පරිපාලනමය ප්‍රමාදයන්, නොවිසඳුණු ඉඩම් ගැටලු සහ ගිවිසුම් සම්බන්ධ අවිනිශ්චිතතා හේතුවෙන් පුනර්ජනනීය බලශක්ති ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීම අඛණ්ඩව අඩාල වෙමින් පවතී. එම ව්‍යාපෘතිවල අරමුණ වන්නේ විදුලි උත්පාදන පිරිවැය අඩු කිරීම සහ රටේ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව ශක්තිමත් කිරීමයි. මෙම බාධා තවදුරටත් පැවතුණහොත්, මිල අධික ඩීසල් මගින් විදුලිය උත්පාදනය කිරීම මත ශ්‍රී ලංකාවට තවදුරටත් රඳා පැවතීමට සිදුවනු ඇතැයි අවදානමක් මතුව තිබේ.
2026 ශ්‍රී ලංකා ආර්ථික හා ආයෝජන සමුළුවේදී අදහස් දක්වමින් WindForce PLC හි කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ මංජුල පෙරේරා මහතා මෙම බාධා පිළිබඳව අවධානය යොමු කළේය. අනුමත කර ඇති සූර්ය, සුළං සහ බැටරි බලශක්ති ගබඩා ව්‍යාපෘති ඉදිරියට ගෙන යාමට බාධා කරන ගැටලු කඩිනමින් විසඳිය යුතු බවට ඔහු අනතුරු ඇඟවීය.
ඉදිරි වසර තුන තුළ පුනර්ජනනීය බලශක්ති සහ බැටරි බලශක්ති ගබඩා ක්ෂේත්‍ර සඳහා ආසන්න වශයෙන් රුපියල් බිලියන 400ක ආයෝජනයක් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට ශ්‍රී ලංකාව උත්සාහ කරමින් සිටින අවස්ථාවක මෙම අනතුරු ඇඟවීම සිදු කර තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ප්‍රමාදයන් හේතුවෙන් මෙම ආයෝජන අරමුණු අඩාල විය හැකි අතර, අඩු පිරිවැයකින් විදුලිය ලබා ගැනීම ප්‍රමාද වීම මෙන්ම රටේ බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය කෙරෙහි ආයෝජකයන් තුළ පවතින විශ්වාසය ද දුර්වල විය හැකිය.
ඩීසල් විදුලිය සඳහා අසමානුපාතික ලෙස ඉහළ පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවීම
ශ්‍රී ලංකාව තාප විදුලි උත්පාදනය මත රඳා පැවතීම හේතුවෙන් දැරීමට සිදුවන මූල්‍ය බර පිළිබඳව පෙරේරා මහතා ඉදිරිපත් කළ සංඛ්‍යාලේඛන මගින් පැහැදිලි කෙරේ.
ඔහුගේ ඇගයීමට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලි උත්පාදනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 54%ක් පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රභවයන්ගෙන් සපයනු ලබන අතර, ඉතිරි 46% තාප විදුලි උත්පාදනයෙන් සපයනු ලැබේ.
කෙසේ වෙතත්, රටේ විදුලි අවශ්‍යතාවයෙන් අඩකටත් අඩු ප්‍රමාණයක් සපයන තාප විදුලි උත්පාදනය සඳහා සමස්ත විදුලි උත්පාදන පිරිවැයෙන් 71%කට වැඩි ප්‍රමාණයක් වැය වේ.
විශේෂයෙන්ම ඩීසල් මගින් විදුලිය උත්පාදනය කිරීම ඉතා මිල අධිකය. සමස්ත විදුලි සැපයුමෙන් ආසන්න වශයෙන් 14%ක් ඩීසල් විදුලියෙන් සපයනු ලැබුවද, විදුලි උත්පාදන වියදමෙන් 40%කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ඒ සඳහා වැය වේ.
