ශ්රී ලංකා ක්රිකට් (SLC) නීතිමය අර්බුදය: රුපියල් මිලියන 681ක නීතිඥ ගාස්තු, ඉල්ලා අස්කරගත් නඩු සහ රුපියල් බිලියන 2.4ක වන්දි නඩුවට සිදු වූයේ කුමක්ද?
ශ්රී ලංකා ක්රිකට් (SLC) ආයතනයේ නීතිමය අර්බුදය හේතුවෙන් මෙරට සෑම ක්රිකට් ලෝලියෙකුගේම දැඩි අවධානය යොමු විය යුතු බරපතළ කරුණක් කරළියට පැමිණ ඇත. ‘සන්ඩේ ටයිම්ස්’ (Sunday Times) පුවත්පතේ වාර්තාවකට අනුව, ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනයේ හිටපු පාලනාධිකාරිය 2023 සහ 2025 වසරවලදී නීතිඥ ගාස්තු සහ ඊට අදාළ අනෙකුත් වියදම් වෙනුවෙන් පමණක් රුපියල් මිලියන 681කට වඩා වැඩි මුදලක් වැය කර තිබේ.
මෙම මුදල මහජන විවේචනයට, ස්වාධීන විගණනයකට මෙන්ම වගකිවයුත්තන්ගෙන් පැහැදිලි ප්රකාශ ලබා ගැනීමට තරම් විශාල වටිනාකමකි. කෙසේ වෙතත්, මෙම විශාල නීතිමය වියදම පිටුපස ඇති සැබෑ කතාව මීට වඩා බෙහෙවින් සංකීර්ණ මෙන්ම ගැටලුකාරී එකක් විය හැකිය.
මෙහි ඇති ප්රධානතම ගැටලුව ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය සිය නීතිඥවරුන්ට කොපමණ මුදලක් ගෙවා ඇත්ද යන්න පමණක් නොවේ. ක්රිකට් ආයතනයට සහ රටට මීට වඩා විශාල මුදලක් උපයා දීමට තිබූ නඩු කටයුතුවලට අවසානයේ සිදු වූයේ කුමක්දැයි මහජනතාව ප්රශ්න කළ යුතුය.
එම ප්රශ්නයත් සමඟ හිටපු ක්රීඩා අමාත්ය රොෂාන් රණසිංහ මහතා මෙම ආන්දෝලනාත්මක පුවතේ කේන්ද්රස්ථානය බවට පත්වේ. දැනට මහජන අවධානය දිනාගෙන ඇති නීතිමය ගාස්තුවලට වඩා, ඔහුගේ තීරණ හා ක්රියාකලාපයන්ට එරෙහිව පැවති නඩුවලට අත් වූ ඉරණම වඩාත් තීරණාත්මක වනු ඇත.
ශ්රී ලංකාවට විශාල පාඩුවක් සිදුකළ ක්රිකට් අර්බුදය
රොෂාන් රණසිංහ මහතා ක්රීඩා අමාත්යවරයා ලෙස කටයුතු කළ සමයේ ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනයේ තේරී පත් වූ විධායක කමිටුව අත්හිටුවා, ඒ වෙනුවට අන්තර්කාලීන කමිටුවක් පත් කිරීමට පියවර ගත්තේය. එය ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ඉතිහාසයේ පාලන ක්ෂේත්රය තුළ සිදු වූ බරපතළම හානියක් සිදුවූ කාලවකවානුවක් ලෙස හැඳින්විය හැක.
මීට ක්ෂණිකව ප්රතිචාර දැක්වූ ජාත්යන්තර ක්රිකට් කවුන්සිලය (ICC), දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම් සිදු වී ඇති බව පවසමින් ශ්රී ලංකා ක්රිකට් සාමාජිකත්වය අත්හිටුවීමට තීරණය කළේය. මෙම තහනම හුදෙක් පාලන මට්ටමේ අපහසුතාවයකට පමණක් සීමා නොවී, රටටම බරපතළ ප්රතිඵල උදා කළේය.
