
වල් අලි ගම්මානවලට ඇතුළු වූ විට රතිඤ්ඤා සහ විදුලි වැටවල් භාවිත කිරීම සාමාන්ය ක්රම බවට පත්වීමට බොහෝ කලකට පෙර, ශ්රී ලංකාවේ ගැමි ජනතාව අලින්ට ගෞරවයෙන් ආමන්ත්රණය කර නැවත වනාන්තරයට යන ලෙස ඉල්ලා සිටීමේ ‘ගුණෙන් කීම’ නම් සම්ප්රදායක් අනුගමනය කළහ. මානව විද්යාඥ ආචාර්ය ප්රණීත් අභයසුන්දර මහතා මෙම අමතක වෙමින් පවතින සම්ප්රදාය පිළිබඳව යළි අවධානය යොමු කරන්නේ, අලින්ට මිනිස් කටහඬ හඳුනාගත හැකි ආකාරය පිළිබඳ නව විද්යාත්මක සොයාගැනීම් ද සමඟිනි. බිය, සහජීවනය සහ දිනෙන් දින උග්ර වන අලි-මිනිස් ගැටුම පිළිබඳව මෙම පැරණි සම්ප්රදායෙන් සහ නව විද්යාත්මක පර්යේෂණවලින් අපට ඉගෙනගත හැකි කරුණු මෙහිදී විමසා බැලේ.

වල් අලියෙකු හෝ අලි රංචුවක් ගම්මානයකට ඇතුළු වූ විට බොහෝ විට මිනිසුන්ගේ ක්ෂණික ප්රතිචාරය වන්නේ කෑගැසීම, විශාල ශබ්ද ඇති කිරීම, රතිඤ්ඤා දැල්වීම හෝ වෙනත් ක්රම භාවිත කරමින් එම සතුන් බිය ගන්වා පලවා හැරීමට උත්සාහ කිරීමයි.
මෙවැනි ක්රියාමාර්ග පිටුපස පොදුවේ පවතින විශ්වාසයක් තිබේ. එනම්, වන සතුන් මිනිසුන්ගේ කටහඬ සහ ශරීරයෙන් නිකුත් වන ගන්ධයන්ට ඉතා සංවේදී වන අතර, මිනිසුන් සිටින බව හඳුනාගත් විට ඔවුන් එම ස්ථානයෙන් ඉවත්ව යන බවයි.
කෙසේ වෙතත්, සත්ව හැසිරීම් පිළිබඳ නවීන පර්යේෂණ මඟින් අලි ඇතුන් සහ මිනිසුන් අතර පවතින සම්බන්ධතාව මීට වඩා සංකීර්ණ බව අනාවරණය කර තිබේ.
වන සතුන් මිනිසුන්ගේ කටහඬ සහ ගන්ධයන් හඳුනා ගැනීමට පමණක් සීමා නොවේ. ඇතැම් සතුන්ට තමන්ට හුරුපුරුදු පුද්ගලයන් සහ නාඳුනන පුද්ගලයන් වෙන්කර හඳුනාගත හැකි අතර, පෙර අත්දැකීම් අනුව තම හැසිරීම වෙනස් කරගැනීමට ද හැකියාව ඇත.
කෙසේ වෙතත්, යම් පුද්ගලයෙකු හඳුනා ගැනීමෙන් එම පුද්ගලයා කෙරෙහි විශ්වාසයක් ඇති වන බව අනිවාර්යයෙන් අදහස් නොවේ. එමෙන්ම, හුරුපුරුදු බව නිසා සතෙකුගේ බිය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වන බව ද සහතික කළ නොහැකිය.
මෙම වෙනස්කම් නිවැරදිව අවබෝධ කර ගැනීම, ශ්රී ලංකාවේ දිනෙන් දින බරපතළ වන අලි-මිනිස් ගැටුම පිළිබඳව නව දෘෂ්ටිකෝණයකින් සිතා බැලීමට අවස්ථාව සලසයි.
ගුණෙන් කියා අලින්ට ආයාචනා කළ ගැමි ජනතාව
අදට සාපේක්ෂව අලි ඇතුන් සහ ගම්වැසියන් අතර ගැටුම් අඩුවෙන් පැවති අතීතයේ, වර්තමාන අනුරාධපුර සහ කුරුණෑගල දිස්ත්රික්කවලට අයත් නුවරකලාවිය සහ හත්කෝරළය ප්රදේශවල ඇතැම් ගැමි ජනතාව ‘ගුණෙන් කීම’ නමින් හැඳින්වූ සාමකාමී සම්ප්රදායක් අනුගමනය කළහ.
