
නොවැම්බර් 10 වැනිදා කොළඹ ලෝක වෙළෙඳ මධ්යස්ථානය ඉදිරිපිට පැවැති නිහඬ විරෝධතාවක් හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාවේ ගැටලුකාරී ඉන්ධන බෙදාහැරීමේ පද්ධතිය පිළිබඳව නැවතත් අවධානය යොමුව තිබේ. ඉන්ධන අලෙවි නියෝජිතයන්ගේ කොමිස් මුදල්, ඉන්ධන සැපයුම් සීමා කිරීම සහ පෞද්ගලික ඛනිජ තෙල් ක්ෂේත්රයේ ව්යාපාරිකයන් මුහුණ දෙන මූල්ය පීඩනය සම්බන්ධයෙන් පවතින මතභේදයක් මෙම විරෝධතාව හරහා අනාවරණය වී ඇත.
ලංකා IOC, සිනොපෙක් සහ RM Parks සමාගම්වලට අනුබද්ධ ඉන්ධන පිරවුම්හල් නියෝජනය කරන ඛනිජ තෙල් බෙදාහරින්නන්ගේ සංගමයේ සාමාජිකයන් මෙම විරෝධතාවට එක්වූයේ තමන්ට හිමි කොමිස් ප්රතිශතය 3.6% සිට 1.5% දක්වා අඩුකර ඇති බවට වාර්තා වන තීරණයට විරෝධය පළකරමිනි. බාධාවකින් තොරව අඛණ්ඩ ඉන්ධන සැපයුමක් ලබාදෙන ලෙසත්, ඉන්ධන මිල තීරණය කිරීමේ සූත්රය ස්වාධීන අධීක්ෂණයකට යටත් කරන ලෙසත් ඔවුහු ඉල්ලා සිටියහ.
ඔවුන් ඉදිරිපත් කරන ගැටලු නිසි ලෙස පරීක්ෂා කළ යුතුය. එහෙත් මෙම මතභේදය ඉන්ධන පිරවුම්හල්වල ලාභදායීත්වය පිළිබඳ ගැටලුවකට පමණක් සීමා නොවේ.
ඉන්ධන සැපයුම සීමා වන විට එහි ප්රතිවිපාක විඳීමට සිදුවන්නේ පෙට්රල් සහ ඩීසල් විශ්වාසදායක ලෙස ලබාගැනීම මත යැපෙන ගොවීන්, ධීවරයන්, ප්රවාහන සේවා සපයන්නන් සහ සාමාන්ය පාරිභෝගිකයන්ටය.
මෙහිදී මතුවන ප්රධාන ප්රශ්නය වන්නේ ඉන්ධන සමාගම්, අලෙවි නියෝජිතයන් සහ රජය අතර ඇතිවන මතභේද හේතුවෙන් අත්යවශ්ය ඉන්ධන සැපයුමට තර්ජනයක් එල්ල වන අවස්ථාවලදී මහජනතාව ප්රමාණවත් ලෙස ආරක්ෂා කිරීමට ශ්රී ලංකාවේ නියාමන ක්රමවේද සමත්ද යන්නයි.
ඉන්ධන සැපයුම් සීමා කිරීම සහ කෘත්රිම හිඟයක් ඇතිවීමේ අවදානම
පෞද්ගලික ඛනිජ තෙල් සැපයුම්කරුවන් විසින් ඩීසල් බෙදාහැරීම අඩුකර ඇති පසුබිමක මෙම මතභේදය මතුව තිබේ.
ජාත්යන්තර වෙළෙඳපොළේ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ දේශීය ඉන්ධන මිල තීරණය කිරීමේ ක්රමවේද හේතුවෙන් සිදුවන මූල්ය පාඩු, සැපයුම් සීමා කිරීමට හේතුවූ බව ලංකා IOC, සිනොපෙක් සහ RM Parks සමාගම් පෙන්වා දී තිබේ.
පෞද්ගලික සමාගම් ඉන්ධන බෙදාහැරීම අඩුකර ඇති බව රජයේ නිලධාරීන් පිළිගෙන තිබුණද, සමස්තයක් ලෙස ශ්රී ලංකාව ඉන්ධන හිඟයකට මුහුණ දී නොමැති බව ඔවුහු පවසති.
මෙම වෙනස අවබෝධ කරගැනීම වැදගත්ය.
