
ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන රාජ්ය විකාශන ආයතන තුනක් මාස හයක් තුළ රුපියල් මිලියන 271ක සමස්ත පාඩුවක් වාර්තා කර තිබේ. ඒ, ප්රධාන රාජ්ය ව්යවසායන් රැසක් ලාභ වර්ධනයක් වාර්තා කර ඇති පසුබිමකය. රූපවාහිනී සංස්ථාව 2025 වසර පුරා ලැබූ පාඩුවට ආසන්න ප්රමාණයක් වසරෙන් අඩක් තුළ වාර්තා කර ඇති අතර, ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවය (ITN) නැවතත් පාඩු ලබන තත්ත්වයට පත්ව තිබේ. මෙම සංඛ්යාලේඛන මඟින් රජය හමුවේ පවතින ප්රධාන අභියෝගයක් අනාවරණය වේ. එනම්, රාජ්ය මාධ්ය ආයතනවල ස්වාධීනත්වය සහ මහජන සේවා වගකීම් ආරක්ෂා කරමින් ඒවායේ මූල්ය ස්ථාවරත්වය යළි ඇති කරන්නේ කෙසේද යන්නයි.
මුදල් අමාත්යාංශයේ නවතම රාජ්ය මූල්ය කාර්යසාධන සංඛ්යාලේඛන අනුව, ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන රාජ්ය විකාශන ආයතන තුන 2026 වසරේ පළමු මාස හය තුළ බදු ගෙවීමට පෙර රුපියල් මිලියන 271ක සමස්ත පාඩුවක් වාර්තා කර තිබේ. මෙය මෙරට රාජ්ය විකාශන ක්ෂේත්රයේ දිගින් දිගටම පවතින මූල්ය දුර්වලතා අනාවරණය කරන තත්ත්වයකි.
ශ්රී ලංකා රූපවාහිනී සංස්ථාව (SLRC), ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවය (ITN) සහ ශ්රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාව (SLBC) යන ආයතන තුනම ජනවාරි සිට ජුනි දක්වා කාලය තුළ පාඩු වාර්තා කර ඇත. ඒ, ප්රධාන රාජ්ය ව්යවසායන් සමස්තයක් ලෙස ඉහළ ලාභයක් උපයා ඇති පසුබිමකය.
මුදල් අමාත්යාංශයේ 2026 මැද වසර රාජ්ය මූල්ය තත්ත්ව වාර්තාවේ ප්රකාශයට පත්කර ඇති මෙම සංඛ්යාලේඛන, මහජනතාවට විකාශන සේවා සැපයීම සඳහා ස්ථාපිත කළ ආයතන මුහුණදෙන මූල්ය පීඩනය පැහැදිලි කරයි.
මෙම ආයතන තුනේ සමස්ත පාඩුව 2024 වසරේදී රුපියල් මිලියන 420ක් වූ අතර, 2025 වසරේදී එය රුපියල් මිලියන 332ක් විය. 2026 වසරේ පළමු මාස හය තුළ පමණක් තවත් රුපියල් මිලියන 271ක පාඩුවක් වාර්තා වී තිබේ.
නවතම සංඛ්යාලේඛන මඟින් මෙම පාඩුවලට හේතු වූ නිශ්චිත කරුණු තහවුරු නොවුවද, මෙහෙයුම් වියදම්, ආදායම් කාර්යසාධනය, කළමනාකරණ තීරණ සහ රාජ්ය විකාශන ආයතනවල මූල්ය තිරසාරභාවය පිළිබඳව වඩාත් සමීපව පරීක්ෂා කිරීමේ අවශ්යතාව ඒවා මඟින් අවධාරණය කෙරේ.

වැඩිම පාඩුව රූපවාහිනී සංස්ථාවෙන්
2026 වසරේ පළමු මාස හය තුළ බදු ගෙවීමට පෙර රුපියල් මිලියන 166ක පාඩුවක් වාර්තා කරමින්, ආයතන තුන අතරින් වැඩිම පාඩුව ශ්රී ලංකා රූපවාහිනී සංස්ථාව වාර්තා කර තිබේ.