ගම්මානවලට ළඟා වන අලි ඇතුන් වහාම බිය ගන්වා පලවා හැරීමට උත්සාහ කිරීම වෙනුවට, ඔවුන්ට ගෞරවයෙන් ආමන්ත්රණය කර නැවත වනාන්තරයට යන ලෙස ඉල්ලා සිටීම මෙම සම්ප්රදායේ විශේෂත්වය විය.
මෙවැනි ආයාචනාවලදී බුදු ගුණ සිහිපත් කිරීම, ප්රාදේශීය දෙවිවරුන්ගේ ආරක්ෂාව පැතීම සහ අලි ඇතුන්ට ද ආහාර සහ වාසස්ථාන අවශ්ය බව පිළිගැනීම සිදු විය.
එවැනි සාම්ප්රදායික ආයාචනාවක අදහස පහත පරිදි දැක්විය හැකිය.
“දරුවනේ, අපේ දරුවන්ගේ කුසගින්න නිවා ගැනීමට අප වගා කළ මේ ස්වල්පය ඉතිරි කර, අයියනායක සහ දහනක බණ්ඩාර දෙවිවරුන් ඔබට උරුම කර දුන් මහ වනාන්තරයට ගොස් එහි ඇති දේ කා බී කුසගින්න නිවා ගන්න. අප හේනක් හෝ කුඹුරක් කළත් ඔබේ මහ වනාන්තරයට කඩා වදින්නේ නැහැ. සිරිමා බෝ හාමුදුරුවන්ගේ පිහිට ඔබට ලැබේවා.”
ගැමි ජනතාව අලි ඇතුන් ගෞරවයට පාත්ර විය යුතු තේජාන්විත සතුන් ලෙස සැලකූ අතර, බොහෝ අවස්ථාවල ඔවුන්ට ‘ඇත් රජුන්’ ලෙස ද ආමන්ත්රණය කළහ.
මෙම ප්රදේශවල ජීවත් වන වැඩිහිටි පුද්ගලයන් අතර, මෙවැනි ආයාචනා ඇසීමෙන් පසු අලි ඇතුන් නිහඬව ආපසු හැරී ගිය බවට පැවසෙන සිදුවීම් පිළිබඳ මතකයන් අදටත් පවතී.
මෙම මතකයන්ට ජනශ්රැතිමය සහ සංස්කෘතික වශයෙන් සැලකිය යුතු වටිනාකමක් තිබේ. එහෙත් අලි ඇතුන් බුදු ගුණ අවබෝධ කරගත් බව, පැවසූ වචනවල අර්ථය හඳුනාගත් බව හෝ එම ආයාචනා හේතුවෙන් ආපසු හැරී ගිය බව විද්යාත්මකව තහවුරු කිරීමට මෙම සිදුවීම් ප්රමාණවත් නොවේ.
මෙම සම්ප්රදායේ සැබෑ වැදගත්කම පවතින්නේ වෙනත් කරුණක් තුළය.
එනම්, ඇතැම් ගැමි සමාජයන් අනතුරුදායක වන සතුන් සමඟ ඇතිවන හමුවීම්වලදී පවා සංයමයෙන්, ගෞරවයෙන් සහ සතුන්ට ද ස්වාභාවික පරිසරය තුළ ජීවත් වීමට අයිතියක් ඇති බව පිළිගනිමින් කටයුතු කළ බව මෙම සම්ප්රදායෙන් පෙන්නුම් කිරීමයි.
මානව විද්යාත්මක දෘෂ්ටිකෝණයකින් බැලූ විට, මෙවැනි සම්ප්රදායන් මඟින් සංස්කෘතික විශ්වාසයන් වන සතුන් කෙරෙහි මිනිසුන් දක්වන හැසිරීමට බලපාන ආකාරය පැහැදිලි වේ.
මිනිස් ඇසුරට සතුන් හුරු වන්නේ කෙසේද?
