායමක් රැස් කර ගන්නා ගෞරවය සහ සදාචාරාත්මක බලයයි. ලංකාවේ සංඝයා වහන්සේලා සතුව බුදුදහමේ ආරක්ෂකයින් ලෙස විශාල ආගමික සංකේත ප්රාග්ධනයක් පවතී. භික්ෂූන් වහන්සේලා දේශපාලනයට පිවිසීමෙන් මෙම ආගමික අධිකාරිය දේශපාලන බලයක් බවට පත් කිරීමට උත්සාහ කළද, රැළියේ අසාර්ථකත්වය පෙන්වන්නේ එම ප්රාග්ධනය දැන් එතරම් පහසුවෙන් දේශපාලන බලයක් ලෙස පිළිගැනීමට ලක් නොවන බවයි.
බෝඩියෝ තර්ක කරන්නේ සමාජය ආගම, දේශපාලනය සහ අධ්යාපනය වැනි විවිධ ක්ෂේත්රවලින් සමන්විත වන අතර එක් ක්ෂේත්රයක ඇති බලය හෝ ප්රාග්ධනය තවත් ක්ෂේත්රයකදී ස්වයංක්රීයව බලපෑමක් ඇති නොකරන බවයි. ආණ්ඩු වෙනස් කිරීමේ අරමුණින් ආගමික ප්රාග්ධනය දේශපාලන මුදල් ඒකකයක් ලෙස භාවිතා කිරීමට යාමෙන් එහි වටිනාකම පිරිහීමට ලක් විය. ආර්ථික උපමාවකින් පවසන්නේ නම්, ආගමික ප්රාග්ධනය පෞද්ගලික හෝ දේශපාලන ලාභ සඳහා මාරු කිරීමට යාමෙන් එහි අගය ක්ෂය වී යයි.
එබැවින් මෙම සංඝ රැළිය ක්ෂේත්ර අතර පවතින මෙම ගැටුම විදහා දක්වයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා ආගමික ක්ෂේත්රය තුළ ප්රබල වුවද, දේශපාලන ක්ෂේත්රයට පිවිසීමේදී බලාපොරොත්තු වූ සහයෝගය නොලැබුණේ දේශපාලන ක්ෂේත්රයේ වලංගු භාවය සඳහා ඡන්ද පදනම සහ ප්රතිපත්තිමය නායකත්වය වැනි වෙනත් සාධක අවශ්ය වන බැවිනි. මේ අනුව, ආගමික ගෞරවය පමණක් දේශපාලන බලමුලු ගැන්වීමකට ප්රමාණවත් නොවන බව මෙයින් පැහැදිලි වේ.
ලිංගික ෆෙටිෂිස්ට්වාදය (සිග්මන්ඩ් ෆ්රොයිඩ්)
රැළියේ ප්රධාන කථිකයෙකු ලෙස කටයුතු කළ භික්ෂුවක්, දුම්රිය පිස්ටනයක ක්රියාකාරිත්වය ලිංගික ක්රියාවකට සමාන කරමින් ඉදිරිපත් කළ අමු උපමාව දැඩි කතාබහට ලක් විය. බුදුන් වහන්සේගේ කාලයේ දුම්රිය නොතිබූ බැවින් එවැනි උපමා දේශනාවල නැතත්, ඇතැම් භික්ෂූන් (උදා: ටිබෙට් ජාතික මින්ගුර් රින්පොචේ) එවැනි උපමා භාවිතා කරති. කෙසේ වෙතත්, භික්ෂු විනයට අනුව මෙවැනි උපමා භාවිතා කිරීම බ්රහ්මචාරී බවට සහ නිවැරදි වචනය (සම්මා වාචා) යන ගුණයට පටහැනි වේ.
සිග්මන්ඩ් ෆ්රොයිඩ්ගේ ලිංගික ෆෙටිෂිස්ට්වාදය (Sexual Fetishism) පිළිබඳ න්යාය ඇසුරින් මෙය තවදුරටත් විමසා බලමු.