ඩීසල් මගින් විදුලිය උත්පාදනය කිරීමේ ඇස්තමේන්තුගත පිරිවැය කිලෝවොට් පැයකට රුපියල් 94ක් ලෙස පෙරේරා මහතා සඳහන් කළේය. තරගකාරී මිල ගණන් යටතේ ලබාගත හැකි පුනර්ජනනීය බලශක්තිය මගින් එම විදුලි උත්පාදනයෙන් කොටසක් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමෙන් සැලකිය යුතු මූල්‍ය ප්‍රතිලාභ අත්කර ගත හැකි බව ද ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
මෙම සංඛ්‍යාලේඛන මගින් සමුළුවේදී ඉදිරිපත් කළ විදුලි උත්පාදන පිරිවැය ව්‍යුහය නිරූපණය කෙරෙන අතර, ඒවා පාරිභෝගිකයන් ගෙවන සිල්ලර විදුලි ගාස්තු සමඟ පටලවා නොගත යුතුය.
පුනර්ජනනීය බලශක්තිය හරහා සැබෑ පිරිවැය ඉතිරියක් ලබාගැනීම, ගිවිසුම්ගත විදුලි මිල ගණන්, මූල්‍යකරණ විධිවිධාන, ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට සම්බන්ධ කිරීම, බලශක්ති ගබඩා කිරීමේ අවශ්‍යතා සහ විශ්වාසදායක විදුලි සැපයුමක් පවත්වාගෙන යාමේ පිරිවැය ඇතුළු කරුණු කිහිපයක් මත රඳා පවතී.
එසේ වුවද, මිල අධික ඩීසල් විදුලි උත්පාදනය මත පවතින රඳා පැවැත්ම අඩු කිරීමෙන් විදුලි නිෂ්පාදන පිරිවැය මත ඇති පීඩනය ලිහිල් කිරීමටත්, වඩාත් දැරිය හැකි මිලකට විදුලිය ලබාදීමේ හැකියාව වැඩි කිරීමටත් හැකි වනු ඇත.
සියඹලාණ්ඩුව සූර්ය බලශක්ති ව්‍යාපෘතියට වසර පහක කාලයක්
පෙරේරා මහතා සඳහන් කළ උදාහරණ අතර 2022 වසරේදී ප්‍රදානය කරන ලද WindForce සමාගමේ මෙගාවොට් 100ක සියඹලාණ්ඩුව සූර්ය බලශක්ති ව්‍යාපෘතිය ද ඇතුළත් විය.
සමාගමේ කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයාට අනුව, ව්‍යාපෘතිය සංවර්ධනය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ඉඩම භාරදීමට රජය විසින් ආසන්න වශයෙන් මාස 18ක කාලයක් ගත කර තිබේ.
මෙම ව්‍යාපෘතිය 2027 ජූලි මාසය වන විට ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට එක් කිරීමට අපේක්ෂා කරන අතර, ව්‍යාපෘතිය ප්‍රදානය කිරීමේ සිට එය ක්‍රියාත්මක වන තෙක් වසර පහකට ආසන්න කාලයක් ගත වනු ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේ මහා පරිමාණ සූර්ය විදුලි උත්පාදන ධාරිතාව පුළුල් කිරීමේ වැඩපිළිවෙළ තුළ මෙම ව්‍යාපෘතිය වැදගත් වන බැවින්, එහි ප්‍රමාදය විශේෂයෙන් සැලකිය යුතු කරුණකි.
2025 මාර්තු මාසයේදී සියඹලාණ්ඩුව සූර්ය බලශක්ති ව්‍යාපෘතිය සඳහා හෙක්ටයාර 219.7ක පමණ ඉඩම් ප්‍රමාණයක් වෙන් කිරීමට කැබිනට් මණ්ඩලය අනුමැතිය ලබා දුන්නේය. ඉන් අනතුරුව, WindForce සමාගමේ මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය සංස්ථාව (International Finance Corporation – IFC) මූල්‍ය සහාය ලබාදෙන බව නිවේදනය කළේය.
ඒ අනුව, ආයෝජන සහ සංවර්ධන ගිවිසුම් ලබා ගැනීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බවත්, එමගින් නියමිත කාලයට විදුලිය සැපයීම සහතික නොවන බවත් මෙම ව්‍යාපෘතියෙන් පැහැදිලි වේ.
අමතර පුනර්ජනනීය බලශක්ති ධාරිතාවක් ක්‍රියාත්මක වීමට ගතවන සෑම ප්‍රමාදයක්ම මිල අධික විදුලි උත්පාදනය වෙනුවට එම බලශක්තිය යොදා ගැනීමේ අවස්ථාව කල් දැමිය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රමාදය හේතුවෙන් සිදුවූ නිශ්චිත මූල්‍ය අලාභය මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත.