මිනිසුන් සමඟ නැවත නැවත සිදුවන හමුවීම්වලදී සතුන් ප්රතිචාර දක්වන ආකාරය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා සත්ව විද්යාවේ වැදගත් සංකල්පයක් භාවිත කෙරේ. එය ‘හුරු වීම’ හෙවත් Habituation ලෙස හැඳින්වේ.
යම් සතෙකුට හානියක් සිදු නොකරන උත්තේජනයකට නැවත නැවත මුහුණ දීමට සිදුවන විට, එම උත්තේජනයට දක්වන ප්රතිචාරය ක්රමයෙන් අඩු වීම හුරු වීම ලෙස හැඳින්වේ.
උදාහරණයක් ලෙස, මුලදී මිනිසෙකු දුටු විට පලා යන සතෙකුට, එවැනි හමුවීම්වලදී කිසිදු හානියක් සිදු නොවන්නේ නම්, කාලයත් සමඟ මිනිසුන් කෙරෙහි පවතින බිය අඩු විය හැකිය.
හුරුපුරුදු මිනිස් කටහඬ සහ ගන්ධයන් සම්බන්ධයෙන් ද මෙවැනි වෙනස්කම් ඇති විය හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, හුරු වීම යනු බිය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යෑමක් ලෙස වරදවා වටහා නොගත යුතුය.
යම් ගන්ධයක් හඳුනා ගැනීම, හුරුපුරුදු කටහඬක් වෙන්කර හඳුනා ගැනීම සහ යම් උත්තේජනයකට හුරු වීම එකිනෙකට සම්බන්ධ වුවද, ඒවා වෙනස් ක්රියාවලීන් වේ.
මෙම ක්රියාවලීන්ගේ බලපෑම් සත්ව විශේෂය, වයස, පරිසරය, පෙර අත්දැකීම් සහ මිනිසුන් සමඟ පවතින සම්බන්ධතාවයේ ස්වභාවය අනුව වෙනස් වේ.
බොහෝ ක්ෂීරපායී සතුන්ට ඉතා දියුණු ගන්ධ හඳුනා ගැනීමේ හැකියාවක් පවතී.
අලි ඇතුන්, වලසුන්, වෘකයන්, හිවලුන් සහ මුවන් වැනි සතුන්ට මිනිසුන්ගේ පැමිණීම හා සම්බන්ධ රසායනික සංඥා ඇතුළුව, පරිසරයේ සිදුවන වෙනස්කම් ගන්ධය මඟින් හඳුනාගත හැකිය.
ගමන් මාර්ගවල ඉතිරි වන ගන්ධයන්, මිනිස් සිරුරෙන් නිකුත් වන රසායනික සංයෝග සහ ඇඳුම්වල රැඳී පවතින ගන්ධයන් මඟින් අවට සිදුවන ක්රියාකාරකම් පිළිබඳ තොරතුරු සතුන්ට ලබාගත හැකිය.
එහෙත් මිනිස් ගන්ධයක් හඳුනාගත් පමණින් සතෙකු අනිවාර්යයෙන්ම පලා යන්නේ නැත.
හුරුපුරුදු ගන්ධයකින් ක්ෂණික අනතුරක් සිදු නොවන බව නැවත නැවත ලැබෙන අත්දැකීම් මඟින් තහවුරු වන්නේ නම්, එම ගන්ධයට සතෙකු දක්වන ප්රතිචාරය ක්රමයෙන් අඩු විය හැකිය.
එබැවින් මිනිසුන් හඳුනා ගැනීමට සතුන්ට ඇති හැකියාව සහ මිනිසුන් කෙරෙහි සතුන් තුළ පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බිය යන කරුණු දෙක එකිනෙකින් වෙන්කර අවබෝධ කරගත යුතුය.
අලින්ට මිනිස් කටහඬ හඳුනාගත හැකි බව නව පර්යේෂණයකින් හෙළිවේ
මෙම සාකච්ඡාවට වැදගත් දායකත්වයක් ලබා දෙන විද්යාත්මක පර්යේෂණයක් 2026 ජූනි මාසයේදී Elsevier ප්රකාශන ආයතනය විසින් පළ කරන ජාත්යන්තර විද්යාත්මක සඟරාවක් වන Behavioural Processes හි පළ විය.
