ව්‍යාජ ලෙස සකස් කරන ලදැයි කියන නඩු පැවරීම් පිළිබඳ නීතිඥ නයන්ථ විජේසුන්දර මහතාගේ අදහස් දැක්වීමත් සමඟ, විමර්ශනවල පවතින විශ්වසනීයත්වය, පැමිණිලි පාර්ශ්වයේ අධීක්ෂණය සහ අපරාධ නඩු බිඳවැටෙන විට විනාශ වන මිනිස් ජීවිත පිළිබඳ ප්‍රශ්න නැවතත් කරළියට පැමිණ තිබේ.
නීතිඥ නයන්ථ විජේසුන්දර මහතාට අයත් බව කියන සමාජ මාධ්‍ය සටහනක් මගින් ශ්‍රී ලංකාවේ අපරාධ විනිශ්චය පද්ධතිය තුළ පවතින ගැටලුකාරී ප්‍රශ්නයක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත. එනම්, අපරාධ විමර්ශනය කිරීමට සහ නඩු පැවරීමට භාර දී ඇති පුද්ගලයින්ම අහිංසක මිනිසුන්ට එරෙහිව චෝදනා නැගීමට වගකිවයුත්තන් වූ විට සිදුවන්නේ කුමක්ද යන්නයි.
අන්තර්ජාලයේ සංසරණය වන විචාරයක නැවත පළ කර ඇති මෙම අදහස් දැක්වීමෙන්, විශ්වසනීය සාක්ෂි මත පදනම් නොවී, ගෙතූ චෝදනා, වෘත්තීය අභිලාෂයන් සහ ප්‍රසිද්ධිය ලබාගැනීමේ ආශාව මත අපරාධ නඩු මෙහෙයවනු ලබන බව විශ්වාස කරන විත්තියේ නීතිඥවරයෙකුගේ පීඩනය විස්තර කෙරේ.
මෙම වාර්තාව සඳහා අදාළ මුල් සමාජ මාධ්‍ය සටහන ස්වාධීනව තහවුරු කර ගෙන නොමැති වුවද, ලබා දී ඇති පෙළෙහි දැක්වෙන කනගාටුව, නීති විරෝධී පොලිස් හැසිරීම් හමුවේ ශ්‍රී ලාංකේය අධිකරණ විසින් අපරාධ චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කළ, මූලික අයිතිවාසිකම් කඩවීම් තීන්දු කළ හෝ වන්දි ගෙවීමට නියෝග කළ වාර්තාගත සිදුවීම් සමඟ එකඟ වේ.
චෝදනා ලැබූවෙකු නිදහස් වීම මගින්ම විමර්ශකයින් සාක්ෂි ගෙතූ බවක් තහවුරු නොවේ. එමෙන්ම නඩුවක් අසාර්ථක වීමෙන් පැමිණිලි පාර්ශ්වය අසාධාරණ ලෙස කටයුතු කළ බවක් ද අදහස් නොවේ.
කෙසේ වෙතත්, අධිකරණය විසින් සපයා ඇත්තේ චේතනාන්විත අසත්‍ය තොරතුරු බව, නීති විරෝධී අත්අඩංගුවට ගැනීම් හෝ විමර්ශන බලතල අවභාවිත කිරීම් බව හඳුනා ගත් විට, එහි ප්‍රතිඵල අදාළ තනි නඩුවට පමණක් සීමා නොවී ඉන් ඔබ්බට පැතිර යයි.
වැරදි ලෙස චෝදනාවට ලක් වූ පුද්ගලයෙකුට සිදුවන හානිය, අධිකරණය තීන්දුවක් ලබා දීමට බොහෝ කාලයකට පෙර සිටම ආරම්භ විය හැක.
නීතිඥවරයාගේ අනතුරු ඇඟවීම: නීතිමය ක්‍රියාවලියම දඬුවමක් වන විට
විජේසුන්දර මහතාට අයත් බව කියන ප්‍රකාශයෙන්, අසාධාරණ ලෙස චෝදනාවට ලක්ව සිටින පුද්ගලයින් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමේදී විඳීමට සිදුවන සදාචාරාත්මක පීඩනය පිළිබඳව අසාමාන්‍ය පෞද්ගලික විස්තරයක් ඉදිරිපත් කරයි.
