නියාමනය නොකළ digital loan apps වල සීඝ්ර ව්යාප්තිය හේතුවෙන් අසරණ වූ ශ්රී ලාංකිකයන් රැසක් දරුණු ණය උගුල්වල, ආක්රමණශීලී surveillance (නිරීක්ෂණ) වල සහ නිර්දය cyber harassment (සයිබර් හිරිහැර) වල සිරවෙමින් පවතිති. මෙම offshore-backed lending platforms ක්රියාත්මක වන ආකාරය, ඒවා හඳුනාගත හැකි අනතුරු ඇඟවීමේ සලකුණු සහ ඔබ සහ ඔබේ පවුලේ අය ආරක්ෂා කර ගැනීමට ඔබට ගත හැකි පියවර පිළිබඳව මෙයින් දැනුවත් වන්න.*
මෑත කාලයේ අප රට මුහුණ දුන් දැඩි ආර්ථික අභියෝග හමුවේ, බොහෝ පුද්ගලයන් ඉක්මන් මූල්ය සහනයක් සෙවීම තේරුම් ගත හැකි කරුණකි. කෙසේ වෙතත්, නියාමනය නොකළ, cloud-based online lending applications සහ websites හරහා අපගේ digital අවකාශය තුළ ඉතා භයානක උගුලක් සක්රීයව ක්රියාත්මක වෙමින් පවතී. දේශීය මූල්ය උපකාරකයන් ලෙස පෙනී සිටින මොවුන්, සැබවින්ම ලැට්වියාව වැනි නැගෙනහිර යුරෝපීය කලාපවල shell operations සහ developers සමඟ සම්බන්ධ ප්රධාන offshore ආයතන විසින් මෙහෙයවනු ලබන වංචා සමූහයකි. www.fino.lk, loanplus.lk, cashx.lk, onecredit.lk, loanme.lk, සහ ceyloan.lk වැනි platforms මඟින් කිසිදු ලේඛන කටයුත්තකින් තොරව instant loans සහ ක්ෂණික මුදල් අනුමැතිය විනාඩි කිහිපයකින් ලබා දෙන බවට පොරොන්දු වෙයි. නමුත් සැබෑ තත්ත්වය නම්, ඒවා දරුණු මූල්ය විනාශයක්, දත්ත සොරකමක් සහ අනුකම්පාවකින් තොර මානසික වධහිංසාවක් කරා රැගෙන යන මාරක උගුල් වීමයි.
මෙම digital උගුලේ යාන්ත්රණය ඉතාමත් කොල්ලකාරී සහ උපක්රමශීලී ය. ඔවුන් text messages හෝ සමාජ මාධ්ය වෙළඳ දැන්වීම් හරහා “පළමු ණය සඳහා ශුන්ය පොලියක්” වැනි ආකර්ශනීය සටන් පාඨ ඉදිරිපත් කරමින් නොදන්නා ණය ගැතියන්ව මුලා කරයි. පුද්ගලයෙකු ඔවුන්ගේ mobile application එක install කළ විට හෝ ඔවුන්ගේ cloud portals වල register වූ විට, එම platform එකට පරිශීලකයාගේ personal contact list, ඡායාරූප, files සහ location data වැනි දෑ scrape කිරීමට (සූරා ගැනීමට) හැකි වන පරිදි පුළුල් permissions ලබා දීමට බල කෙරෙයි. මෙම දත්ත එකතු කරගත් වහාම උගුල ක්රියාත්මක වේ. සැබෑ පොලී අනුපාතය සහ සැඟවුණු සේවා ගාස්තු තාරකා විද්යාත්මක මට්ටමකින් ඉහළ යන අතර, සමහර විට එය annualized rate එකෙන් සියයට දහස ඉක්මවා යයි. ණය ගැතියා ගෙවීමක් කිරීමට සුළු වශයෙන් හෝ ප්රමාද වුවහොත්, operators විසින් සොරාගත් දත්ත භාවිත කර ණය ගැතියාගේ මිතුරන්, පවුලේ අය සහ employers ඇතුළත් communication groups සාදා, ඔවුන් වෙත නින්දාසහගත පණිවිඩ සහ වෙනස් කරන ලද (manipulated) ඡායාරූප යවමින් නිර්දය ලෙස digital මට්ටමින් තර්ජනය කර කප්පම් ගැනීම් සිදු කරයි.
