ශ්රී ලංකාවේ වහල මත සූර්ය පැනල සම්බන්ධ නීතිරීතිවලට අනුව, නව ගිවිසුම් සහ දීර්ඝ කිරීම් සඳහා මෙතෙක් පැවති නෙට් මීටරින් (Net Metering) සහ නෙට් එකවුන්ටින් (Net Accounting) ක්රම අවසන් කරමින්, නව සම්බන්ධතා නෙට් ප්ලස් (Net Plus) ක්රමයට පමණක් සීමා කර ඇත.
කොළඹ — ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට සම්බන්ධ කරන නව වහල මත සූර්ය පැනල (රූෆ්ටොප් සෝලා) සවිකිරීමට අපේක්ෂා කරන ශ්රී ලාංකිකයින්ට මින් ඉදිරියට නෙට් මීටරින් හෝ නෙට් එකවුන්ටින් ක්රම තෝරා ගැනීමට නොහැකි වනු ඇත. රජය විසින් නව සම්බන්ධතා නෙට් ප්ලස් ක්රමය යටතේ පමණක් ක්රියාත්මක විය යුතු බවට නියෝග කර තිබේ.
2026 සැප්තැම්බර් 11 දිනැති බලශක්ති අමාත්යාංශයේ නියෝගය, එම දිනෙන් පසුව ලබා දෙන නව සම්බන්ධතා අනුමැතීන් මෙන්ම දැනට පවතින ගිවිසුම් දීර්ඝ කිරීම් සඳහා ද අදාළ වේ. කෙසේ වෙතත්, දැනට පවතින ගිවිසුම් ඒවායේ කල් ඉකුත් වන තුරු වත්මන් කොන්දේසි යටතේම වලංගුව පවතී.
පාරිභෝගිකයින්ට මින් පෙර නෙට් මීටරින්, නෙට් එකවුන්ටින් සහ නෙට් ප්ලස් යන ක්රම තුනම භාවිතා කිරීමට අවස්ථාව තිබූ පසුබිමක, මෙම තීරණය වහල මත සූර්ය පැනල පද්ධති ව්යුහයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් නියෝජනය කරයි.
වැඩබලන බලශක්ති අමාත්යාංශ ලේකම් ජී.එම්.ආර්.ඩී. අපොන්සු මහතා පවසා ඇත්තේ, විදුලි ගාස්තු මගින් එහි පිරිවැය නියෝජනය විය යුතු බවට සහ අඩුම පිරිවැයකින් විදුලිය උත්පාදනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් අනුමත කරන ලද ප්රතිපත්තියකට අනුව මෙම වෙනස සිදුකර ඇති බවයි.
මෙම පියවර සූර්ය පැනල කර්මාන්තයේ ඇතැම් පාර්ශවවල සහ විදුලි පාරිභෝගිකයින්ගේ දැඩි විවේචනයට ලක්ව ඇති අතර, මෙම නව ක්රමවේදය හරහා වාසි සහ අවාසි අත්වන්නේ කාටද යන්න පිළිබඳව බලශක්ති විශේෂඥයින් විසින් විවිධ අදහස් ඉදිරිපත් කර ඇත.
රූෆ්ටොප් සෝලා ක්රම තුන ක්රියාත්මක වන ආකාරය
නෙට් මීටරින් ක්රමය යටතේ, වහල මත සවිකරන සූර්ය පැනල පද්ධතියක් මගින් ජනනය කරන විදුලිය හරහා පාරිභෝගිකයා විසින් ජාතික පද්ධතියෙන් ලබාගන්නා විදුලිය පියවා ගත හැක.
බිල්පත් කාලසීමාවක් තුළ නිවසක පරිභෝජනය කරන ප්රමාණයට වඩා වැඩි විදුලියක් නිපදවන විට, එම අතිරික්තය ඒකක ලෙස ගිණුම්ගත කර ඉදිරියට ගෙන යා හැක. අතිරික්ත විදුලිය සඳහා මුදල් ගෙවීමක් සිදු නොකෙරේ. නිල මාර්ගෝපදේශවලට අනුව එලෙස ඉතිරි වන ඒකක වසර 10ක් දක්වා භාවිතා කිරීමට අවසර දී ඇත.
