තනි ලංසුකරුවෙක්, අවසන් මොහොතේ සිදුකළ නීති වෙනසක් සහ ඩොලර් 750,000 ක දඩ මුදලක් නිහඬවම අහෝසි කිරීම. මතුපිටින් සාමාන්ය බොරතෙල් ගනුදෙනුවක් සේ පෙනුනත්, ඉහළම මට්ටමින් කොන්ත්රාත්තු ලබාදෙන සහ වෙනස් කරන ආකාරය ගැන මෙයින් බරපතල ප්රශ්න මතු වෙයි. කරුණු හෙළිවන විට පෙනී යන්නේ මෙය ව්යාපාරික ගනුදෙනුවකට වඩා, මහජන මුදල් සූක්ෂ්ම ලෙස අහිමි වන ආකාරය පෙන්වන සිදුවීමක් බවයි.
ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (CPC) කළ බොරතෙල් මිලදී ගැනීමක් දැන් රටේ පාලනය, වගවීම සහ මහජන මුදල් ඇත්තටම ආරක්ෂා කරනවාද යන්න ගැන සැක මතු කර ඇත.
මෙම මතභේදයට මුල තනි ලංසුකරුවෙකු පමණක් සහභාගී වීමත්, වෙළඳපල මිලට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් කොන්දේසිත්, අවසානයේ කිසිදු විරෝධයකින් තොරව විදේශීය සමාගමට ඩොලර් 750,000 ක වාසියක් සැලසෙන ලෙස තීරණ ගැනීමත්ය.
මේ දෙස ගැඹුරින් බලන විට තත්ත්වය තවත් බරපතල වේ.
තරඟ කිරීමට කිසිදා අවස්ථාවක් නොලැබුණු ටෙන්ඩරයක්
2026 මාර්තු 24 වන දින, මැයි 22-26 අතර ලබාදීමට නියමිත බොරතෙල් වර්ග තුනක් සඳහා CPC ටෙන්ඩරයක් කැඳවීය.
ලෝකයේ ඕනෑතරම් සැපයුම්කරුවන් සිටියදී, මෙයට විශාල තරඟයක් තිබිය යුතුව තිබුණි.
එහෙත් ඉදිරිපත් වූයේ සිංගප්පූරුවේ ඉටෝචු (Itochu) සමාගම පමණි.
මෙයම ප්රශ්න මතු කරන්නකි.
ක්ෂේත්රයේ ප්රවීණයන් පවසන්නේ, තෙල් ලබාදීමට දී තිබූ කාලය ඉතා කෙටි නිසා අනෙකුත් සමාගම්වලට නැව් සූදානම් කර ගැනීමට නොහැකි වූ බවයි. එනම්, ටෙන්ඩරය සකස් කර තිබූ ආකාරය නිසාම තරඟකාරිත්වය මුලදීම ඇහිරී තිබුණි.
සැපයුම්කරුගේ කොන්දේසි මත පිළිගත් ගනුදෙනුවක්
වෙනත් ලංසුකරුවන් නැති නිසා CPC සතුව තිබූ බලය ගිලිහී ගොස් තිබුණි. එහෙත් ඉන්පසු සිදු වූ දේ පුදුම සහගතය.
ඉටෝචු සමාගම ඉල්ලා සිටියේ:
තෙල් බැරලයකට ඩොලර් 37.99 ක අමතර ගාස්තුවක් (Premium)
නැව ප්රමාද වන එක් දිනකට ඩොලර් 350,000 ක ගාස්තුවක්
වටහා ගැනීමට නම්:
සාමාන්යයෙන් මෙවැනි නැව් ප්රමාද ගාස්තු (Demurrage) දිනකට ඩොලර් 100,000 ත් 150,000 ත් අතර වේ. එනම් CPC විසින් වෙළඳපල මිල මෙන් දෙතුන් ගුණයක ගාස්තුවකට එකඟ වී ඇත.
සාමාන්යයෙන් මෙවැනි අවස්ථාවක:
මිල අඩු කිරීමට සාකච්ඡා කිරීම
වෙනත් නැවක් ඉල්ලා සිටීම
හෝ ටෙන්ඩරය ප්රතික්ෂේප කිරීම කළ යුතුය.
එහෙත් CPC කිසිදු විරෝධයකින් තොරව මේ සියල්ලටම එකඟ විය.
නීති වෙනස් කළ මොහොත
මූලික එකඟතාවය ප්රශ්නකාරී වුවත්, ඉන්පසු සිදු වූ දේ ප්රසම්පාදන නීති උල්ලංඝනය කිරීමකි.
2026 අප්රේල් මැදදී, ඉටෝචු සමාගම තෙල් ලබාදෙන දින මැයි 28 සිට ජූනි 1 දක්වා පස්සට දමන ලෙස ඉල්ලීය.
නීති අනුව ටෙන්ඩරයක් පිරිනැමූ පසු මෙවැනි මූලික වෙනස්කම් කළ නොහැක.
මක්නිසාද:
එය මුල් ගිවිසුමේ පදනම වෙනස් කරයි
සැපයුම්කරුවන් අතර පවතින සාධාරණත්වය බිඳ දමයි
කලින් ඉවත් වූ අනෙක් සැපයුම්කරුවන්ට අවාසියක් කරයි
සම්මත ක්රමය නම් මෙවැනි වෙනසකදී:
ටෙන්ඩරය අවලංගු කිරීම
නැවත ටෙන්ඩර් කැඳවීමයි
නමුත් CPC එම නීතිය නොසලකා හැරීය.