ෆ්රොයිඩ් පෙන්වා දෙන්නේ යටපත් කරන ලද ලිංගික ආශාවන් බොහෝ විට භාෂාව සහ උපමා හරහා සංකේතවත් වන බවයි. පිස්ටනයක චලනය වැනි යාන්ත්රික රූපක ලිංගික අන්තර්ගතයන් සංකේතවත් කිරීමක් ලෙස ක්රියා කළ හැකිය. ෆ්රොයිඩ්ට අනුව ලිංගික නොවන වස්තූන් පවා මානසික ඇසුර හරහා ලිංගික අර්ථයන්ගෙන් පිරී යා හැකිය. මේ අනුව, අදාළ භික්ෂුවගේ උපමාව මගින් යටපත් කරන ලද ලිංගික ආශාවන් සහ භික්ෂු ජීවිතයේ බ්රහ්මචාරී බව අතර ඇති ගැටුම පිළිබිඹු විය හැකිය. මනෝවිශ්ලේෂණය සදාචාරාත්මක විනිශ්චයන් ලබා නොදුන්නත්, යටපත් කළ ආශාවන් සංකේත හරහා පිටතට එන ආකාරය තේරුම් ගැනීමට එය මග පාදයි.
තෘෂ්ණාව අතහැරීම මත පදනම් වූ අනන්යතාවයක් ඇති භික්ෂුවක් ලිංගික රූපක භාවිතා කිරීම, එම අනන්යතාවය සහ හැසිරීම අතර ඇති පරස්පරය තීව්ර කරයි. ඔහු මෙම උපමාව භාවිතා කළේ ආශාවේ ස්වභාවය හෝ සංසාර චක්රය විස්තර කිරීමට නම් ඔහුට මෙතරම් විවේචනයක් එල්ල නොවනු ඇත. නමුත් ඔහුගේ අරමුණ වූයේ රජයේ ලිංගික අධ්යාපන ප්රතිපත්තිය විවේචනය කිරීමයි. ඒ සඳහා දේශපාලන වාසි තකා නුසුදුසු උපමාවක් යොදා ගැනීම නිසා ඔහුට දැඩි ලෙස දෝෂාරෝපණ එල්ල විය.
ඇරිස්ටෝටල්ගේ ‘එතෝස්’ (Ethos) සංකල්පයට අනුව, කෙනෙකුගේ විශ්වසනීයත්වය තීරණය වන්නේ ඔහුගේ චරිතය මෙන්ම කතා කරන ආකාරය මතයි. අසැබි හෝ ලිංගික රූපක භාවිතා කිරීමෙන් කෙනෙකුගේ බලපෑම අවම වේ. ජර්ගන් හබර්මාස් පෙන්වා දෙන්නේ පොදු සාකච්ඡාවන් තාර්කික සහ ගෞරවනීය විය යුතු බවයි. භාෂාව අශිෂ්ට වූ විට එහි වලංගු භාවය නැති වී යයි. මෙම භික්ෂුවගේ හැසිරීම සහ ඔහු නියෝජනය කරන ආගමික වටිනාකම් අතර ඇති පරස්පරය නිසා ඔහු දැඩි විවේචනයට ලක් විය.
ලිංගික කතිකාව, ශරීර සහ විෂයයන් නිෂ්පාදනය කිරීම – (මයිකල් ෆූකෝ)
මානසික සහ පාරභෞතික කරුණු විස්තර කිරීමට ටිබෙට් භික්ෂූන් වහන්සේලා යාන්ත්රික උපමා භාවිතා කළද, මයිකල් ෆූකෝගේ අදහස් වැදගත් වන්නේ බලය විසින් ශරීරය හසුරුවන ආකාරය තේරුම් ගැනීමටය. ඔහුගේ ‘ලිංගිකත්වයේ ඉතිහාසය’ (The History of Sexuality) කෘතියේ එන සංකල්ප දෙකක් ඇසුරින් මෙම රැළිය සහ අදාළ උපමාව විග්රහ කළ හැකිය.