නෙට් එකවුන්ටින් ක්රමය ක්රියාත්මක වන්නේ වෙනස් ආකාරයකටය. සූර්ය පැනල මගින් නිපදවන විදුලිය පළමුව පාරිභෝගිකයාගේම පරිභෝජනය සඳහා යොදා ගන්නා අතර, ජාතික පද්ධතියට ලබාදෙන අතිරික්ත විදුලිය අදාළ ගාස්තු ක්රමවේදය යටතේ විදුලිබල මණ්ඩලය විසින් මිලදී ගනු ලැබේ.
නෙට් ප්ලස් ක්රමය මගින් විදුලි උත්පාදනය සහ පරිභෝජනය වෙන් කර දක්වයි.
සූර්ය පැනල පද්ධතිය මගින් ජනනය කරන සියලුම විදුලිය පද්ධතියට ලබාදීම සඳහා මනිනු ලබන අතර, පාරිභෝගිකයා ජාතික පද්ධතියෙන් වෙනම විදුලිය මිලදී ගෙන ඒ සඳහා සාමාන්ය විදුලි ගාස්තුව ගෙවිය යුතුය. ඊට ප්රතිචාර වශයෙන්, අදාළ ගෙවීම් ක්රමවේදය යටතේ සූර්ය පැනල පද්ධතිය මගින් ජනනය කරන විදුලිය සඳහා විදුලිබල මණ්ඩලය විසින් මුදල් ගෙවනු ලැබේ.
සැප්තැම්බර් නියෝගයෙන් ආවරණය වන නව වහල මත සූර්ය පැනල සම්බන්ධතා සඳහා මින් ඉදිරියට අදාළ වන්නේ මෙම නෙට් ප්ලස් ආකෘතියයි.
දැනට පවතින සූර්ය පැනල පාරිභෝගිකයින්ගේ ගිවිසුම් කල් ඉකුත් වන තෙක් වලංගු වේ
දැනටමත් වලංගු ගිවිසුම් ඇති පාරිභෝගිකයින්ගෙන් නෙට් මීටරින් හෝ නෙට් එකවුන්ටින් ක්රමය මෙම ප්රතිපත්තිමය වෙනස මගින් වහාම ඉවත් නොකෙරේ.
බලශක්ති අමාත්යාංශ නියෝගයේ වාර්තාවලට අනුව, සැප්තැම්බර් 11 හෝ ඊට පෙර සම්පූර්ණ කරන ලද දැනට පවතින ගිවිසුම් සහ පද්ධති අනුමැතීන් ඒවා කල් ඉකුත් වන තුරු වත්මන් කොන්දේසි යටතේ අඛණ්ඩව පවතිනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, පවතින ගිවිසුමක් දීර්ඝ කිරීමට අවශ්ය වූ විට, නව ගිවිසුම නෙට් ප්ලස් ක්රමය යටතේ සිදුවනු ඇත.
දැනට පවතින ගිවිසුම්වල මූල්ය කොන්දේසි මත පදනම්ව දැනටමත් සූර්ය පැනල පද්ධති සඳහා ආයෝජනය කර ඇති දහස් ගණනක් වූ නිවාස සහ ව්යාපාර සඳහා එම වෙනස ඉතා වැදගත් වේ.
ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ නිල සංඛ්යාලේඛන මගින් මෙම අංශයේ ව්යාප්තිය පෙන්නුම් කරයි. 2024 වසර අවසන් වන විට, විදුලිබල මණ්ඩල ජාලය තුළ නෙට් මීටරින් ගිණුම් 11,449 ක්, නෙට් එකවුන්ටින් ගිණුම් 52,598 ක්, නෙට් ප්ලස් ගිණුම් 2,768 ක් සහ නෙට් ප්ලස් ප්ලස් ගිණුම් 6,235 ක් වාර්තා වී ඇත.
එතැන් සිට වහල මත සූර්ය පැනල සවිකිරීම අඛණ්ඩව ව්යාප්ත වී තිබේ.