මුලිකුලම් සුළං බලශක්ති ව්‍යාපෘති ගිවිසුම්ගත ප්‍රගතිය අපේක්ෂාවෙන්
මන්නාරම ප්‍රදේශයේ මුලිකුලම්හි පිහිටි මෙගාවොට් 50 බැගින් වූ සුළං බලශක්ති ව්‍යාපෘති දෙකක් සම්බන්ධයෙන් ද මෙවැනිම ගැටලු මතුව තිබේ.
තරගකාරී ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියකින් අනතුරුව, මෙම ව්‍යාපෘති WindForce සමාගමට සහ Vidullanka සමාගම සම්බන්ධ සමාගම් එකමුතුවකට ප්‍රදානය කරන ලදී.
පෙරේරා මහතා පැවසුවේ විදුලි මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුමේ කෙටුම්පත තවමත් නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව සතුව පවතින අතර, ඉඩම් සම්බන්ධ ගැටලු ද තවමත් විසඳා නොමැති බවයි.
මෙම සුළං බලශක්ති ව්‍යාපෘති දෙක සඳහා 2025 දෙසැම්බර් මාසයේදී කැබිනට් අනුමැතිය හිමි වූ අතර, 2026 ජනවාරි මාසයේදී WindForce සමාගමට විධිමත් ප්‍රදාන ලිපිය (Letter of Award) ලැබී තිබේ.
ගිවිසුම්ගත සහ ඉඩම් සම්බන්ධ ගැටලු නොවිසඳී පවතින විට, ප්‍රසම්පාදන තීරණවල සිට ඉදිකිරීම් අදියර දක්වා ගමන් කිරීමේදී ඇතිවන දුෂ්කරතා මෙම ව්‍යාපෘති මගින් පෙන්නුම් කෙරේ.
සංවර්ධකයන්ට අනුව, දිගුකාලීන අවිනිශ්චිතතාව හේතුවෙන් මූල්‍යකරණ කටයුතු, උපකරණ මිලදී ගැනීම සහ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ කාලසටහන් සකස් කිරීම සංකීර්ණ විය හැකිය.
විදුලිබල ක්ෂේත්‍රය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, මෙම ප්‍රමාදයන් හේතුවෙන් මිල අධික ආනයනික ඉන්ධන මත පවතින රඳා පැවැත්ම අඩු කළ හැකි අමතර පුනර්ජනනීය විදුලි උත්පාදන ධාරිතාවක් ලබා ගැනීම ද කල් යා හැකිය.
ආයෝජකයන්ට අනුමැති 17කට වැඩි ප්‍රමාණයකට මුහුණ දීමට සිදුවෙයි
ශ්‍රී ලංකාවේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ආයෝජනවලට බලපාන ප්‍රධාන බාධා තුනක් පෙරේරා මහතා හඳුනා ගත්තේය.
ප්‍රධාන ආයෝජකයන්ට සහ ණය ලබාදෙන ආයතනවලට විශ්වාසයෙන් ආයෝජනය කළ හැකි මට්ටමේ මූල්‍යමය ශක්‍යතාවක් නොමැති විදුලි මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම්.
ජාත්‍යන්තර ආයෝජන මත රඳා පවතින මහා පරිමාණ ව්‍යාපෘති සඳහා අමතර මූල්‍යමය සලකා බැලීම් ඇති කරන රුපියල් මත පදනම් වූ විදුලි ගාස්තු.
ව්‍යාපෘති ඉදිරියට ගෙන යාමට පෙර වෙන වෙනම අනුමැති 17කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ලබාගැනීමට සිදුවන පරිපාලන ක්‍රියාපටිපාටි.
මෙම අවශ්‍යතා හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යාපෘති වාණිජමය වශයෙන් ආකර්ෂණීයද යන්න පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර සංවර්ධකයන් සහ මූල්‍ය ආයතන ගන්නා තීරණවලට බලපෑම් ඇති විය හැකිය.