2024 වසරේ ජනවාරි මාසයේදී පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ අයි.සී.සී. වයස අවුරුදු 19න් පහළ ලෝක කුසලාන ක්රිකට් තරගාවලියේ සත්කාරකත්වය හිමිව තිබුණේ ශ්රී ලංකාවටයි. එහෙත් මෙම තහනම හේතුවෙන් එම තරගාවලිය දකුණු අප්රිකාව වෙත ගෙන යෑමට ජාත්යන්තර ක්රිකට් කවුන්සිලය තීරණය කළේය.
එම තීරණය නිසා ශ්රී ලංකාවට සෘජු මෙන්ම වක්ර මූල්යමය පාඩු රැසකට මුහුණ දීමට සිදු විය. වාර්තා වන අන්දමට, සත්කාරකත්වය වෙනුවෙන් ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනයට ලැබීමට තිබූ අවම සහතික කළ ගාස්තුව වූ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.4 ක මුදල රටට අහිමි වූ අතර, සමස්තයක් ලෙස රටේ ආර්ථිකයට සිදු වූ හානිය මීට වඩා බෙහෙවින් වැඩි විය හැකිය.
හෝටල්, ප්රවාහන සේවා සපයන්නන්, ආහාර සැපයුම්කරුවන්, සංචාරක ව්යාපාර, උත්සව සංවිධායකයින්, ක්රිකට් ක්රීඩාංගණ මෙන්ම මාධ්ය සේවා ආයතන රැසකට තමන්ට ලැබීමට තිබූ ආදායම් මාර්ග මෙයින් අහිමි විය. එමෙන්ම, රටට සංචාරකයින්, විදේශීය ප්රවේශයන් සහ ජාත්යන්තරයේ සාධනීය අවධානය අත්යවශ්යම මොහොතක, ශ්රී ලංකාවට ලැබීමට තිබූ වටිනා ජාත්යන්තර ප්රසිද්ධිය ද මින් නැති වී ගියේය.
එබැවින් රුපියල් මිලියන 681ක නීතිමය වියදම දෙස පමණක් තනිව බැලිය නොහැක. වඩාත්ම බැරෑරුම් ප්රශ්නය වන්නේ, ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය මුහුණ දුන් මූල්යමය හා කීර්ති නාමයට සිදු වූ හානිය සම්බන්ධයෙන් පවරා තිබූ නඩුවලට අවසානයේ කුමක් සිදු වූයේද යන්නයි.
රුපියල් බිලියන 2.4ක වන්දි ඉල්ලූ නඩුව
2023 නොවැම්බර් මාසයේදී, ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනයේ සභාපති, උපසභාපති සහ භාණ්ඩාගාරික යන නිලධාරීන් එක්ව හිටපු ක්රීඩා අමාත්ය රොෂාන් රණසිංහ මහතාට එරෙහිව කොළඹ දිස්ත්රික් උසාවියේ අපහාස කිරීමේ නඩුවක් ගොනු කළ බව නිවේදනය කළේය. මෙමඟින් රුපියල් බිලියන 2.4ක වන්දියක් ඉල්ලා තිබුණි.
එකල ක්රීඩා හා යෞවන කටයුතු අමාත්යවරයා විසින් දිගින් දිගටම සිදු කරන ලද හානිකර සහ අපහාසාත්මක ප්රකාශ හේතුවෙන් මෙම පියවර ගත් බව ක්රිකට් ආයතනය ප්රකාශ කළේය. එබැවින් මෙම නඩුව සාමාන්ය නිලධාරීන් දෙපිරිසක් අතර ඇති වූ මතභේදයක් නොව, ලංකා ක්රිකට් ඉතිහාසයේ දේශපාලනික වශයෙන් වඩාත්ම සංවේදී නීතිමය ගැටලුවක් විය.