නෙට් ප්ලස් මගින් පද්ධතියේ පිරිවැය අඩු කරන බව රජය පවසයි
බීබීසී සිංහල සේවයට මෙම ප්රතිපත්තිය පැහැදිලි කරමින් අපොන්සු මහතා කියා සිටියේ, විදුලි ගාස්තු මගින් විදුලිය සැපයීමට අදාළ පිරිවැය නියෝජනය විය යුතු බවට වූ අවශ්යතාවයක් මත මෙම කැබිනට් තීරණය පදනම් වී ඇති බවයි.
“ඔබ සූර්ය පැනල පද්ධතියක් සඳහා මුදල් ගෙවා මිලදී ගන්නා විට, අඩුම පිරිවැයක් හිමිවන්නේ ඔය ක්රම තුනෙන් තුන්වන ක්රමය හරහායි. ඒ කියන්නේ නෙට් ප්ලස් ක්රමය හරහායි,” ඔහු පැවසීය.
රූෆ්ටොප් සෝලා පාරිභෝගිකයින් දහවල් කාලයේදී අඩු පිරිවැය සහිත විදුලිය පද්ධතියට ලබාදී, පසුව වැඩි පිරිවැයක් සහිත කාලසීමාවන් තුළදී පද්ධතියෙන් විදුලිය ලබාගන්නා විට, පෙර පැවති ක්රමවේදයන් හේතුවෙන් එම පිරිවැය සමස්ත විදුලි පාරිභෝගිකයින් වෙත පැටවෙන බව අපොන්සු මහතා තර්ක කළේය.
දහවල් කාලයේදී සූර්ය කෝෂ මගින් විදුලිය සපයන පාරිභෝගිකයෙකු රාත්රී කාලයේදී පද්ධතියෙන් විදුලිය ලබාගැනීම සංසන්දනය කරමින් ඔහු එම තර්කය පැහැදිලි කළේය.
“දහවල් කාලයේදී කිලෝවොට් 10ක් ජනනය කරලා, ඉන් 5ක් නිවසට පාවිච්චි කරලා, පද්ධතියට 5ක් දෙනවා කියලා හිතන්න. ඒ සඳහා ගෙවන මුදල රුපියල් 20ක් කියලත්, රාත්රියේදී ඒකකයක් සඳහා වැයවන මුදල රුපියල් 60ක් කියලත් හිතමු. එතකොට මම විදුලි ඒකක 5ක් රුපියල් 20 ගානේ විකුණලා, මට ඒ 5 රාත්රියට ඕන වුණාම, වැඩි මුදලකට ජනනය කරපු විදුලිය මම ගත්තා වෙනවා. ඒකට මුදල් ගෙව්වේ කවුද? රටේ සමස්ත විදුලිය පරිභෝජනය කරන ජනතාව තමයි ඒ ගාස්තුව ගෙව්වේ. අන්න ඒ ගාස්තුව අඩු කරන්න තමයි මේක කළේ.”
අමාත්යාංශයේ ස්ථාවරය වන්නේ නව ගිවිසුම් නෙට් ප්ලස් ක්රමයට පමණක් සීමා කිරීම හරහා විදුලි උත්පාදනයේ සහ පරිභෝජනයේ පිරිවැය වඩාත් හොඳින් නියෝජනය වන බවයි.
සූර්ය පැනල කර්මාන්තකරුවන් රජයේ පිරිවැය තර්කයට විරුද්ධ වෙයි
සූර්යබල ඉදිකිරීම්කරුවන්ගේ සංගමයේ සභාපති වෛද්ය ශ්යාම් පතිරාජ මහතා රජයේ තර්කයට විරුද්ධ වෙමින් කියා සිටියේ, දහවල් කාලයේ ජාතික පද්ධතියට සපයන සූර්ය බලශක්තියේ වටිනාකමද මෙහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතු බවයි.