“Are You Talking to Me? Captive Asian Elephants React to Voice Familiarity and Elephant-Directed Speech” යන මාතෘකාවෙන් යුත් මෙම අධ්යයනය මඟින් ආසියානු අලි ඇතුන් විවිධ මිනිස් කටහඬවලට ප්රතිචාර දක්වන ආකාරය පරීක්ෂා කර තිබේ.
පර්යේෂකයන් ප්රංශයේ සත්වෝද්යාන පහසුකම් දෙකක රඳවා සිටි ආසියානු අලි ඇතුන් අට දෙනෙකු මෙම අධ්යයනය සඳහා යොදාගෙන තිබේ.
පටිගත කරන ලද මිනිස් කටහඬ එම සතුන්ට ඇසීමට සලස්වා, හුරුපුරුදු සහ නාඳුනන පුද්ගලයන්ගේ කටහඬවලට ඔවුන් දක්වන ප්රතිචාර පර්යේෂකයන් විසින් නිරීක්ෂණය කරන ලදී.
මෙහිදී පර්යේෂකයන් කතා කිරීමේ ආකාර දෙකක් අතර වෙනස ද හඳුනාගෙන තිබේ.
ඉන් පළමුවැන්න අලි ඇතුන් රැකබලා ගන්නා පුද්ගලයන් ඔවුන් සමඟ සන්නිවේදනය කිරීමේදී සාමාන්යයෙන් භාවිත කරන, ඉහළ ස්වරයකින් සහ විවිධ ස්වර උච්චාවචනයන්ගෙන් යුත් කතා කිරීමේ රටාවයි. මෙය අලි ඇතුන් වෙත යොමු කළ කථනය (Elephant-directed speech) ලෙස හැඳින්වේ.
දෙවැන්න වැඩිහිටි පුද්ගලයන් එකිනෙකා සමඟ කතා කිරීමේදී භාවිත කරන සාමාන්ය කථන රටාව වන අතර, එය වැඩිහිටියන් වෙත යොමු කළ කථනය (Adult-directed speech) ලෙස හැඳින්වේ.
පර්යේෂණයේ ප්රතිඵල අනුව, අලි ඇතුන්ට හුරුපුරුදු සහ නාඳුනන කටහඬ අතර වෙනස හඳුනාගත හැකි බවත්, එම කථන රටා දෙකට වෙනස් ආකාරයෙන් ප්රතිචාර දක්වන බවත් අනාවරණය විය.
හුරුපුරුදු රැකබලා ගන්නන්ගේ කටහඬ ඇසීමට සැලැස්වූ විට, අලි ඇතුන් එම පුද්ගලයන් සොයන බවට අනුමාන කළ හැකි හැසිරීම් පෙන්නුම් කළහ.
එමෙන්ම, අලි ඇතුන්ට විශේෂයෙන් ආමන්ත්රණය කරන කථන රටාව ඇසුණු විට, රැකබලා ගන්නන් සෙවීම හා සම්බන්ධ ප්රතිචාර වඩාත් ප්රබල විය.
මෙම සොයාගැනීම් මඟින් අලි ඇතුන්ට මිනිස් කටහඬවල විශේෂ ලක්ෂණ හඳුනා ගැනීමට සහ ඒ අනුව තම හැසිරීම වෙනස් කරගැනීමට දියුණු හැකියාවක් පවතින බව පෙන්වා දෙයි.
කෙසේ වෙතත්, මිනිස් කටහඬ ඇසුණු විට අලි ඇතුන්ගේ අවධානය සහ උත්තේජිත තත්ත්වය ඉහළ යන බව ද පර්යේෂකයන් නිරීක්ෂණය කර තිබේ.
වැඩි අවධානයක් දැක්වීම යනු අනිවාර්යයෙන්ම බිය අඩු වීමක් හෝ විශ්වාසය වැඩි වීමක් නොවේ.
මෙහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතු තවත් වැදගත් සීමාවක් තිබේ.
මෙම පර්යේෂණය සිදු කර ඇත්තේ පාලිත පරිසරයක නිරන්තර මිනිස් ඇසුරට හුරු වී සිටින අලි ඇතුන් යොදාගෙනය.