විදේශීය ආයෝජකයන් සැලකිය යුතු ප්‍රාග්ධනයක් ආයෝජනය කිරීමට පෙර ගිවිසුම්වල ආරක්ෂාව, විනිමය අනුපාත අවදානම, නියාමන ක්‍රියාවලියේ පුරෝකථනය කළ හැකි බව සහ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අවදානම් තක්සේරු කළ යුතුය.
අනුමැති ලබාගැනීමට දීර්ඝ කාලයක් ගත වන විට හෝ ගිවිසුම් කොන්දේසි පිළිබඳ අවිනිශ්චිතතාව පවතින විට, මූල්‍යකරණ පිරිවැය ඉහළ යා හැකි අතර ආයෝජන තීරණ කල් දැමීමට ද සිදුවිය හැකිය.
තරගකාරී ලංසු කැඳවීමේ ක්‍රමවේදයට යොමු වීම ද සැලකිලිමත් ලෙස කළමනාකරණය කළ යුතුය.
ටෙන්ඩර් ක්‍රමය හරහා අඩු විදුලි මිල ගණන් ලබාගැනීමට අවස්ථාව සැලසුණද, ලංසුවේ සඳහන් අවම මිල පමණක් සලකා බැලීමෙන් හොඳම සමස්ත ප්‍රතිඵලය ලැබෙන බව සහතික කළ නොහැකිය.
ව්‍යාපෘතියේ සූදානම, ඉඩම් වෙත ප්‍රවේශ වීමේ හැකියාව, මූල්‍යකරණ කොන්දේසි, විදුලිබල පද්ධතියට සම්බන්ධ කිරීමේ විධිවිධාන සහ යථාර්ථවාදී ඉදිකිරීම් කාලසීමා යන කරුණු ද, ප්‍රදානය කරන ලද ව්‍යාපෘතියකින් නියමිත කාලයට විදුලිය සැපයිය හැකිද යන්න තීරණය කිරීමේදී එකසේ වැදගත් වේ.
බැටරි බලශක්ති ගබඩා කිරීමෙන් තාප විදුලිය මත රඳා පැවැත්ම අඩු කළ හැකිය
ශ්‍රී ලංකාවේ යෝජිත විදුලිබල පරිවර්තන වැඩපිළිවෙළේ තවත් ප්‍රධාන අංගයක් වන්නේ බැටරි මගින් බලශක්තිය ගබඩා කිරීමයි.
පෙරේරා මහතා රජය විසින් ටෙන්ඩර් කැඳවා ඇති බලශක්ති ගබඩා ධාරිතා අදියර තුනක් පිළිබඳව සඳහන් කළේය.
මෙගාවොට් 160ක් වන පළමු අදියරේ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අවසන් අදියරට ළඟා වෙමින් පවතී.
මෙගාවොට් 250ක දෙවන අදියර පළමු ව්‍යාපෘතිවලින් අනතුරුව ක්‍රියාත්මක කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
මෙගාවොට් 150ක තෙවන අදියර සඳහා වන ව්‍යාපෘති ප්‍රදානයන් කඩිනමින් සිදු කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
සූර්ය සහ සුළං බලශක්ති නිෂ්පාදනය කාලගුණික තත්ත්වයන් සහ දවසේ වේලාව අනුව වෙනස් වන බැවින්, වැඩි පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රමාණයක් විදුලිබල පද්ධතියට එක් කර ගැනීමට බැටරි බලශක්ති ගබඩා කිරීම උපකාරී වේ.
පුනර්ජනනීය බලශක්ති නිෂ්පාදනය ඉහළ මට්ටමක පවතින අවස්ථාවලදී විදුලිය ගබඩා කරගෙන, විදුලි උත්පාදනය අඩු වන හෝ ඉල්ලුම ඉහළ යන අවස්ථාවලදී එම විදුලිය නැවත ලබාදීමට ගබඩා පද්ධතිවලට හැකියාව ඇත.
නවීන බැටරි පද්ධති මගින් විදුලිබල පද්ධතියේ ස්ථායීතාව පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය සේවාවන් ද සැපයිය හැකිය. එමගින් අමතර සංචිත ධාරිතාවක් සහ පද්ධති සහාය සැපයීම සඳහා පමණක් මිල අධික තාප විදුලි බලාගාර ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු විය හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, මෙම පද්ධතිවල ආර්ථික ප්‍රතිලාභ ඒවායේ තාක්ෂණික පිරිවිතර, මෙහෙයුම් විධිවිධාන සහ මූල්‍යකරණ කොන්දේසි මත රඳා පවතී.