ලබා දී ඇති පෙළෙහි ඔහුගේ ප්‍රකාශයක් මෙසේ උපුටා දක්වයි:
“සැකකරු විසින් වරද සිදු කර නොමැති ඇතැම් නඩු තිබේ. එම නඩුවලදී අපරාධය සිදු කර ඇත්තේ විමර්ශකයින් සහ පැමිණිලි පාර්ශ්වය විසිනි. ඔවුන් තමන්ගේ නම්බුව සහ ප්‍රසිද්ධිය තකා අසත්‍ය නඩු ගොතන ලදී. මට හැඟෙන දෙයක් නම් එවැනි නඩුවල සිටින සැකකරුවන් ගෙවන්නේ පූර්ව ආත්මයක කර ඇති පවක් මිස වෙනත් දෙයක් නොවන බවයි. එම මිනිසුන් පෙර ආත්මවල අසත්‍ය නඩු ගොතා අහිංසක මිනිසුන් පෑගීමට හා වද දීමට ලක් කරන්නට ඇත. කලින් සඳහන් කළ විමර්ශකයින් සහ පැමිණිලි පාර්ශ්වය දැන් අපගේ ඇස් පනාපිටම, ඉදිරි ආත්ම ගණනාවකදී ඔවුන්ට විපාක දීම සඳහා වූ කර්ම මාර්ගයක් නිර්මාණය කරමින් සිටිති. එසේ නම් මම කුමක්ද? විත්තියේ නීතිඥයා වන මම මෙවැනි පව් දෙස බලා සිටින්නේ මන්ද? මමද පව්කාරයෙක් යැයි මට සිතේ. පෙර ආත්මයකදී මම අසාධාරණය දැක එය මගේ ප්‍රශ්නයක් නොවේ යැයි පවසා අහක බලාගන්නට ඇත. මම දැන් ගෙවන්නේ එම පව් සඳහාය. අපාය ඇත්තේ මරණයෙන් පසු නොවේ. අපාය ඇත්තේ මෙම පොළොවට යටින් නොවේ.”
මෙම සටහන අධිකරණ තීන්දුවක් නොවේ. එය ඇතැම් විමර්ශකයින්ගේ සහ පැමිණිලි පාර්ශ්වයේ හැසිරීම් පිළිබඳ බරපතල චෝදනා නගමින්, සිය වෘත්තීය සහ පෞද්ගලික පීඩනය ප්‍රකාශ කිරීමකි.
කෙසේ වෙතත්, එහි ප්‍රධාන තර්කය පැහැදිලිය.
ශක්තිමත් සාක්ෂි පදනමකින් තොරව අපරාධ නඩුවක් පැවරූ විට, සැකකරු අවසානයේ නිදහස් වුවද, ඔහුට වසර ගණනාවක දඬුවම් විඳීමට සිදුවිය හැක.
අත්අඩංගුවට පත්වීම, මහජන සැකය, නීතිමය වියදම් සහ දිගුකාලීන අවිනිශ්චිතතාවය මගින් සාධාරණ පද්ධතිය අවසන් තීන්දුවකට පැමිණීමට පෙරම පුද්ගලයෙකුගේ ජීවනෝපායන් සහ පවුල් සබඳතා විනාශ කර දැමිය හැක.
විමර්ශනවල පවතින අසාර්ථකත්වයන් හෙළි කළ අපරාධ නඩු
ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ ඉතිහාසයේ, මුල් විමර්ශන නිගමන පසුව වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක සාක්ෂි මගින් අභියෝගයට ලක්වූ, නඩු විභාගයේදී ප්‍රතික්ෂේප වූ හෝ වරදකරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බව සොයාගත් අවස්ථා තිබේ.
සැකය සහ සාක්ෂි අතර වෙනස මූලික වන්නේ මන්දැයි සිදුවීම් කිහිපයක් මගින් පැහැදිලි වේ.
1. සෙවනගල සේනක කුමාරසිංහ නඩුව
අදාළ විචාරයේ සෙවනගල සේනක කුමාරසිංහ නැමැති පුද්ගලයෙකු ගැන සඳහන් කරමින්, තමා සිදු නොකළ මිනීමැරුමකට මරණ දඬුවම නියම වී වසර 16කට වැඩි කාලයක් බන්ධනාගාරගතව සිටි බවට චෝදනා කරයි.