එබැවින් මෙම සොයාගැනීම් ගම්මානවලට ඇතුළු වන වල් අලි සම්බන්ධයෙන් ඒ ආකාරයෙන්ම අදාළ කළ නොහැකිය. මන්ද, එවැනි වන අලින්ගේ පෙර මිනිස් හමුවීම්වලදී තර්ජන, තුවාල සිදුවීම් හෝ පලවා හැරීමේ උත්සාහයන් සිදුව තිබිය හැකි බැවිනි.
මෙම අධ්යයනයෙන් තහවුරු වන්නේ අලි ඇතුන්ට මිනිස් කටහඬ හඳුනා ගැනීමේ හැකියාව පවතින බව පමණි. යම් විශේෂ කථන රටාවක් භාවිත කිරීමෙන් වල් අලි ආරක්ෂිතව පලවා හැරිය හැකි බවට මෙය සාක්ෂියක් නොවේ.
රතිඤ්ඤා සහ කෑගැසීම්වල බලපෑම කාලයත් සමඟ අඩු විය හැක්කේ ඇයි?
අලියෙකු ජනාවාසයකට ඇතුළු වූ විට විශාල ශබ්ද ඇති කිරීම හෝ රතිඤ්ඤා දැල්වීම හේතුවෙන් ඇතැම් අවස්ථාවල එම සතා ආපසු හැරී යා හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, මෙවැනි ක්රම සෑම විටම එකම ආකාරයෙන් සාර්ථක වන බවට සහතිකයක් නොමැත.
අලියෙකුට යම් ශබ්දයක් නැවත නැවත ඇසුණද එයින් හානියක් සිදු නොවන්නේ නම්, කාලයත් සමඟ එම ශබ්දයට හුරු වීමට ඉඩ තිබේ.
එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස මුලදී අලියා බිය ගැන්වූ ශබ්දයක බලපෑම ක්රමයෙන් අඩු විය හැකිය.
එමෙන්ම, මෙහි ප්රතිවිරුද්ධ අවදානම පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කළ යුතුය.
හදිසියේ ඇතිවන අධික ශබ්ද හේතුවෙන් අලියෙකු අනපේක්ෂිත ආකාරයෙන් පලා යා හැකි අතර, එමඟින් මිනිසුන්ට, නිවාසවලට මෙන්ම සතාට ද අනතුරු ඇති විය හැකිය.
විශේෂයෙන්ම පැටවුන් සමඟ සිටින ඇතින්නන් සහ තුවාල ලැබූ හෝ දැඩි පීඩනයකට ලක්ව සිටින අලි ඇතුන් තර්ජනයකට මුහුණ දෙන විට ඉතා අනපේක්ෂිත ආකාරයෙන් හැසිරිය හැකිය.
මෙම හේතු නිසා ගම්වැසියන් වල් අලි වට කිරීම, ඔවුන් වෙත ළඟා වීම, ලුහුබැඳීම හෝ තමන්ගේම උත්සාහයෙන් පලවා හැරීමට කටයුතු කිරීමෙන් වැළකී සිටිය යුතුය.
ආරක්ෂිත දුරක් පවත්වා ගැනීම සහ පුහුණුව ලත් වනජීවී නිලධාරීන්ගේ උපදෙස් ලබා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ.
ඇතැම් ප්රජාවන් ප්රමාණවත් උපදෙස් සහ මඟපෙන්වීම් සෑම විටම නොලැබෙන බවට පැමිණිලි කර තිබේ. තවත් පිරිසක් වනජීවී පරිපාලනයට දේශපාලන මැදිහත්වීම් සිදුවන බවට තමන් තුළ පවතින අදහස් පදනම් කරගෙන විවේචන ඉදිරිපත් කර තිබේ.
මෙවැනි පැමිණිලි මඟින් දක්ෂ, ජනතාවට පහසුවෙන් ප්රවේශ විය හැකි සහ වෘත්තීයමය වශයෙන් ස්වාධීන වනජීවී කළමනාකරණ පද්ධතියක අවශ්යතාව අවධාරණය කෙරේ.
අනතුරුදායක වන සත්ව හමුවීම්වලට ප්රතිචාර දැක්වීමේ වගකීම, විශේෂඥ දැනුමක් නොමැතිව බියට පත්ව සිටින ගම්වැසියන් මත පමණක් පැවරිය නොහැකිය.
අලි-මිනිස් ගැටුම භූමි භාවිතය සම්බන්ධ ගැටලුවක් ද වේ
ශ්රී ලංකාවේ අලි-මිනිස් ගැටුමට බලපාන එක් සාධකයක් පමණක් වන්නේ අලි ඇතුන්ගේ හැසිරීමයි.