මෙම විකාශන ආයතනය 2024 වසරේදී රුපියල් මිලියන 247ක පාඩුවක් සහ 2025 වසරේදී රුපියල් මිලියන 191ක පාඩුවක් වාර්තා කර තිබුණි.
එහි නවතම මාස හයක පාඩුව, 2025 වසර පුරා වාර්තා කළ සමස්ත පාඩුවෙන් ආසන්න වශයෙන් සියයට 87කට සමාන වේ.
මෙම සංසන්දනය විශේෂයෙන් වැදගත් වන්නේ, පෙර වසරක් පුරා වාර්තා කළ පාඩුවට ආසන්න මුදලක් වාර්තාකරණ කාලයෙන් අඩක් තුළදී සංස්ථාවට දැරීමට සිදුව ඇති බැවිනි.
ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවයේ මූල්ය කාර්යසාධනය වෙනස් ආකාරයක ගැටලුවක් පෙන්නුම් කරයි.
2024 වසරේදී රුපියල් මිලියන 3ක සුළු ලාභයක් වාර්තා කළ එම ආයතනය, 2025 වසරේදී රුපියල් මිලියන 62ක ලාභයක් වාර්තා කරමින් සිය මූල්ය තත්ත්වය වැඩිදියුණු කරගෙන තිබුණි.
කෙසේ වෙතත්, 2026 වසරේ පළමු මාස හය තුළ රුපියල් මිලියන 37ක පාඩුවක් වාර්තා කිරීමත් සමඟ එම ප්රගතිය ආපසු හැරී තිබේ.
මේ අතර, ශ්රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාව අඛණ්ඩව පාඩු වාර්තා කර තිබේ.
ජාතික ගුවන්විදුලි විකාශන ආයතනය වන එම සංස්ථාව 2024 වසරේදී රුපියල් මිලියන 176ක පාඩුවක් සහ 2025 වසරේදී රුපියල් මිලියන 203ක පාඩුවක් වාර්තා කර තිබුණි. ඉන් අනතුරුව 2026 ජනවාරි සිට ජුනි දක්වා කාලය තුළ තවත් රුපියල් මිලියන 68ක පාඩුවක් වාර්තා කර ඇත.
ඒ අනුව මෙම ආයතන තුන මාස හයක කාලය තුළ රුපියල් මිලියන 271ක සමස්ත පාඩුවක් වාර්තා කර තිබේ.
මෙම සංඛ්යාලේඛන ආයතන තුනේ මූල්ය තත්ත්වයන් වෙනස් දිශාවන් ඔස්සේ ගමන් කරන බව පෙන්නුම් කළද, වසරේ පළමු භාගය තුළ කිසිදු විකාශන ආයතනයක් ලාභයක් වාර්තා කර නොමැත.
රාජ්ය ව්යවසායන් ඉහළ ලාභ වාර්තා කරයි
රාජ්ය විකාශන ආයතනවල මූල්ය කාර්යසාධනය, ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන රාජ්ය ව්යවසායන් වාර්තා කර ඇති ප්රතිඵලවලට වඩා වෙනස් තත්ත්වයක් පෙන්නුම් කරයි.
මුදල් අමාත්යාංශයට අනුව, ප්රධාන රාජ්ය ව්යවසායන් 51ක් 2026 වසරේ පළමු මාස හය තුළ රුපියල් බිලියන 259.3ක සමස්ත ලාභයක් වාර්තා කර තිබේ. 2025 වසරේ එම කාලසීමාව තුළ වාර්තා වී තිබුණේ රුපියල් බිලියන 227.8ක ලාභයකි.
රුපියල් බිලියන 31.5ක මෙම වැඩිවීම ආසන්න වශයෙන් සියයට 13.8ක වර්ධනයක් නියෝජනය කරයි.
රාජ්ය බැංකු සහ ප්රධාන වාණිජ ආයතන කිහිපයක් මෙම ලාභ වර්ධනයට වැඩිම දායකත්වයක් ලබාදුන් ආයතන අතර විය.
