නියාමන ආයතනවල දැඩි ක්රියාමාර්ග, බලපත්ර අවලංගු කිරීම්, බදු මඟහැරීම් හෙළිදරව් වීම් සහ විලෝපික ණය දීම් (predatory lending) පිළිබඳ චෝදනා ඇතුළත් ගෝලීය සොයායෑම් මාලාවක් හේතුවෙන්, සන් ෆයිනෑන්ස් සමූහ ව්යාපාරය (Sun Finance Group) සහ එහි නිර්මාතෘ අයිගාර්ස් කෙසෙන්ෆෙල්ඩ්ස් (Aigars Kesenfelds) ජාත්යන්තරයේ දැඩි පරීක්ෂාවට ලක්ව ඇත. මෙම තත්ත්වය, එම සමාගම ශ්රී ලංකාව තුළ සිය ව්යාපාරික කටයුතු ව්යාප්ත කිරීම සම්බන්ධයෙන් අලුතින් දැඩි කනස්සල්ලක් මතු කිරීමට හේතු වී තිබේ.
ලැට්වියානු ජාතික ප්රමුඛ පෙළේ බහු-අංශ ව්යවසායකයෙකු වන අයිගාර්ස් කෙසෙන්ෆෙල්ඩ්ස්, ගවේෂණාත්මක වාර්තාවල නිතර හඳුන්වනු ලබන්නේ “ක්ෂණික මුදල්වල රජු” (king of fast money) ලෙසය. ඔහු රටවල් විස්සකට වඩා වැඩි ප්රමාණයක ව්යාප්ත වී ඇති විකල්ප ණය දීමේ සමාගම් සහ සන් ෆයිනෑන්ස් සමූහ ව්යාපාරයේ එකම හිමිකරු වේ. කෙසෙන්ෆෙල්ඩ්ස් සහ ඔහුගේ මූල්ය තාක්ෂණ (fintech) සමාගම් විශාල මූල්ය සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගෙන තිබුණද, ඒවා ගෝලීය වශයෙන් නිරන්තරයෙන්ම දැඩි විවේචන, මාධ්ය විමර්ශන සහ නියාමන ආයතනවල දැඩි ක්රියාමාර්ගවලට ලක්ව ඇත. ඔහුගේ ව්යාපාරික කටයුතු වටා ඇති ප්රධාන මතභේදයන් වන්නේ විලෝපික ණය දීමේ චෝදනා, ජාත්යන්තර මට්ටමින් බලපත්ර අවලංගු කිරීම්, බදු මඟහැරීම් හෙළිදරව් වීම් සහ මූල්ය ක්රියාමාර්ග පිළිබඳ නියාමන විමර්ශනයි.
සන් ෆයිනෑන්ස් සහ කෙසෙන්ෆෙල්ඩ්ස්ගේ පුළුල් ක්ෂණික ණය ජාලයට එල්ල වන මූලිකම විවේචනය පදනම් වී ඇත්තේ කෙටි කාලීන වැටුප් දින ණය (payday loans) සහ ක්ෂුද්ර මූල්ය නිෂ්පාදන මත යැපෙන ඔවුන්ගේ ව්යාපාරික ආකෘතිය (business model) මතය. බෝල්ටික් ගවේෂණාත්මක මාධ්යවේද මධ්යස්ථානය (Re:Baltica) සහ මැසිඩෝනියාවේ ගවේෂණාත්මක වාර්තාකරණ රසායනාගාරය (Investigative Reporting Lab) වැනි ගවේෂණාත්මක මාධ්ය සංවිධාන විසින්, මෙම ව්යාපාර මඟින් අඩු ආදායම්ලාභී සහ මූල්ය සාක්ෂරතාවයෙන් අඩු ණය ගැතියන්ව දැඩි ලෙස ඉලක්ක කරන ආකාරය ලේඛනගත කර ඇත. විවේචකයින් තර්ක කරන්නේ දැවැන්ත අලෙවිකරණ ව්යාපාර මඟින් ඔවුන්ගේ අධික පොලී අනුපාත, ඉහළ කොමිස් මුදල් සහ සැඟවුණු ගාස්තු වසා ගන්නා බවයි. මෙම තත්ත්වය හේතුවෙන් අසරණ පුද්ගලයින් දැඩි ණය උගුලක සිරවන අතර, එහිදී පැරණි ණයේ සේවා දිගු කිරීමේ ගාස්තු පියවා ගැනීම සඳහාම ණය ගැතියන්ට අඛණ්ඩව නව ණය ලබා ගැනීමට සිදු වේ.