භූමි භාවිතයේ සහ පරිසරයේ සිදුවන වෙනස්කම් ද මෙම ගැටුමට විශාල වශයෙන් බලපායි.
අලි ඇතුන් සාම්ප්රදායිකව ගමන් කරන මාර්ග අවහිර වීම, වනාන්තර වාසස්ථාන කොටස්වලට වෙන් වීම, මිනිස් ජනාවාස ව්යාප්ත වීම සහ වනාන්තර මායිම් ආසන්නයේ වගා කටයුතු වැඩි වීම හේතුවෙන් මිනිසුන් සහ අලි ඇතුන් අතර අනතුරුදායක හමුවීම් සිදුවීමේ අවස්ථා ඉහළ ගොස් තිබේ.
ස්වාභාවික වාසස්ථාන කොටස්වලට වෙන් වන විට ආහාර, ජලය හෝ තමන්ට හුරුපුරුදු ගමන් මාර්ග සොයා යන අලි ඇතුන් කෘෂිකාර්මික ප්රදේශවලට ඇතුළු විය හැකිය.
එබැවින් මෙම ගැටුම විසඳීම සඳහා අලි ඇතුන් ගම්මානවලට ඇතුළු වූ පසු ඔවුන් බිය ගන්වා පලවා හැරීමට උත්සාහ කිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ.
දිගුකාලීන විසඳුම් අතරට අලි ඇතුන් ගමන් කරන ස්වාභාවික මාර්ග ආරක්ෂා කිරීම, වාසස්ථාන කොටස්වලට වෙන් වීම අවම කිරීම, නිසි සැලසුමකට අනුව ඉදිකළ විදුලි වැටවල් නඩත්තු කිරීම සහ වන සතුන්ගේ පැවැත්මට අවශ්ය ස්වාභාවික සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම ඇතුළත් විය යුතුය.
සාර්ථක මැදිහත්වීමක් සඳහා වනජීවී සංරක්ෂණ බලධාරීන් සහ ගැටුමෙන් බලපෑමට ලක්වන ප්රජාවන් අතර මනා සම්බන්ධීකරණයක් ද අවශ්ය වේ.
අලි ඇතුන් ජනාවාසවලට ඇතුළු වන අවස්ථාවලදී පුහුණුව ලත් නිලධාරීන් අදාළ තත්ත්වය ඇගයීමට ලක් කර, අවශ්ය ප්රතිචාර දැක්වීම සඳහා මඟපෙන්විය යුතුය.
එවැනි තීරණ ගැනීමේදී මිනිසුන්ගේ ආරක්ෂාව සහ වනජීවී සංරක්ෂණය යන කරුණු දෙකටම ප්රමුඛත්වය ලබා දිය යුතුය.
පැරණි දැනුමෙන් සහ නවීන විද්යාවෙන් අපට ඉගෙනගත හැක්කේ කුමක්ද?
සත්ව හැසිරීම් පිළිබඳ පර්යේෂණවලින් හෙළිවන වැදගත්ම කරුණක් වන්නේ වන සතුන් මිනිසුන්ට ප්රතිචාර දක්වන්නේ සහජ හැසිරීම් මත පමණක් පදනම්ව නොවන බවයි.
සතුන් තමන් අවට පරිසරය නිරීක්ෂණය කරයි. පාරිසරික සංඥා හඳුනා ගනී. අත්දැකීම් මත පදනම්ව තම හැසිරීම වෙනස් කරගනී.
ඇතැම් සතුන්ට හුරුපුරුදු මිනිස් කටහඬ වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය. තවත් සතුන් මිනිස් ගන්ධයන් විශේෂිත ක්රියාකාරකම් හෝ පෙර අත්දැකීම් සමඟ සම්බන්ධ කර හඳුනා ගනී.
මෙම හැකියාවන් මඟින් පෙන්නුම් කරන්නේ මිනිසුන් සහ වන සතුන් අතර සම්බන්ධතාව බිය සහ බලය අතර පවතින සරල ගැටුමකට වඩා බෙහෙවින් සංකීර්ණ බවයි.