රටක ප්රමාණවත් ඉන්ධන තොග පැවතියද, ඉන්ධන බෙදාහැරීම අඩුවීම හෝ අසමාන ලෙස සිදුවීම හේතුවෙන් ඇතැම් ඉන්ධන පිරවුම්හල්වල බරපතළ හිඟයක් ඇතිවිය හැකිය.
ඇතැම් පෞද්ගලික සමාගම්වල ඩීසල් සැපයුම 50%කට ආසන්න ප්රමාණයකින් හෝ ඊටත් වැඩියෙන් අඩුවී ඇති බවට වාර්තා පළවී තිබේ.
උතුරු, නැගෙනහිර සහ උතුරු මැද පළාත් සම්බන්ධයෙන් මීට පෙර මතුවූ ගැටලු පිළිබඳව විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතුය. ඊට හේතුව එම ප්රදේශවල ජනතාව කෘෂිකර්මාන්තය සහ ධීවර කර්මාන්තය මත විශාල වශයෙන් යැපීමයි.
කෙසේ වෙතත්, කොළඹ සහ බස්නාහිර පළාතේ ඉන්ධන සැපයුම ආරක්ෂා කරමින් මෙම පළාත් තුනට හිතාමතාම ඉන්ධන සැපයුම අඩුකළ බවට කරන ප්රකාශ ස්වාධීනව තහවුරු කළ යුතුය.
එවැනි සාක්ෂි නොමැතිව මෙම සීමා කිරීම් සැලසුම් සහගත ආර්ථික කඩාකප්පල්කාරී ක්රියාවක් ලෙස තහවුරු වී ඇති බව පැවසීම වගකීම් විරහිත ක්රියාවක් වනු ඇත.
එසේ වුවද, ඉන්ධන අසමාන ලෙස බෙදාහැරීමෙන් ඇතිවිය හැකි ප්රතිවිපාක ඉතා බරපතළ බැවින් ඒ පිළිබඳව කඩිනම් විමර්ශනයක් සිදුකිරීම සාධාරණය.
දිග්ගැස්සෙන ඉන්ධන අර්බුදයෙන් වාසි ලබන්නේ කවුද?
ඉන්ධන හිඟයන් හේතුවෙන් ඇතිවන වාණිජමය සහ දේශපාලන ප්රතිවිපාක පිළිබඳව මෙම මතභේදය ප්රශ්න රැසක් මතු කරයි.
මෙහිදී විශේෂයෙන් අවධානය යොමු කළ යුතු පාර්ශ්ව තුනක් තිබේ.
1. පෞද්ගලික ඛනිජ තෙල් සමාගම් සහ බෙදාහරින්නන්
ව්යාපාර පවත්වාගෙන යන පෞද්ගලික සමාගම්වලට තම වියදම් පියවා ගැනීමට සහ ලාභදායී ලෙස ව්යාපාර පවත්වාගෙන යාමට සාධාරණ අයිතියක් තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, එම වාණිජමය අවශ්යතා පාරිභෝගිකයන් වෙනුවෙන් ඔවුන් සතු වගකීම් සමඟ සමබර කළ යුතුය.
මෙහිදී පරීක්ෂා කළ යුතු ගැටලු කිහිපයක් පවතී.
- කොමිස් ගෙවීම්: කොමිස් ප්රතිශතය 3.6% සිට 1.5% දක්වා අඩු කිරීමට විරුද්ධ වන ඉන්ධන අලෙවි නියෝජිතයන් පවසන්නේ එම අඩු කිරීම හේතුවෙන් තම ව්යාපාර ලාභදායී ලෙස පවත්වාගෙන යාමේ හැකියාවට තර්ජනයක් එල්ල වන බවයි.
- මිල තීරණය කිරීමේ ක්රමවේද: පවතින ඉන්ධන මිල ගණන් යටතේ ඇතැම් ඉන්ධන අලෙවි කිරීම් වාණිජමය වශයෙන් තිරසර නොවන බව පෞද්ගලික සැපයුම්කරුවන් පවසති. එබැවින් ආනයන වියදම්, මෙහෙයුම් වියදම් සහ සිදුවූ බව කියන පාඩු පිළිබඳ ස්වාධීන පරීක්ෂාවක් අත්යවශ්ය වේ.
- වෙළෙඳපොළට ඇති බලපෑම: පෞද්ගලික සැපයුම්කරුවන් ඉන්ධන බෙදාහැරීම අඩුකරන විට මිල ගණන්, සහනාධාර හෝ ගිවිසුම්ගත කොන්දේසි නැවත සලකා බැලීමට රජයට පීඩනයක් එල්ල විය හැකිය.