මෙම වෙනස:
වාණිජ අංශය අනුමත කළේය
සමාලෝචන කමිටුව අනුමත කළේය
අවසාන අනුමැතිය සඳහා අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය වෙත යොමු කෙරුණි
ඇමරිකානු ඩොලර් 750,000 ක තීරණයක්
මෙම තීරණය නිසා ඇති වූ මූල්ය පාඩුව අතිවිශාලය.
දින වෙනස් කිරීමට එකඟ වීම නිසා CPC හට:
නැව ප්රමාද වීම වෙනුවෙන් අය කළ හැකිව තිබූ අයිතිය අහිමි විය
ගිවිසුම අනුව අය කළ හැකි දඩ මුදල් අහිමි විය
මූල්ය බලපෑම:
CPC හට වූ පාඩුව: ඩොලර් 750,000 ට වඩා වැඩිය
සැපයුම්කරු ලැබූ වාසිය: ඩොලර් 750,000 ට වඩා වැඩිය
මෙය වළක්වා ගත නොහැකි දෙයක් නොව, හිතාමතා ගත් තීරණයක් නිසා වූ පාඩුවකි.
මගහැරී ගිය අවස්ථාව
මෙහි බලපෑම මුදල් පාඩුවට වඩා වැඩිය.
CPC විසින්:
මුල් ටෙන්ඩරයේදීම මේ දින වෙනස කළේ නම්
තවත් සැපයුම්කරුවන්ට අවස්ථාව දුන්නේ නම්
ප්රතිඵලය වඩා හොඳ වීමට ඉඩ තිබුණි:
අඩු මිලට තෙල් ලබා ගැනීම
අඩු ප්රමාද ගාස්තු
වාසිදායක ගිවිසුම් කොන්දේසි
එහෙත් සිදු වූයේ:
ආරම්භයේදී තරඟය සීමා කිරීමයි
ටෙන්ඩරය දුන් පසු කොන්දේසි ලිහිල් කිරීමයි
එනම්, එක සැපයුම්කරුවෙකුට පමණක් වාසි සැලසෙන ලෙස සියල්ල සිදුව ඇත.
තෝරාගත් පිරිසකට පමණක් සහන?
වඩාත්ම බරපතල ප්රශ්නය වන්නේ මෙය සැමට පොදු නීතියක් නොවීමයි.
අනාවරණය වන තොරතුරු අනුව:
මීට පෙර වෙනත් සැපයුම්කරුවන් මෙවැනිම දින වෙනස් කිරීම් ඉල්ලා සිටියදී ඒවා ප්රතික්ෂේප කර ඇත.
මෙයින් පෙනෙන්නේ:
සැපයුම්කරුවන්ට අසමාන ලෙස සැලකීම
ප්රසම්පාදන නීති තමන්ට අවශ්ය ලෙස වෙනස් කිරීමයි
මෙය හුදෙක් වැරදීමක්ද නැතහොත් යම් පාර්ශවයකට වාසි සැලසීමක්ද?
වැරදීමක් නොව, පද්ධතිමය තීරණයක්
මෙය එක් නිලධාරියෙකුගේ අතපසුවීමක් නොවේ.
මෙම අනුමැතිය ලබා දුන්නේ:
වාණිජ අංශය
තොග සමාලෝචන කමිටුව
සහ අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයයි
මෙයින් තහවුරු වන්නේ:
මෙය හිතාමතා කළ දෙයක් බවයි
ආයතනික වශයෙන් මෙයට අනුබල දී ඇති බවයි
විනය බිඳ වැටීම
මෙම සිදුවීම පෙන්වන්නේ ප්රසම්පාදන ක්රියාවලියේ සම්පූර්ණ බිඳ වැටීමකි:
තරඟකාරිත්වය සීමා කිරීම
අවාසිදායක මිල ගණන් පිළිගැනීම
නීති විරෝධී ලෙස දින වෙනස් කිරීම
ඩොලර් 750,000 ක විශාල පාඩුවක් සිදු කිරීම
ඉහළ මට්ටමේ අනුමැතියන් හරහා මෙයට ඉඩ දීම
මෙය පාලන පද්ධතියේ පවතින ලොකු දෝෂයකි.
භයානක පූර්වාදර්ශය
මෙහි ඇති භයානකම පැත්ත වන්නේ මෙය අනාගතයට වැරදි ආදර්ශයක් වීමයි.
යම් හෙයකින්:
ටෙන්ඩර් දින ඕනෑ වෙලාවක වෙනස් කළ හැකි නම්
නීති තෝරාගත් අයට පමණක් ලිහිල් කරන්නේ නම්
දඩ මුදල් නිහඬව අතහරින්නේ නම්
ඉදිරියේදී:
විශ්වාසවන්ත ලංසුකරුවන් නොපැමිණෙනු ඇත
පිරිවැය තවත් ඉහළ යනු ඇත
මහජන විශ්වාසය මුළුමනින්ම නැති වනු ඇත
මහජන මුදල්වලට වගකියන්නේ කවුද?
රට දැඩි ආර්ථික ප්රශ්නවල සිටින විට, ඩොලර් 750,000 ක පාඩුවක් යනු සුළු දෙයක් නොවේ.
ඇත්ත ප්රශ්නය නම්:
මෙම තීරණය ගත්තේ කවුද? සහ ඇයි? යන්නයි.
මක්නිසාද මෙය හුදෙක් ගනුදෙනුවක් නොව, රාජ්ය පාලනයේ වගවීම පරීක්ෂා කරන අවස්ථාවකි.
මෙය ටෙන්ඩරයක් පිළිබඳ කතාවක් පමණක් නොවේ. මහජන මුදල් ආරක්ෂා කළ යුතු පද්ධති, කොතරම් සූක්ෂ්ම ලෙස සහ හිතාමතා අසාර්ථක විය හැකිද යන්න පෙන්වන කැඩපතකි.
සටහන – Marlon Dale Ferreira