මෙම ප්රතිඵල මඟින් රාජ්ය අයිතිය යටතේ පවතින ආයතනයක් අනිවාර්යයෙන්ම පාඩු ලබන බවට නිගමනය කළ නොහැකි බව පෙන්නුම් කරයි.
කෙසේ වෙතත්, බැංකු, වරාය සහ අනෙකුත් ආදායම් උපයන ව්යවසායන්ට සාපේක්ෂව විකාශන ආයතන ක්රියාත්මක වන්නේ වෙනස් වාණිජ තත්ත්වයන් සහ මහජන සේවා වගකීම් යටතේය.
එබැවින් ඒවායේ කාර්යසාධනය සුදුසු මූල්ය ඉලක්ක, මහජන සේවා වගකීම් සහ මෙහෙයුම් වියදම් සැලකිල්ලට ගනිමින් පරීක්ෂා කළ යුතුය.
රාජ්ය ව්යවසායන් සමස්තයක් ලෙස ලාභදායී වීම පමණක්, රූපවාහිනී සංස්ථාව, ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවය සහ ගුවන්විදුලි සංස්ථාව තවදුරටත් මූල්ය පීඩනයකට මුහුණදෙන්නේ ඇයිද යන්න පැහැදිලි කිරීමට ප්රමාණවත් නොවේ.
රාජ්ය විකාශන ආයතන පාඩු ලබන්නේ ඇයි?
රාජ්ය විකාශන ආයතනවල මූල්ය දුෂ්කරතාවලට ව්යුහාත්මක සහ වාණිජමය සාධක කිහිපයක් දායක වෙමින් පැවතිය හැකිය.
ප්රේක්ෂක විශ්වාසය සහ වෙළෙඳ දැන්වීම් ආදායම
මෙහි එක් ගැටලුවක් වන්නේ රාජ්ය මාධ්ය ආයතන සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන මහජන විකාශන ආයතන ලෙස ක්රියාත්මක වීම වෙනුවට, ඉතිහාසය පුරා බලයට පත්වූ ආණ්ඩුවල සන්නිවේදන වේදිකා ලෙස කටයුතු කර ඇති බවට පවතින මතයයි.
එවැනි මතයන් මහජන විශ්වාසයට මෙන්ම ඒවායේ වැඩසටහන්වල වාණිජ ආකර්ෂණයටද බලපෑම් කළ හැකිය.
පෞද්ගලික රූපවාහිනී නාලිකා, ගුවන්විදුලි ජාල සහ ඩිජිටල් වේදිකා සමඟ තරග කරන විකාශන ආයතන සඳහා වෙළෙඳ දැන්වීම් ආදායම විශේෂයෙන් වැදගත් වේ.
ප්රේක්ෂක සංඛ්යාව හෝ වෙළෙඳ දැන්වීම් සඳහා ඇති ඉල්ලුම අඩුවීම ආදායම දුර්වල කිරීමටත්, මෙහෙයුම් වියදම් පියවා ගැනීම වඩ වඩාත් දුෂ්කර කිරීමටත් හේතු විය හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, දැනට පවතින මූල්ය සාරාංශය මඟින් ප්රේක්ෂක විශ්වාසය අඩුවීම හෝ වෙළෙඳ දැන්වීම් ආදායම පහළ යාම 2026 වසරේ වාර්තා වූ පාඩුවලට සෘජුවම හේතු වූ බව තහවුරු නොවේ.
එවැනි නිගමනයකට පැමිණීමට පෙර වෙළෙඳ දැන්වීම් ආදායම, ප්රේක්ෂක සංඛ්යා දත්ත සහ එක් එක් වැඩසටහනෙන් උපයන ආදායම පරීක්ෂා කළ යුතුය.
මෙහෙයුම් සහ සේවක වියදම්
සේවක වියදම්, පරිපාලන වියදම් සහ වැඩසටහන් නිෂ්පාදන වියදම් තවදුරටත් පරීක්ෂා කළ යුතු තවත් ක්ෂේත්රයකි.