මෙම කිසිදු තත්ත්වයක් මගින් අයුතු ලාභ ඉපැයීමක් හෝ විෂමාචාරයක් සිදුවී ඇති බව ස්වයංක්රීයව තහවුරු නොවේ.
එහෙත් අත්යවශ්ය සේවාවක් වන ඉන්ධන කර්මාන්තය තුළ මිල තීරණය කිරීමේ විනිවිදභාවය සහ නීතියෙන් බලාත්මක කළ හැකි සැපයුම් වගකීම් අවශ්ය වන්නේ ඇයිද යන්න මෙම තත්ත්වයන් පැහැදිලි කරයි.
2. මහජන අතෘප්තියෙන් දේශපාලන වාසි ලබාගත හැකි කණ්ඩායම්
ඉන්ධන හිඟයන් ක්ෂණික දේශපාලන ප්රතිවිපාක ඇති කරයි.
වාහන හිමියන්ට ඉන්ධන පෝලිම්වල රැඳී සිටීමට සිදුවන විට, ගොවීන්ට තම යන්ත්රෝපකරණ ක්රියාත්මක කිරීමට නොහැකි වන විට සහ ව්යාපාරවලට අවශ්ය ඩීසල් ලබාගැනීම දුෂ්කර වන විට, මහජන අතෘප්තිය බොහෝවිට රජය වෙත යොමුවේ.
විපක්ෂ දේශපාලන කණ්ඩායම් එම අතෘප්තියෙන් දේශපාලන වාසි ලබාගැනීමට උත්සාහ කළ හැකිය.
එවැනි හැකියාවක් පැවතීම සාමාන්ය දේශපාලන තරගයේ කොටසක් වන අතර, කිසියම් දේශපාලන සංවිධානයක් ඉන්ධන සැපයුම් සීමා කිරීම සම්බන්ධීකරණය කරන බව හෝ ඒ සඳහා මුදල් සපයන බව එයින් තහවුරු නොවේ.
වත්මන් මතභේදය රජය පෙරළා දැමීම සඳහා සිදුකරන පෙරහුරුවක් බවට ඉදිරිපත් වන අදහස බරපතළ චෝදනාවකි. එහෙත් එම චෝදනාවට සහාය දක්වන සාක්ෂි මෙතෙක් තහවුරු වී නොමැත.
එබැවින් එය තහවුරු වූ සත්යයක් ලෙස ඉදිරිපත් නොකළ යුතුය.
කෙසේ වෙතත්, ඉන්ධන සැපයුම දිගු කාලයක් අඩාල වීම අත්යවශ්ය සේවා නියාමනය කිරීමට බලධාරීන්ට ඇති හැකියාව පිළිබඳ මහජන විශ්වාසය දුර්වල කිරීමට හේතුවිය හැකිය.
3. ඉන්ධන තොග රැස්කරන්නන් සහ අනවසර ඉන්ධන වෙළෙඳුන්
ඉන්ධන සැපයුම් සීමා කිරීම අයුතු ලාභ ඉපැයීමට අවස්ථා නිර්මාණය කළ හැකිය.
නීත්යනුකූල ඉන්ධන සැපයුම අවිශ්වාසදායක වන අවස්ථාවලදී, අධික මිල ගණන් අයකරන අනවසර වෙළෙඳුන්ගේ ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් පාරිභෝගිකයන් අපහසුතාවට පත්විය හැකිය.
එවැනි තත්ත්වයන් ඉන්ධන තොග සඟවා තබාගැනීම සහ කළු කඩ ගනුදෙනු දිරිමත් කිරීමට හේතුවිය හැකිය.
එබැවින් මෙවැනි ක්රියාකාරකම් සිදුවන බවට විශ්වාසදායක සාක්ෂි පවතින ස්ථානවල අසාමාන්ය ඉන්ධන මිලදී ගැනීම්, අනවසර ගබඩා කිරීම් සහ නීතිවිරෝධී නැවත අලෙවි කිරීම් පිළිබඳව බලධාරීන් නිරීක්ෂණය කළ යුතුය.
වැඩිම අවදානමට මුහුණ දෙන්නේ ගොවීන්, ධීවරයන් සහ පාරිභෝගිකයන්
ඉන්ධන සැපයුම අඩාල වීමෙන් ඇතිවන ආර්ථික ප්රතිවිපාක සමාජයේ සියලු පාර්ශ්වයන්ට සමාන ලෙස බලපාන්නේ නැත.