බලශක්ති ගබඩා කිරීම මගින් සාම්ප්‍රදායික විදුලි උත්පාදනයේ සියලු අවශ්‍යතා ඉවත් කළ නොහැකි වුවද, වැඩි පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රමාණයක් විශ්වාසදායක ලෙස විදුලිබල පද්ධතියට එක් කර ගැනීම සඳහා එය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළ හැකිය.
විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රතිසංස්කරණවලින් ප්‍රතිඵල ලැබිය යුතුය
තනි ව්‍යාපෘතිවලින් ඔබ්බට යමින්, ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමෙන් අපේක්ෂිත අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත හැකිද යන්න පිළිබඳව ද පෙරේරා මහතා ප්‍රශ්න කළේය. ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් ආයතනික ධාරිතාවක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
විදුලිබල මණ්ඩලය වෙන වෙනම ආයතනවලට බෙදීමෙන් පමණක් කාර්යක්ෂමතාව වැඩි නොවේ. එමගින් බිහිවන ආයතනවලට පළපුරුදු සේවකයන්, තාක්ෂණික විශේෂඥතාව සහ වාණිජ කළමනාකරණ හැකියාව නොමැති නම්, අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵල ලබාගැනීම දුෂ්කර වනු ඇත.
ඵලදායී ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා පැහැදිලි වගකීම් පැවරීම, ප්‍රමාණවත් සේවක පිරිසක් සිටීම, දක්ෂ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලීන් සහ කඩිනම් තීරණ ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
ඒ අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයේ පරිවර්තනය රඳා පවතින්නේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති තාක්ෂණය හෝ පෞද්ගලික ආයෝජන ලබාගැනීම මත පමණක් නොව, මහා පරිමාණ යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති සාර්ථකව ක්‍රියාත්මක කළ හැකි ආයතනික පද්ධතියක් පවත්වාගෙන යාම මත ද වේ.
විදුලි ගාස්තු සහ ආනයනික බලශක්තිය හා සම්බන්ධ පුළුල් පිරිවැය පිළිබඳව සංවේදී වන පවුල් සහ ව්‍යාපාරික ආයතන වෙත ද මෙම තත්ත්වයේ ආර්ථික බලපෑම් එල්ල වේ.
අනවශ්‍ය ප්‍රමාදයන්ගෙන් තොරව ගිවිසුම්ගත කිරීම, ඉඩම් වෙන් කිරීම, ඉදිකිරීම් සහ විදුලිබල පද්ධතියට සම්බන්ධ කිරීම යන අදියර හරහා අනුමත ව්‍යාපෘති ඉදිරියට ගෙන යාමට නොහැකි නම්, රජයේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ඉලක්කවලින් ප්‍රායෝගික ප්‍රතිඵල ලබාගැනීම සීමා වනු ඇත.
සැලකිය යුතු පෞද්ගලික ආයෝජන ප්‍රමාණයක් සලකා බලමින් පවතින අතරම, මිල අධික ඩීසල් විදුලි උත්පාදනය විදුලි පිරිවැයට අඛණ්ඩව බලපාන පසුබිමක, පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සම්බන්ධ පොරොන්දු සැබෑ විදුලිබල යටිතල පහසුකම් බවට පත් කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳ තීරණාත්මක පරීක්ෂණයකට ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දී සිටී.
තවදුරටත් නොවිසඳී පවතින ප්‍රශ්නය වන්නේ, අනුමත ව්‍යාපෘති ප්‍රමාද කරන බාධා ඉවත් කිරීමට බලධාරීන්ට කෙතරම් ඉක්මනින් හැකි වේද යන්නත්, රට සතු පුනර්ජනනීය බලශක්ති විභවය විදුලි උත්පාදන පිරිවැය සැබෑ ලෙස අඩු කිරීමට දායක වන ප්‍රතිඵල බවට පත් කරන්නේ කෙසේද යන්නත් වේ.