ආයතනයක සේවක ව්යුහය සහ මෙහෙයුම් වියදම් එහි තිරසාර ලෙස උපයාගත හැකි ආදායම ඉක්මවා යන අවස්ථාවලදී, කළමනාකාරීත්වය ආදායම වැඩිදියුණු කිරීමට උත්සාහ කළද මූල්ය පීඩනය දිගටම පැවතිය හැකිය.
පෞද්ගලික විකාශන ආයතන සමඟ සිදුකරන සංසන්දනයන් ප්රයෝජනවත් මිනුම් දඬු සැපයිය හැකි නමුත්, රාජ්ය ආයතනවලට පැවරී ඇති වෙනස් මහජන සේවා වගකීම්ද එහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
සේවක සංඛ්යාව, දීමනා, ප්රසම්පාදන වියදම් සහ නිෂ්පාදන පිරිවැය සපයනු ලබන සේවාවන්ට සාපේක්ෂව සාධාරණ මට්ටමක පවතින්නේද යන්න තහවුරු කරගැනීමට සවිස්තරාත්මක මෙහෙයුම් විගණනයක් උපකාරී වනු ඇත.
එවැනි සාක්ෂි නොමැතිව, අධික සේවක සංඛ්යාවක් පවත්වාගෙන යාම නවතම පාඩුවලට හේතුවක් බව තහවුරු වූ කරුණක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.
පෞද්ගලික සහ ඩිජිටල් මාධ්යවලින් ඇතිවන තරගය
ප්රේක්ෂකයන් වැඩි වැඩියෙන් සමාජ මාධ්ය, අන්තර්ජාලය ඔස්සේ වැඩසටහන් නැරඹීමේ සේවා සහ ඩිජිටල් වේදිකා හරහා ප්රවෘත්ති, විනෝදාස්වාදය සහ තොරතුරු ලබාගැනීමට යොමුවීමත් සමඟ විකාශන කර්මාන්තය සැලකිය යුතු වෙනසකට ලක්ව තිබේ.
සාම්ප්රදායික විකාශන ආයතනවලට වෙනස් වන ප්රේක්ෂක හැසිරීම් අනුව තම වැඩසටහන්, බෙදාහැරීමේ ක්රම සහ වාණිජ උපායමාර්ග වෙනස් කිරීමට සිදුව තිබේ.
රාජ්ය ආයතන මෙම වෙනස්කම්වලට ප්රතිචාර දැක්විය යුත්තේ තොරතුරු, අධ්යාපනික වැඩසටහන් සහ මහජන වටිනාකමක් ඇති අනෙකුත් සේවා සැපයීමේ වගකීමද ආරක්ෂා කරගනිමිනි.
නවීකරණයට අනුගත වීමට අපොහොසත් වීම ඒවායේ දිගුකාලීන තරගකාරීත්වයට බලපෑම් කළ හැකිය.
එහෙත් මෙම විකාශන ආයතනවල ඩිජිටල් කාර්යසාධනය පිළිබඳ ඕනෑම ඇගයීමකදී සැබෑ ප්රේක්ෂක දත්ත, වෙළෙඳ දැන්වීම් ප්රවණතා සහ දැනට පවතින අන්තර්ජාල සේවාවල ඵලදායීතාව සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
දේශපාලන මැදිහත්වීම්වලින් තොර මූල්ය ප්රකෘතිමත් කිරීමක්
රජය හමුවේ පවතින අභියෝගය වන්නේ රාජ්ය විකාශන ආයතනවල කර්තෘ මණ්ඩල ස්වාධීනත්වයට හානියක් නොවන පරිදි ඒවායේ මූල්ය ස්ථාවරත්වය යළි ඇති කිරීමයි.
මූල්ය ප්රතිසංස්කරණ වියදම් අඩු කිරීමට පමණක් සීමා කළ නොහැකිය. පාලන ක්රමවේද, ආදායම් උත්පාදනය, මහජන සේවා වැඩසටහන්වල ගුණාත්මකභාවය සහ වෙනස් වන මාධ්ය පරිසරය තුළ තරග කිරීමට මෙම ආයතනවලට ඇති හැකියාවද ඒ යටතේ පරීක්ෂා කළ යුතුය.