මෙම නඩුවේ වත්මන් තත්ත්වය පිළිබඳව පැහැදිලි ප්රකාශයක් ලැබීමට මහජනතාවට අයිතියක් ඇත. මෙම නඩුව තවමත් විභාග වෙමින් පවතිනවාද, නැතහොත් එය ඉල්ලා අස්කර ගත්තාද, දෙපාර්ශවය සමථයකට පත්වුණාද, නැතහොත් කිසිදු මහජන ප්රකාශයකින් තොරව එය යටපත් වීමට ඉඩ හැරියාද යන්න ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය හෙළි කළ යුතුය.
එමෙන්ම මෙම නඩුව සම්බන්ධයෙන් යම් තීරණයක් ගැනීමට නිර්දේශ කළේ කවුද සහ ඊට අවසන් අනුමැතිය ලබා දුන්නේ කවුද යන්න ද හෙළි කළ යුතුය. වඩාත්ම වැදගත් කරුණ වන්නේ, ක්රිකට් ආයතනය ක්රියා කළේ ක්රීඩාවේ යහපත උදෙසා ද, නැතහොත් වසා දැමූ දොරවල් පිටුපස දේශපාලන, වෘත්තීය හෝ නීතිමය අවශ්යතා ආරක්ෂා කිරීමට ද යන්න මහජනතාව දැනගත යුතු වීමයි.
නීතිමය ගාස්තු සහ ඉල්ලා අස්කරගත් නඩු
නීතිමය කටයුතු සඳහා රුපියල් මිලියන 681කට වඩා වැඩි මුදලක් වැය කිරීම පිළිබඳව අනිවාර්යයෙන්ම පරීක්ෂණයක් පැවැත්විය යුතුය. ආයතනයක් නඩු වෙනුවෙන් මෙතරම් විශාල මුදලක් වැය කරන විට, එම නඩු අත්යවශ්ය ඒවාද, දේශපාලනික ද, ආරක්ෂිත පියවරයන් ද නැතහොත් නාස්තිකාර තීරණ ද යන්න දැන ගැනීමට මහජනතාවට අයිතියක් ඇත.
රොෂාන් රණසිංහ මහතාගේ සිදුවීම මීට වඩා වෙනස් වන්නේ, එය අයි.සී.සී. තහනම, 19න් පහළ ලෝක කුසලානය අහිමි වීම, කීර්ති නාමයට හානි වීම සහ ක්රිකට් ආයතනයට මෙන්ම රටේ ආර්ථිකයට සිදු වූ මූල්යමය පාඩුවලට සෘජුවම සම්බන්ධ වන බැවිනි. බලධාරීන් මෙවැනි නඩුවක් ඉල්ලා අස්කර ගත්තේ නම්, දුර්වල කළේ නම් හෝ නිහඬවම අතහැර දැමුවේ නම්, එම තීරණය නීතිමය වියදම්වලටත් වඩා දැඩි විවේචනයට හා විමර්ශනයට ලක් විය යුතුය.
පරිවර්තන කමිටුව සබඳතා හෙළි කළ යුතුය
වත්මන් ක්රිකට් පරිවර්තන කමිටුව (Cricket Transformation Committee) පත් කරනු ලැබුවේ ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනයේ ප්රතිසංස්කරණ සිදු කිරීම සඳහා ය. එහෙත් සැබෑ ප්රතිසංස්කරණයක් නිහඬතාවයෙන් හෝ අසම්පූර්ණ තොරතුරු සැඟවීමෙන් ආරම්භ කළ නොහැක.
මෙම කමිටුවට ප්රමුඛ නීති වෘත්තිකයන් දෙදෙනෙකු වන ජනාධිපති නීතිඥ දිනාල් පිලිප්ස් සහ ජනාධිපති නීතිඥ උපුල් කුමාරප්පෙරුම යන මහත්වරු ඇතුළත් වෙති. ක්රිකට් ආයතනයේ ඉදිරි නීතිමය, ව්යවස්ථාපිත සහ පාලන කටයුතු හැසිරවීමට ඔවුන් දෙදෙනාට මේ වන විට බලයක් පැවරී තිබේ.