විශේෂයෙන්ම අවදානමට ලක්වන කණ්ඩායම් තුනක් තිබේ.
- ගොවි ප්රජාව: ට්රැක්ටර්, වාරිමාර්ග ජල පොම්ප, අස්වනු නෙළන යන්ත්ර සහ ප්රවාහන කටයුතු සඳහා ගොවීන් ඩීසල් මත යැපේ. ඉන්ධන සැපයුම අඩාල වීම කෘෂිකාර්මික කටයුතු ප්රමාද කිරීමටත් නිෂ්පාදන වියදම් ඉහළ නැංවීමටත් හේතුවිය හැකිය.
- ධීවර ප්රජාව: ධීවර යාත්රා ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා විශ්වාසදායක ඉන්ධන සැපයුමක් අවශ්ය වේ. සැපයුම් සීමා කිරීම් හේතුවෙන් ධීවර කටයුතු අඩුවීම, පවුල් ආදායම් අඩාල වීම සහ මත්ස්ය නිෂ්පාදන බෙදාහැරීමට බාධා ඇතිවීම සිදුවිය හැකිය.
- සාමාන්ය පාරිභෝගිකයන්: කෘෂිකර්මාන්තය, ධීවර කර්මාන්තය සහ ප්රවාහන කටයුතු අඩාල වීම භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාමටත් පවුල්වල වියදම් බර වැඩිවීමටත් හේතුවිය හැකිය.
විකල්ප ඉන්ධන සැපයුම්කරුවන් වෙත පහසුවෙන් ප්රවේශ විය නොහැකි ප්රදේශවල ජනතාවට මෙම ප්රතිවිපාක විශේෂයෙන්ම බරපතළ විය හැකිය.
එබැවින් කොළඹදී සාකච්ඡා කෙරෙන ඉන්ධන මිල සම්බන්ධ මතභේදයක් අගනුවරින් බොහෝ ඈත ප්රදේශවල ජනතාවටද දුෂ්කරතා ඇති කළ හැකිය.
ග්රාමීය ප්රජාවන්ගේ අවශ්යතා කොමිස් මුදල්, සමාගම්වල ලාභ ආන්තිකයන් හෝ රජයේ ආදායම් පිළිබඳ තර්කවලට දෙවැනි නොවිය යුතුය.
වගකිව යුත්තේ කවුදැයි රජය තහවුරු කළ යුතුයි
ඛනිජ තෙල් සමාගම්, ඉන්ධන පිරවුම්හල් හිමියන් සහ රජයේ නිලධාරීන් එකිනෙකාට එරෙහිව ඉදිරිපත් කරන ප්රකාශවලට වඩා පැහැදිලි පිළිතුරක් ලබාගැනීමට මහජනතාවට අයිතියක් තිබේ.
විශ්වාසදායක ප්රතිචාරයක් ලබාදීම සඳහා ඉන්ධන සැපයුම් සීමා කිරීම් වාණිජමය වශයෙන් සාධාරණ වූයේද, ගිවිසුම්ගත වගකීම්වලට අනුකූල වූයේද සහ ප්රදේශ අතර අසාධාරණ වෙනස්කම් ඇති නොවන පරිදි ක්රියාත්මක කළේද යන්න තහවුරු කළ යුතුය.
අදාළ ඉන්ධන මිල ගණනය කිරීම් ප්රසිද්ධ කිරීමට හෝ ස්වාධීනව තහවුරු කිරීමට බලධාරීන් කටයුතු කළ යුතුය. එසේම ඉන්ධන බෙදාහැරීමේ වාර්තා පරීක්ෂා කර, අවදානමට ලක්විය හැකි ප්රජාවන් අසමාන ලෙස වැඩි ඉන්ධන හිඟයකට මුහුණ දුන්නේද යන්න තීරණය කළ යුතුය.
පෞද්ගලික සමාගම්වලට ඉන්ධන ඉල්ලුම සපුරාලීමට නොහැකි වන අවස්ථාවලදී අඛණ්ඩ සැපයුමක් තහවුරු කිරීම සඳහා භාවිත කළ හැකි නීතිමය බලතල පිළිබඳවද පැහැදිලි අවබෝධයක් තිබිය යුතුය.