මෙම ආක්රමණශීලී ණය දීමේ ක්රමවේදයන් නිසා ජාත්යන්තර මූල්ය නිරීක්ෂණ ආයතන සමඟ දැඩි ගැටලු ඇති වූ අතර, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඔවුන්ගේ ව්යාපාර කිහිපයක්ම බලහත්කාරයෙන් වසා දැමීමට සිදු විය. විශාලතම ආන්දෝලනාත්මක සිදුවීමක් වාර්තා වූයේ කොසෝවෝ රාජ්යයෙනි. එහිදී කොසෝවෝ මහ බැංකුව විසින් ඔහුගේ ‘මොනෙගෝ’ (Monego) නම් වැටුප් දින ණය සමාගමේ බලපත්රය හදිසියේම අවලංගු කරන ලදී. දේශීය බලධාරීන් සහ මාධ්ය විසින් මෙම සමාගම ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට සහ ජාතික ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් ලෙස හැඳින්වූ අතර, දුප්පතුන් සූරාකන ව්යාපාරික කටයුතුවලට ඉඩ නොදෙන බව මහ බැංකුව පැහැදිලිවම ප්රකාශ කළේය. කෙසෙන්ෆෙල්ඩ්ස් ප්රසිද්ධියේ සිය සමාගම ආරක්ෂා කරමින් කතා කළ අතර, මෙම චෝදනා ප්රතික්ෂේප කිරීම සඳහා කොසෝවෝ මාධ්යවේදීන් රීගා (Riga) නගරය වෙත ගුවන් මඟින් ගෙන්වා ගැනීමට පවා කටයුතු කළද, බලපත්ර අවලංගු කිරීමේ තීරණය වෙනස් නොවීය. ආර්මේනියාව සහ ඇල්බේනියාව වැනි රටවලද මෙවැනිම නියාමන ක්රියාමාර්ග සහ බලපත්ර අහිමි වීම් සිදු වූ අතර, එහිදී ‘ක්රෙඩෝ’ (Kredo) වැනි අනුබද්ධ ක්ෂුද්ර මූල්ය සන්නාමයන් අධික පොලී අනුපාත අය කිරීම සම්බන්ධයෙන් දේශීය විරෝධතාවලට සහ පරීක්ෂණවලට මුහුණ දුන්නේය.
විලෝපික ණය දීමට අමතරව, කෙසෙන්ෆෙල්ඩ්ස්ගේ ව්යාපාරික කටයුතු බදු මඟහැරීම සම්බන්ධ ජාත්යන්තර මූල්ය තොරතුරු කාන්දුවීම්වලටද නිතර සම්බන්ධ වී ඇත. 2017 වසරේ ‘මෝල්ටා ෆයිල්ස්’ (Malta Files) තොරතුරු කාන්දුව මඟින් ඔහුගේ මුල්කාලීන දැවැන්ත ව්යාපාරයක් වූ ‘4Finance’ හි අභ්යන්තර ක්රියාකාරීත්වය හෙළිදරව් විය. මෙම සමාගම පසුව රුසියානු කෝටිපති ඔලෙග් බෝයිකෝට (Oleg Boyko) සම්බන්ධ ආයතනික ජාලයකට විකුණා දමන ලදී. කාන්දු වූ එතෙර (offshore) ලේඛනවලින් හෙළි වූයේ, එහි සැබෑ ප්රතිලාභීන් විසින් බෙලීස්, සයිප්රස් සහ මෝල්ටා යන රටවල ලියාපදිංචි කර තිබූ ව්යාජ ෂෙල් සමාගම් (shell companies) ජාලයක් භාවිත කරමින්, ඔවුන්ගේ මව් රටවල පවතින ඉහළ බදු අනුපාතවලින් යුරෝ මිලියන ගණනක ලාභ නීත්යානුකූලව ආරක්ෂා කරගෙන ඇති බවයි.
මෑතකදී, බෝල්කන් කලාපයේ ගවේෂණාත්මක අංශ විසින් මෙම පුළුල් විකල්ප මූල්ය වෙළෙඳපොළ තුළ පවතින විනිවිදභාවය සහ අරමුදල් ලබාගන්නා මූලාශ්ර පිළිබඳව ප්රශ්න මතු කර ඇත. උතුරු මැසිඩෝනියාවේ ‘ෆින්ටෙක්’ (Fintech) කුඩය යටතේ ක්රියාත්මක වන ‘ටිගෝ’ (Tigo) වැනි ඩිජිටල් ණය දෙන ආයතනවල කෙසෙන්ෆෙල්ඩ්ස් විශාල කොටස් හිමිකාරීත්වයක් දැරූ අතර, එහිදී එරට මූල්ය බුද්ධි ඒකක විසින් විදේශීය ප්රාග්ධනය සහිත මූල්ය සමාගම් කිහිපයක් හරහා සිදු වූ සැකකටයුතු ගනුදෙනු රාශියක් හඳුනාගෙන තිබේ. තමන්ගේ වත්මන් ආයෝජන මෙවලම් වන ‘AS Sun Finance Group’ සහ ඔහුගේ පවුලේ ව්යාපාරික කාර්යාලය වන ‘ALPPES Capital’ දේශීය බදු වශයෙන් මිලියන ගණනින් ගෙවමින්, නීත්යානුකූල සහ ඉහළ ලාභ ලබන මූල්ය තාක්ෂණ වෙළෙඳපොළක් ලෙස ක්රියාත්මක වන බව කෙසෙන්ෆෙල්ඩ්ස් ප්රකාශ කළද; නියාමන ආයතන මඟින් වසා දැමීම්, ඉහළ පොලී සහිත ණය උගුල් සහ එතෙර බදු නීති භාවිත කරමින් ව්යුහගත කිරීම් වැනි අතීත උරුමයන් හේතුවෙන් ඔහුගේ ව්යාපාරික අධිරාජ්යය වටා තවදුරටත් දැඩි මතභේදාත්මක තත්ත්වයක් නිර්මාණය වී ඇත.