කෙසේ වෙතත්, හුරුපුරුදු බව ආදරය, කීකරුකම හෝ ආරක්ෂාව පිළිබඳ සහතිකයක් ලෙස කිසිවිටෙකත් වරදවා වටහා නොගත යුතුය.
මිනිස් ඇසුරට හුරු වී සිටින අලියෙකු වුවද, හැසිරීම ඉතා ඉක්මනින් වෙනස් විය හැකි බලවත් වන සතෙකු ලෙසම පවතී.
එබැවින් වනජීවී සංරක්ෂණයේදී අලි ඇතුන් මිනිසුන්ට තව තවත් හුරු කිරීමට උත්සාහ කිරීම වෙනුවට, ඔවුන්ගේ ස්වාභාවික ජීවන රටාව පවත්වාගෙන යාමට අවශ්ය පාරිසරික තත්ත්වයන් ආරක්ෂා කිරීමට ප්රමුඛත්වය ලබා දිය යුතුය.
‘ගුණෙන් කීම’ නම් සාම්ප්රදායික ක්රමය මඟින් පිළිබිඹු වන්නේ, වන සතුන්ට වහාම ආක්රමණශීලී ලෙස ප්රතිචාර දැක්වීම වෙනුවට සංයමයෙන් කටයුතු කිරීමට අතීත සමාජයන් තුළ පැවති සංස්කෘතික නැඹුරුවයි.
අනෙක් අතට, නවීන සත්ව විද්යාව මඟින් සතුන්ගේ හැසිරීම අත්දැකීම්, හඳුනා ගැනීමේ හැකියාව සහ පාරිසරික තත්ත්වයන් අනුව හැඩගැසෙන බවට විද්යාත්මක සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරයි.
මෙම ප්රවේශ දෙක විද්යාත්මක වශයෙන් සමාන යැයි සැලකිය නොහැකිය. එහෙත් ඒ දෙකම මිනිසුන් සහ වන සතුන් අතර සහජීවනය පිළිබඳ පුළුල් අවබෝධයක් ගොඩනැගීමට දායක විය හැකිය.
මිනිසුන් වන සතුන්ගේ හැසිරීම් හඳුනා ගැනීමට ඉගෙන ගන්නා ආකාරයටම, වන සතුන් ද මිනිස් ක්රියාකාරකම් හඳුනා ගැනීමට ඉගෙන ගනී.
එවැනි හමුවීම් බියක්, ඉවසීමක් හෝ අනතුරුදායක ගැටුමක් බවට පත්වන්නේද යන්න තීරණය වීමට මිනිසුන් හැසිරෙන ආකාරය සහ අවට පරිසරය වෙනස් කර ඇති ආකාරය ද යම් ප්රමාණයකට බලපායි.
ශ්රී ලංකාවේ අලි-මිනිස් ගැටුම විසඳීම සඳහා අලි ඇතුන්ගේ හැසිරීම පිළිබඳ දැනුම, මිනිසුන්ගේ වගකීම් සහගත ක්රියාකලාපය සහ ස්වාභාවික වාසස්ථාන දිගුකාලීනව ආරක්ෂා කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
අතීත පරම්පරාවල සම්ප්රදායන් තුළින් පිළිබිඹු වන සාමකාමී ආකල්පය අපට වැදගත් සදාචාරාත්මක පාඩමක් ලබා දෙයි. නවීන සංරක්ෂණ ක්රියාමාර්ග සඳහා අවශ්ය සත්ව හැසිරීම් පිළිබඳ අවබෝධය විද්යාත්මක පර්යේෂණ මඟින් ලබා දෙයි.
මෙම කරුණු දෙකම එක්ව අපට සිහිපත් කරන්නේ අලි ඇතුන් සමඟ සහජීවනය ගොඩනැගිය නොහැක්කේ ශබ්දය, බිය ගැන්වීම හෝ බලය භාවිත කිරීම මඟින් පමණක් බවයි. ඒ සඳහා දැනුවත් තීරණ, ඉවසීම සහ මිනිසුන්ගේ මෙන්ම වන සතුන්ගේ ද අවශ්යතා කෙරෙහි ගෞරවය දැක්වීම අත්යවශ්ය වේ.
— ආචාර්ය ප්රණීත් අභයසුන්දර, මානව විද්යාව පිළිබඳ හිටපු මහාචාර්ය