දැනට පවතින ගිවිසුම් හේතුවෙන් ඵලදායී මැදිහත්වීමකට බාධා ඇතිවන්නේ නම්, සුදුසු ගිවිසුම්ගත සහ නියාමන ප්රතිසංස්කරණ සිදුකිරීම පිළිබඳව රජය සලකා බැලිය යුතුය.
ඒ හා සමානව, සංශෝධිත කොමිස් ක්රමවේදය යටතේ තම ව්යාපාර තිරසර ලෙස පවත්වාගෙන යාමට හැකිද යන්න පෙන්වා දීමට ඉන්ධන පිරවුම්හල් අලෙවි නියෝජිතයන්ටද සාධාරණ අවස්ථාවක් ලබාදිය යුතුය.
අත්යවශ්ය ඉන්ධන මහජනතාව වෙත ළඟාවන්නේද යන්න තීරණය විය යුත්තේ පෞද්ගලික සමාගම්වල ලාභදායීත්වය හෝ දේශපාලන වාසි මත නොවේ.
තිරසර විසඳුමක් සඳහා ඇති එකම මඟ විනිවිදභාවයයි
සාමකාමී විරෝධතා හරහා තමන් මුහුණ දෙන සාධාරණ වාණිජමය ගැටලු ඉදිරිපත් කිරීමට ඛනිජ තෙල් බෙදාහරින්නන්ගේ සංගමයට අයිතියක් තිබේ.
පෞද්ගලික ඛනිජ තෙල් සමාගම්වලටද තමන් මුහුණ දෙන මූල්ය පාඩු පැහැදිලි කිරීමට සහ ඉන්ධන මිල තීරණය කිරීමේ ක්රමවේදවල නීත්යනුකූල වෙනස්කම් ඉල්ලා සිටීමට අයිතියක් තිබේ.
එහෙත් එම අයිතිවාසිකම් සමඟ වගකීම්ද බැඳී පවතී.
ලාභදායීත්වය සම්බන්ධ මතභේද හේතුවෙන්, තීරණ ගැනීමේ ක්රියාවලියට බලපෑම් කිරීමට ඉතා සීමිත හැකියාවක් ඇති සාමාන්ය ජනතාවගේ ජීවනෝපායන් නැවත නැවතත් අවදානමට ලක්වන ඉන්ධන බෙදාහැරීමේ පද්ධතියක් ශ්රී ලංකාවට තවදුරටත් දරාගත නොහැකිය.
හිතාමතා ඉන්ධන තොග සඟවා තබාගැනීම, ප්රදේශ අතර වෙනස්කම් ඇතිවන පරිදි අසාධාරණ ලෙස ඉන්ධන බෙදාහැරීම හෝ සැපයුම හැසිරවීමට නීතිවිරෝධී උත්සාහ දැරීම පිළිබඳ සාක්ෂි අනාවරණය වුවහොත්, ඊට වගකිව යුතු පාර්ශ්වයන් සුදුසු නීතිමය විමර්ශනවලට මුහුණ දිය යුතුය.
එහෙත් මෙම සීමා කිරීම් සැබෑ ගිවිසුම්ගත ගැටලු සහ මිල තීරණය කිරීමේ ක්රමවේදවල අසාර්ථකත්වයන් හේතුවෙන් ඇතිවී තිබේ නම්, එම ගැටලු විනිවිදභාවයෙන් යුතුව නිවැරදි කළ යුතුය.
මෙහි ප්රධාන ප්රශ්නය වන්නේ ඉන්ධන බෙදාහරින්නන්ට 1.5%ක කොමිස් මුදලක් හිමිවිය යුතුද, නැතහොත් 3.6%ක කොමිස් මුදලක් හිමිවිය යුතුද යන්න පමණක් නොවේ.
සැබෑ ප්රශ්නය වන්නේ වාණිජමය අවශ්යතා එකිනෙක ගැටෙන අවස්ථාවලදී පාරිභෝගිකයන් ආරක්ෂා කළ හැකි ඛනිජ තෙල් වෙළෙඳපොළක් ගොඩනැඟීමට ශ්රී ලංකාව සමත්ව තිබේද යන්නයි.
එම ප්රශ්නයට පිළිතුරක් ලැබෙන තුරු, තමන් විසින් නිර්මාණය නොකළ අර්බුදයකට ගොවීන්, ධීවරයන් සහ සාමාන්ය පවුල් තවදුරටත් ගොදුරු වීමේ අවදානම පවතිනු ඇත.