ඔබ සහ ඔබේ ආදරණීයයන් ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා මෙම සැක සහිත platforms වල red flags (අනතුරු ඇඟවීමේ සලකුණු) හඳුනා ගැනීම අතිශයින්ම අත්යවශ්ය වේ. නීත්යානුකූල lending platforms අනිවාර්යයෙන්ම ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ (Central Bank of Sri Lanka) පැහැදිලි ලියාපදිංචිය සහ බලපත්ර සහිතව ක්රියාත්මක විය යුතුය. වංචනික ආයතන වනwww.fino.lk, loanplus.lk, cashx.lk, onecredit.lk, loanme.lk, සහ ceyloan.lk වැනි ආයතන සිංගප්පූරුවේ හෝ කොළඹ ලිපනයන්හි ලියාපදිංචි කර ඇති shell companies (ව්යාජ සමාගම්) ස්ථර කිහිපයක් පිටුපස ඔවුන්ගේ සැබෑ හිමිකාරිත්වය සඟවා තබයි. එසේ වුවද, ඔවුන්ගේ digital footprints සහ developer support channels සෘජුවම ලැට්වියානු සන්නිවේදන මාර්ග වෙත දිවයයි. ව්යාජ විශ්වාසනීයත්වයක් ගොඩනැගීම සඳහා ඔවුන් හිතාමතාම මානසික රවටා ගැනීම් සිදු කරන අතර, ජාත්යන්තර මූල්ය බලධාරීන් ලෙස පෙනී සිටීමද මෙයට ඇතුළත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, Fino platform එක Nasdaq stock exchange හි cloned, unauthorized (අනවසර) ලාංඡනයක් භාවිතා කරයි. මෙය නියාමනය නොකළ කොල්ලකාරී application එකක් ගෝලීය වශයෙන් පිළිගත් සහ කීර්තිමත් එකක් ලෙස පෙන්වීමට කරන ලද පට්ටපල් බොරුවකි. එසේම, කිසිදු සැබෑ බැංකුවක් කිසිවිටෙක ඉල්ලා නොසිටින phone capabilities සඳහා වන permissions ඔවුහු ඉල්ලා සිටිති. Online lender කෙනෙකුට ශ්රී ලංකා මුදල් ව්යාපාර පනත (Finance Business Act of Sri Lanka) යටතේ ඇති තම බලපත්රය verify කළ නොහැකි නම්, ඔබ කිසිවිටෙකත් ඔබේ ජාතික හැඳුනුම්පත් (NIC) අංකය, බැංකු තොරතුරු හෝ දුරකථන අංකය ඔවුන්ගේ website එකට ඇතුළත් නොකළ යුතුය.
ඔබ හෝ ඔබ දන්නා අයෙකු දැනටමත් මෙම platforms වලට ගොදුරු වී ඇත්නම්, ඔවුන්ගේ බ්ලැක්මේල් කිරීම්වලට (blackmail) යටත් නොවීම හෝ තවදුරටත් කප්පම් මුදල් නොගෙවීම අතිශයින්ම වැදගත්ය. ඔබ වහාම මෙම හිරිහැර කිරීම් ශ්රී ලංකා පොලිස් සයිබර් අපරාධ කොට්ඨාශයට (Sri Lanka Police Cyber Crime Division) වාර්තා කළ යුතු අතර, ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ මූල්ය පාරිභෝගික සලකා බැලීම් දෙපාර්තමේන්තුවට (Financial Consumer Relations Department) නිල පැමිණිල්ලක් ගොනු කළ යුතුය. මූල්ය ගනුදෙනු සිදු කළ යුත්තේ මහ බැංකු නිල වෙබ් අඩවිය වන cbsl.gov.lk හරහා සෘජුවම verify කර ගත හැකි බලයලත්, නියාමනය කරන ලද ආයතන සමඟ පමණි. අපි එකම ප්රජාවක් ලෙස එක්ව සිට ගනිමු; www.fino.lk, loanplus.lk, cashx.lk, onecredit.lk, loanme.lk, සහ ceyloan.lk වැනි portals පිළිබඳව දැනුවත්භාවය පතුරුවමු; ඔවුන්ගේ වංචනික අක්තපත්ර හෙළිදරව් කරමු; සහ අපගේ මිතුරන් මෙන්ම පවුල්වල අය ඔවුන්ගේ පුද්ගලික පෞද්ගලිකත්වය (personal privacy) සහ මනසේ සාමය මෙවැනි කොල්ලකාරී digital මායාවකට පාවා නොදෙන බවට වග බලා ගනිමු.
Reference Links to Mentioned Platforms
දැනුවත්භාවය සහ verification (සත්යාපන) අරමුණු සඳහා, මෙම ලිපියේ සාකච්ඡා කර ඇති platforms වලට අදාළ direct web domains මෙන්න:
Fino: www.fino.lk
LoanPlus: loanplus.lk
CashX: cashx.lk
OneCredit: onecredit.lk
LoanMe: loanme.lk
Ceyloan: ceyloan.lk
Official Regulatory Authority: Central Bank of Sri Lanka (cbsl.gov.lk)
සටහන – රෝයි ඩෙනිෂ්