ජනාධිපති නීතිඥ දිනාල් පිලිප්ස්, ජනාධිපති නීතිඥ උපුල් කුමාරප්පෙරුම යන මහත්වරු, ඔවුන්ගේ නීතිඥ කාර්යාල, කනිෂ්ඨ නීතිඥවරුන් හෝ වෘත්තීය සගයන් රොෂාන් රණසිංහ මහතා වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේද, උපදෙස් ලබා දුන්නේද නැතහොත් සාකච්ඡා කළේද යන්න ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය සහ මෙම කමිටුව විසින් හෙළි කළ යුතුය. එසේම, ක්රිකට් ආයතනය විසින් ඉල්ලා අස්කරගෙන ඇති බව කියන නඩු 18ක වගඋත්තරකරුවන් සමඟ ඔවුන්ගේ කිසියම් වෘත්තීය සබඳතාවක් තිබුණේද යන්න ද ප්රකාශ කළ යුතුය.
එවැනි කිසිදු සබඳතාවක් නොමැති නම්, කමිටු සාමාජිකයින් ඒ බව ප්රසිද්ධියේ ප්රකාශ කළ යුතුය. සබඳතා තිබුණේ නම්, එම නඩු පිළිබඳව සිදුකළ සෑම සාකච්ඡාවකින්ම, සමාලෝචනයකින්ම හෝ තීරණයකින්ම ඔවුන් ඉවත් වී සිටියේද යන්න පැහැදිලි කළ යුතුය.
නඩු ඉල්ලා අස්කර ගැනීමෙන් වාසි ලැබුවේ කවුද?
ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය මෙම නඩු ඉල්ලා අස්කර ගැනීමේදී සැබෑ ලෙසම වාසි ලැබුවේ කවුදැයි මහජනතාව දැන් ප්රශ්න කළ යුතුය. එම තීරණවලින් ක්රිකට් ක්රීඩාවට සේවයක් සිදුවූයේද, නැතහොත් ක්රීඩාවෙන් බැහැර බලගතු පුද්ගලයින් සහ පිරිස් ආරක්ෂා කෙරුණේද යන්න මෙයින් පැහැදිලි විය යුතුය.
ශ්රී ලංකාවේ මෙවැනි දේ මීට පෙරද බොහෝ වාරයක් සිදුවී ඇත. දූෂණයක් හෝ අර්බුදයක් කරළියට එන විට කමිටුවක් පත් කෙරේ, ප්රතිසංස්කරණ පොරොන්දු වේ, ලිපිගොනු සමාලෝචනය කෙරේ, අවසානයේ මහජනතාවට නිසි පිළිතුරු ලැබීමට පෙර නඩු කටයුතු අතුරුදන් වේ.
මෙම සිදුවීමේදී එම සුපුරුදු රටාව නැවත ක්රියාත්මක වීමට ඉඩ දිය නොහැක. ක්රිකට් ආයතනය නීතිඥවරුන් වෙනුවෙන් රුපියල් මිලියන 681ක් වැය කළේ නම්, එම මුදල් වැය කළේ ක්රිකට් ක්රීඩාව ආරක්ෂා කිරීමට ද, නැතහොත් බලගතු පුද්ගලයන්ගේ බලපුළුවන්කාරකම් රැක ගැනීමට ද යන්න මහජනතාව දැනගත යුතුය.
එසේම බිලියන ගණනක වන්දි ඉල්ලීම් සහිත නඩු කටයුතු සාධාරණ හේතුවක් නොමැතිව අතහැර දමා ඇත්දැයි රටම දැනගත යුතුය. එසේ සිදුවී ඇත්නම්, මෙම “ප්රතිසංස්කරණ” ක්රියාවලිය පුද්ගලික එකඟතාවලට මුවා වීමට යොදාගත් හුදු ආවරණයක් පමණක් වනු ඇත.
ප්රතිසංස්කරණ ද, නැතහොත් වුවමනාවෙන් අමතක කිරීමක් ද?
ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය වටා දැනට ගොඩනැඟී ඇති ප්රතිසංස්කරණ කථාන්දරය වත්මන් බලධාරීන්ට බෙහෙවින් වාසිදායක ලෙස පෙනේ. විවේචකයන් හිටපු පාලනාධිකාරිය නොසැලකිලිමත්, නාස්තිකාර සහ දූෂිත පිරිසක් ලෙස හංවඩු ගසන අතර, ආධාරකරුවන් නව ප්රතිසංස්කරණවාදීන් පිරිසිදු, පරාර්ථකාමී සහ සැකයෙන් තොර පිරිසක් ලෙස පෙන්වා දෙයි.
ශ්රී ලංකාවේ ජනතාව මෙම මතවාද දෙක දෙසම අවධානයෙන් හා ප්රවේශමෙන් බැලිය යුතුය. ව්යාපාරිකයන් කමිටුවලට සම්බන්ධ වූ පමණින් සාන්තුවරයන් නොවන අතර, නීතිඥයන් යහපාලනය ගැන කතා කළ පමණින් ඔවුන්ගේ අවශ්යතා ගැටුම්වලින් තොර පිරිසක් බවට පත් නොවේ.
එසේම, පෙර ක්රිකට් පාලනාධිකාරිය ජනතාව අතර අප්රසාදයට පත්වූ පමණින්, දූෂිත චෝදනා ලැබූ හිටපු දේශපාලනඥයන් නිවැරදිකරුවන් බවට පත් නොවේ. විනිවිදභාවයෙන් යුත් තීරණ, සාක්ෂි සහිත ලේඛන සහ පූර්ණ වගවීමකින් තොරව පිරිසිදු පාලනයක් ගැන පවත්වන මහජන දේශනවලින් කිසිදු පලක් නැත.
අර්බුදයට විසඳුම් සෙවීමේ ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාවලිය අවංක එකක් නම්, එහි සාමාජිකයන් තොරතුරු හෙළි කිරීමට බිය විය යුතු නැත. විනිවිදභාවය නිසා ඔවුන්ගේ විශ්වාසනීයත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් වන බැවින්, ඔවුන් මහජන විමර්ශන සාදරයෙන් පිළිගත යුතුය.
තෝරාගත් පුද්ගලයන් කිහිපදෙනෙකු ගැන පමණක් සොයා බලන ප්රතිසංස්කරණ වැඩසටහනකින් සැබෑ වෙනසක් බලාපොරොත්තු විය නොහැක. තෝරාගත් පිරිසක් පමණක් වගකීමට බැඳ තැබීම සැබෑ ප්රතිසංස්කරණයක් නොව, වෙනත් ආකාරයක දේශපාලන රැකවරණයක් සැපයීමකි.
ක්රිකට් ආයතනය සම්පූර්ණ නඩු ලේඛනය ප්රකාශයට පත් කළ යුතුය
ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය මේ වන විට ඉල්ලා අස්කරගෙන ඇති, සමථයකට පත් කර ඇති, අත්හිටුවා ඇති හෝ අවලංගු කර ඇති සියලුම නඩු පිළිබඳ සම්පූර්ණ ලේඛනයක් වහාම ප්රකාශයට පත් කළ යුතුය. එම එක් එක් නඩුව ගොනු කළේ කවුද, විරුද්ධ පාර්ශවය වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේ කවුද සහ ඒ සඳහා ක්රිකට් ආයතනය කොපමණ මුදලක් වැය කළේද යන්න එහි සඳහන් විය යුතුය.
එමෙන්ම ක්රිකට් ආයතනය අපේක්ෂා කළ වන්දි මුදල, එක් එක් නඩුව පැවති මට්ටම සහ නඩුව අවසන් කිරීමට හෝ ඉදිරියට ගෙන යාමට බලපෑ නීතිමය හේතු ද එහි දැක්විය යුතුය. සෑම නඩුවක්ම ඉල්ලා අස්කර ගැනීමට නිර්දේශ කළේ කවුද සහ ඊට අවසන් අනුමැතිය දුන්නේ කවුද යන්න පාලක මණ්ඩලය විසින් හෙළි කළ යුතුය.