(අ) ලිංගික අර්ථයන් ස්වභාවික නොවන බවත්, ඒවා සමාජ කතිකාවන් හරහා නිර්මාණය වන බවත් ෆූකෝ පෙන්වා දෙයි. මෙම “දුම්රිය පිස්ටන්” උපමාව මගින් භික්ෂු ක්රියාකාරකම් ලිංගිකකරණයට ලක් කළ අතර, සදාචාරාත්මක හෝ ආගමික ක්රියාවක් ලිංගික රූපයක් බවට පත් කළේය. මෙය හුදෙක් වැරදීමක් නොව, සාම්ප්රදායික භික්ෂු සම්මතයන්ට පටහැනි අයුරින් ලිංගිකත්වය පිළිබඳ කතිකාවකට භික්ෂූන්ව ඇතුළත් කිරීමකි.
(ආ) බලය ක්රියාත්මක වන්නේ ශරීර පිළිබඳ දැනුම සහ පාලනය හරහා බව ෆූකෝ අවධාරණය කරයි. ලිංගිකත්වයට බර වූ භාෂාවක් භාවිතා කිරීම හරහා, අදාළ භික්ෂුව උත්සාහ කළේ භික්ෂු ශරීරය දෙස බලන ආකාරය පාලනය කරමින් බලයක් ලබා ගැනීමටයි. නමුත් එමගින් සිදු වූයේ ඔහුගේ ආගමික ප්රාග්ධනය අවභාවිත වීමකි. මෙම උපාය මාර්ගය අසාර්ථක වීමෙන් පෙනී යන්නේ ශුද්ධ වූ අධිකාරියක් සඳහා ලිංගික කතිකාවන් යොදා ගැනීම අහිතකර ලෙස බලපාන බවයි.
(ඇ) ෆූකෝට අනුව කතිකාවන් විසින් ‘විෂයයන්’ (Subjects) නිර්මාණය කරයි. මෙහිදී අදාළ කතාව මගින් භික්ෂුව මෙන්ම ගිහි ප්රේක්ෂකයා ද ලිංගිකකරණය වූ විෂයයන් බවට පත් කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. භික්ෂූන් වහන්සේලා සදාචාරාත්මක චරිතවල සිට ලිංගික උපමාවල කොටස්කරුවන් බවට පත් වූ අතර, ප්රේක්ෂකයාට භික්ෂු අධිකාරිය දෙස ලිංගික ඇසකින් බැලීමට මග පෑදුණි. මෙය සංඝයාගේ සාම්ප්රදායික ගෞරවය විනාශ කිරීමට හේතු විය.
ෆූකෝගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන්, මෙම උපමාව මගින් භික්ෂූන්ව ආශාවන් සහ ශාරීරික බලය පිළිබඳ රාමුවකට ඇතුළත් කළ අතර, එය සාම්ප්රදායික ආගමික අධිකාරිය දුර්වල කරමින් භික්ෂූන්ව එක්තරා ආකාරයක සංදර්ශන භාණ්ඩ බවට පත් කළේය.
නිගමනය
මෙම සෛද්ධාන්තික රාමු සියල්ල එක්ව ගත් කල, රැළියේ අසාර්ථකත්වය හුදෙක් සංවිධානාත්මක එකක් නොව ව්යුහාත්මක එකක් බව පැහැදිලි වේ: එය වේබර්ගේ අධිකාරිය පිළිබඳ අර්බුදයකි, බෝඩියෝගේ සංකේත ප්රාග්ධනය වැරදි ලෙස කළමනාකරණය කිරීමකි, ෆ්රොයිඩ්ගේ ලිංගික ෆෙටිෂිස්ට්වාදය සහ ෆූකෝගේ ලිංගික කතිකාව හරහා ආගමික විෂයයන් අස්ථාවර කිරීමකි. මෙම සාධක සියල්ල එක් වී වත්මන් ශ්රී ලංකාව තුළ භික්ෂු දේශපාලන බලපෑමේ පවතින දුර්වලතාවය හෙළිදරව් කළේය. පෙබරවාරි 20 පැවති සංඝ රැළිය මෙම පිරිහීමට කදිම උදාහරණයකි.