රූෆ්ටොප් සෝලා මගින් දැනටමත් මෙගාවොට් 2,000 ක පමණ විදුලියක් පද්ධතියට සපයන බව පතිරාජ මහතා බීබීසී සිංහල සේවයට පැවසූ අතර, එම උත්පාදනය නොතිබුණේ නම්, එම කාලසීමාවන් තුළ විකල්ප විදුලිය වැඩි පිරිවැයකින් ලබා ගැනීමට සිදුවනු ඇති බවට ඔහු තර්ක කළේය.
“දහවල් කාලයේදී අපි පද්ධතියට සපයන එක් සූර්ය විදුලි ඒකකයකින් පද්ධතිය තුළ ඉතිරි වන පිරිවැය රුපියල් 100 ඉක්මවනවා. එලෙස දහවල් කාලයේදී සූර්ය විදුලි ඒකක 5ක් සපයන නිෂ්පාදන පාරිභෝගිකයෙකු රාත්රියේදී පද්ධතියෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ එයින් හතරෙන් එකක පමණ ප්රමාණයක් පමණයි. එය කිසිසේත්ම අධික මිලකට පද්ධතියෙන් ලබා දෙන්නක් නෙවෙයි, එය ලබාදෙන්නේ එහි සැබෑ මිලටයි.”
මෙම සංඛ්යා සහ පිරිවැය තක්සේරු කිරීම් මගින් පතිරාජ මහතාගේ ස්ථාවරය නියෝජනය වන අතර, මෙම ලිපිය සඳහා සමාලෝචනය කළ තොරතුරු තුළින් ඒවා ස්වාධීනව තහවුරු කර නොමැත.
දැනට පවතින රූෆ්ටොප් සෝලා ක්රමවේදවල පිරිවැය අනිවාර්යයෙන්ම අඩු ආදායම්ලාභී විදුලි පාරිභෝගිකයින් මත පැටවෙන්නේය යන තර්කයද ඔහු ප්රතික්ෂේප කළේය.
“මේ රජය සංචාරක හෝටල් හිමියන්ට, මහා පරිමාණ සහල් මෝල් හිමියන්ට සහ අනෙකුත් කර්මාන්තකරුවන්ට විදුලිය සපයන්නේ අඩු මිලකටයි. ඒ කියන්නේ රුපියල් 14ත් 18ත් අතර මිලකට. රජයට ඒ විදිහට ලබාදෙන්න අවශ්ය නම් එහි කිසිම ප්රශ්නයක් නැහැ, ඒ විදිහට ලබා දෙන්න පුළුවන්. නමුත් ඒකෙන් විදුලි බෙදාහරින්නාට වෙන පාඩුව පියවන්නේ කවුද?”
සූර්ය පැනල මත පනවා ඇති ඉහළ බදු සහ විදුලිබල පද්ධතිය කළමනාකරණය කිරීමේ සීමාවන් හේතුවෙන් අඩු ආදායම්ලාභී පවුල්වලට රූෆ්ටොප් සෝලා වෙත ප්රවේශ වීමට ඇති අවස්ථා අහිමි වී ඇති බවට පතිරාජ මහතා වැඩිදුරටත් චෝදනා කළේය.
නෙට් ප්ලස් ක්රමය අඩු පරිභෝජනයක් ඇති නිවාසවලට වාසිදායක විය හැකිද?
බලශක්ති විශේෂඥ සහ ඉංජිනේරු අශෝක අබේගුණවර්ධන මහතා වෙනස්ම අදහසක් ඉදිරිපත් කරමින් කියා සිටියේ, සූර්ය පැනල පද්ධති මිලදී ගෙන සවි කිරීමට යථාර්ථවාදී අවස්ථා ලබා දෙන්නේ නම්, සාපේක්ෂව අඩු විදුලි පරිභෝජනයක් ඇති පාරිභෝගිකයින්ට නෙට් ප්ලස් ක්රමය වාසිදායක විය හැකි බවයි.