ක්රිකට් පරිවර්තන කමිටුවේ කිසියම් සාමාජිකයෙකුට එම නඩු කටයුතුවලට සම්බන්ධ පාර්ශවයන් සමඟ සෘජු හෝ වක්ර සබඳතාවක් තිබුණේද යන්න මහජනතාව දැනගත යුතුය. උසාවියේ පෙනී සිටීම්, උපදේශන කටයුතු, නීතිඥ කාර්යාල, කනිෂ්ඨ නීතිඥවරුන් සහ වෘත්තීය සගයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මීට ඇතුළත් විය යුතුය.
තීරණවලට බලපෑම් කළ හැකි දේශපාලන සබඳතා, ව්යාපාරික සබඳතා සහ පුද්ගලික සබඳතා ද මෙහිදී ප්රකාශ කළ යුතුය. මෙලෙස තොරතුරු හෙළි කිරීම පලිගැනීමක් හෝ හිරිහැරයක් නොව, යහපාලනයේ මූලික ප්රමිතියකි.
විශාලතම වංචාව තවමත් සැඟවී තිබිය හැක
‘සන්ඩේ ටයිම්ස්’ පුවත්පත ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනයේ මෙම අතිවිශාල නීතිමය වියදම් හෙළි කරමින් වැදගත් කරුණක් කරළියට ගෙනවිත් ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම විමර්ශනය හුදෙක් නීතිඥ ගාස්තු බිල්පත්වලින් පමණක් නතර කළ නොහැක.
නීතිමය කටයුතු සඳහා වැය වූ රුපියල් මිලියන 681ක මුදල පමණක් මෙහි ඇති එකම වංචාව හෝ අර්බුදය ලෙස මහජනතාව පිළිගත යුතු නැත. මීට වඩා විශාල ආන්දෝලනාත්මක කරුණක් වන්නේ, ක්රිකට් ආයතනය නීතිඥවරුන්ට මුදල් ගෙවීමෙන් පසු සිදු වූයේ කුමක්ද සහ වැදගත් නඩු කටයුතු මෙලෙස අතුරුදන් වූයේ මන්ද යන්නයි.
එමෙන්ම, කිසිවෙකුත් හෙළි කිරීමට අකමැති වෘත්තීය සබඳතා ද මීට සම්බන්ධ විය හැකිය. රොෂාන් රණසිංහ මහතාගේ නඩුව වටා පවතින, මෙතෙක් විසඳී නොමැති රුපියල් බිලියන 2.4ක ප්රශ්නය මෙම ගැටලුවේ ප්රධානතම තැනක් ගනී.
ශ්රී ලංකාවට 19න් පහළ ලෝක කුසලානය සහ එම තරගාවලියේ සත්කාරකත්වය තුළින් ලැබීමට තිබූ ආදායම අහිමි විය. හෝටල්, ප්රවාහන සේවා සපයන්නන් සහ අනෙකුත් ව්යාපාරවලට ලැබීමට තිබූ ආදායම් අහිමි වූ අතර, රටට වටිනා සංචාරක අවස්ථා සහ ජාත්යන්තර ප්රසිද්ධිය ද අහිමි විය.
ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ක්රීඩාවේ කීර්ති නාමයට ද මෙයින් බරපතළ පහරක් එල්ල විය. එබැවින්, නීතිඥ ගාස්තු ගැන පමණක් අවධානය යොමු කිරීමෙන්, රටට සිදු වූ මෙම පුළුල් හානිය සහ ඉන් පසුව ගනු ලැබූ තීරණ මඟහැරී යනු ඇත.
ශ්රී ලංකා ක්රිකට් නීතිමය අර්බුදයේ ඇති සැබෑ ප්රශ්නය, පාලක මණ්ඩලය නීතිඥයන් වෙනුවෙන් මෙතරම් මුදලක් වැය කළේ මන්ද යන්න පමණක් නොවේ. රටට සිදු වූ පාඩු පියවා ගැනීමට තිබූ නඩු කටයුතු අවසන් කළේ කවුද සහ ඒවා අතුරුදන් කිරීමෙන් අවසානයේ වාසි ලැබුවේ කවුද යන්නයි.