මෙහිදී පියවර තුනක් සලකා බැලීම වැදගත් වේ.
පුළුල් මෙහෙයුම් විගණනයක්: කළමනාකරණ වියදම්, සේවක ව්යුහයන්, බඳවාගැනීමේ ක්රමවේද, වැඩසටහන් නිෂ්පාදන පිරිවැය සහ රාජ්ය හා පෞද්ගලික ආයතන විසින් ගෙවීමට ඇති හිඟ වෙළෙඳ දැන්වීම් මුදල් පිළිබඳව ස්වාධීන පරීක්ෂණ සිදුකිරීම.
එක් එක් ආයතනයට විශේෂිත මූල්ය ප්රකෘතිමත් කිරීමේ ඉලක්ක: රූපවාහිනී සංස්ථාව, ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවය සහ ගුවන්විදුලි සංස්ථාව සඳහා යථාර්ථවාදී මූල්ය වැඩිදියුණු කිරීමේ සැලසුම් සකස් කිරීම සහ ඒවායේ කාර්යසාධනය පිළිබඳව පාර්ලිමේන්තුවට හා මහජනතාවට නිතිපතා වාර්තා කිරීම. මෙම ඉලක්ක වාණිජ ලාභය පමණක් සාර්ථකත්වයේ මිනුම් දණ්ඩ ලෙස නොසලකා, නීත්යනුකූල මහජන සේවා වගකීම්ද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
ඩිජිටල් නවීකරණය සහ ආදායම් සංවර්ධනය: තරගකාරීත්වය වැඩිදියුණු කිරීමට සහ තිරසාර ආදායම් මාර්ග නිර්මාණය කිරීමට ඩිජිටල් අන්තර්ගත නිෂ්පාදනය, අන්තර්ජාලය හරහා අන්තර්ගත බෙදාහැරීම, ප්රේක්ෂක සම්බන්ධතාව සහ වෙළෙඳ දැන්වීම් උපායමාර්ග ශක්තිමත් කිරීම.
මූල්ය වාර්තාකරණයේ විනිවිදභාවය වැඩි කිරීම මඟින් ප්රතිසංස්කරණවලින් මැනිය හැකි දියුණුවක් ඇතිවන්නේද යන්න ඇගයීමට මහජනතාවටද අවස්ථාව ලැබෙනු ඇත.
විශේෂයෙන් අධ්යාපනික, සංස්කෘතික සහ මහජන යහපත වෙනුවෙන් නිර්මාණය කරන වැඩසටහන් සම්බන්ධයෙන්, රාජ්ය විකාශන ආයතන සපයන සේවාවන් වාණිජ ලාභය මත පමණක් ඇගයීමට නොහැකිය.
එසේ වුවද, මහජන සේවා වගකීමක් පැවතීම හේතුවෙන් සම්පත් ඵලදායී ලෙස කළමනාකරණය කිරීමේ වගකීමෙන් එම ආයතන නිදහස් නොවේ.
2026 වසරේ පළමු මාස හය තුළ වාර්තා වූ රුපියල් මිලියන 271ක පාඩුව හුදෙක් මූල්ය පසුබෑමකට වඩා බරපතළ තත්ත්වයකි. එමඟින් පාඩුවලට හේතු වූ මූලික කරුණු පැහැදිලි කිරීමටත්, තත්ත්වය තවදුරටත් පිරිහීම වැළැක්වීමට ගන්නා පියවර පෙන්වාදීමටත් රජයට සහ එක් එක් ආයතනයේ කළමනාකාරීත්වයට වගකීමක් පැවරේ.
මීළඟ අභියෝගය වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය විකාශන ආයතනවල කර්තෘ මණ්ඩල ස්වාධීනත්වය සහ මහජන සේවා වටිනාකම ආරක්ෂා කරමින්, සවිස්තරාත්මක මූල්ය සමාලෝචන සහ එක් එක් ආයතනයට විශේෂිත ප්රකෘතිමත් කිරීමේ සැලසුම් මඟින් මෙම පාඩු ලබන තත්ත්වය වෙනස් කළ හැකිද යන්නයි.