“පළමු ක්රම දෙක අහෝසි කර දුප්පතුන්ට වැඩි අවස්ථාවක් නිර්මාණය කිරීමෙන්, මෙම ඉතුරුම් අහිමිවීමෙන් අධෛර්යමත් වන්නේ ඉහළම තලයේ පාරිභෝගිකයින් පමණයි. එය අනෙක් අයට බලපාන්නේ නැහැ. ඒ නිසා මා මෙතෙක් දන්නා තොරතුරු අනුව බහුතරයක් පාරිභෝගිකයින්ට මෙයින් බරපතල ප්රශ්නයක් ඇති වෙන්නේ නැහැ.”
කෙසේ වෙතත්, අඩු පරිභෝජනයක් සහිත නිවාසවලට රූෆ්ටොප් සෝලා සවිකිරීමේ හැකියාවක් නොමැති නම්, මෙම ප්රතිපත්තියෙන් එම ප්රතිලාභය ලබාදීමට අපොහොසත් වනු ඇති බවට අබේගුණවර්ධන මහතා අනතුරු ඇඟවීය.
“අඩු පරිභෝජනයක් ඇති අයට වහල මත සූර්ය පැනල සවිකර ගැනීමට පරිසරයක් නිර්මාණය නොකළොත්, අවසානයේ වෙන්නේ ඒ දෙකම නැතිවෙලා රූෆ්ටොප් සෝලා කර්මාන්තය කඩාගෙන වැටෙන එකයි,” ඔහු පැවසීය.
නිවාසවල වහල මතින් සිදුකරන විදුලි උත්පාදනය සහ මහා පරිමාණ වාණිජ සූර්යබල සංවර්ධන ව්යාපෘති අතර සමතුලිතතාවය පිළිබඳව ද ඔහුගේ අවධානය යොමු විය.
“විදුලිබල මණ්ඩලය කියන්නේ අපිට ගන්න පුළුවන් මෙච්චරයි කියලයි. ඒක කාගෙන්ද ගන්නේ කියලා තීරණය කිරීමේදී, රූෆ්ටොප් අයව අධෛර්යමත් කරලා සමාගම්වලට පාර කපන එක තමයි පහුගිය අවුරුදු දෙක පුරාම සිදුවුණු හැම ක්රියාවක් පිටුපසම තියෙන්නේ. ඒ නිසා සමස්තයක් හැටියට රූෆ්ටොප් සෝලා වලට මේකෙන් බලපෑමක් වුණා.”
එම ප්රකාශය මගින් රජයේ ප්රතිපත්තියේ අරමුණ පිළිබඳ තහවුරු කළ සොයාගැනීමකට වඩා, රජයේ ප්රතිපත්තියේ දිශානතිය පිළිබඳව අබේගුණවර්ධන මහතාගේ තක්සේරුව නියෝජනය වේ.
අලුතින් සූර්ය පැනල සවිකිරීමට අපේක්ෂා කරන පාරිභෝගිකයින්ට මෙහි ආසන්නතම ප්රතිවිපාකය වඩාත් පැහැදිලිය: සැප්තැම්බර් 11 නියෝගයෙන් ආවරණය වන නව සම්බන්ධතා සඳහා නෙට් මීටරින් සහ නෙට් එකවුන්ටින් ක්රම තවදුරටත් ලබා ගත නොහැකි අතර, දැනට සිටින පාරිභෝගිකයින්ට ඔවුන්ගේ ගිවිසුම් කල් ඉකුත් වන තෙක් වත්මන් ක්රමවේදයන් එලෙසම පවත්වාගෙන යා හැකිය.
මෙහි දිගුකාලීන බලපෑම රඳා පවතින්නේ, නෙට් ප්ලස් ක්රමය මූල්යමය වශයෙන් නිවාස සඳහා ආකර්ෂණීය ලෙස පවතිනවාද යන්න, අඩු පරිභෝජනයක් ඇති පාරිභෝගිකයින් අතර රූෆ්ටොප් සෝලා පහසුකම් සඳහා ඇති ප්රවේශය වර්ධනය වන්නේ කෙසේද යන්න, සහ වහල මත විදුලි උත්පාදනය ජාතික විදුලිබල පද්ධතියේ පුළුල් අවශ්යතා සමඟ රජය විසින් සමතුලිත කරන්නේ කෙසේද යන්න මතය.