එම වාර්තාවට අනුව, විමර්ශනයේ පැවති දුර්වලතා හෝ ගොතන ලද සාක්ෂි හෙළිවීමෙන් පසුව අභියාචනාධිකරණය විසින් එම වරදකරු කිරීමේ තීන්දුව අවලංගු කරන ලදී.
ඔහු බන්ධනාගාරගත කිරීම මගින් ඔහුගේ පෞද්ගලික සහ පවුල් ජීවිතයට යථා තත්ත්වයට පත් කළ නොහැකි හානියක් සිදු වූ බව එම විචාරයේ සඳහන් වේ.
සැකකරුගේ අනන්‍යතාවය, බන්ධනාගාරගතව සිටි කාලය සහ සාක්ෂි ගෙතීමේ සොයාගැනීම් ඇතුළු මෙම නිශ්චිත තොරතුරු, අධිකරණ තීන්දුවක් හෝ විශ්වාසදායක අධිකරණ වාර්තාවක් මගින් ස්වාධීනව තහවුරු කර ගෙන නොමැත.
එබැවින් ඒවා තහවුරු කළ යුතු ප්‍රකාශ ලෙස සැලකිය යුතු අතර, තහවුරු වූ අධිකරණ සොයාගැනීම් ලෙස නොසැලකිය යුතුය.
2. කොටකෙතන මිනීමැරුම් සහ නිදහස් වූ සැකකරුවන්
කොටකෙතන සහ කහවත්ත ආශ්‍රිතව සිදුවූ මිනීමැරුම් මාලාව හේතුවෙන් විමර්ශකයින් මහජනතාවගේ දැඩි නිරීක්ෂණයට ලක්විය.
2012 වසරේ මවක සහ දියණියක ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධ නඩුවකදී, පැමිණිලි පාර්ශ්වය විසින් චෝදනා සැකයෙන් තොරව සනාථ කිරීමට අසාර්ථක වීම නිසා 2015 මැයි මාසයේදී කොළඹ මහාධිකරණය විසින් චෝදනා ලැබූ පුද්ගලයින් තිදෙනෙකු නිදහස් කරන ලදී.
එම ප්‍රදේශයේ සිදු වූ අනෙකුත් නඩු විභාගයන්හිදී ද සැකකරුවන් නිදහස් විය.
පසුව සිදුවූ වෙනත් කොටකෙතන මිනීමැරුම් නඩුවලදී අපරාධකරුවන් හඳුනා ගැනීම සඳහා ස්වාධීන විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ මගින් ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරන ලදී.
මෙම ප්‍රතිඵල මගින් ස්වාධීන විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණවල වටිනාකම සහ ආරම්භක සැකකරුවෙකු තහවුරු වූ වරදකරුවෙකු ලෙස සැලකීමේ ඇති අනතුර පෙන්නුම් කරයි.
අමතර සොයාගැනීම් නොමැතිව, මෙම මාලාවේ අසාර්ථක වූ සෑම නඩුවක්ම චේතනාන්විතව සකස් කළ සාක්ෂි නිසා සිදු වූවක් බව මෙයින් තහවුරු නොවේ.
3. සේයා සදෙව්මි මිනීමැරුම් විමර්ශනය
2015 වසරේ කොඩදෙනියාවේදී පස් හැවිරිදි සේයා සදෙව්මි ඝාතනය කිරීමේ සිදුවීම, විමර්ශනය අවසන් වීමට පෙර සැකකරුවන් මහජනතාව හමුවේ ප්‍රසිද්ධ කිරීමෙන් සිදුවිය හැකි හානියට තවත් උදාහරණයකි.
17 හැවිරිදි පාසල් සිසුවෙකු සහ තවත් පුද්ගලයෙකු මුලින්ම අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී.
DNA සාක්ෂි මගින් ඔවුන් එම අපරාධයට සම්බන්ධ බව තහවුරු නොවීම නිසා පසුව දෙදෙනාම නිදහස් කරන ලදී.
“කොණ්ඩයා” ලෙස ප්‍රකට දුනේෂ් ප්‍රියශාන්ත නැමැති තවත් සැකකරුවෙකු ද DNA පරීක්ෂණ මගින් සොයාගත් සාක්ෂි සමඟ ගැලපීමක් සිදු නොවූ බැවින් මෙම මිනීමැරුමෙන් නිදහස් විය.
විමර්ශකයින් පසුව ඔහුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරා වූ සමන් ජයලත් අත්අඩංගුවට ගත් අතර, ඔහුගේ DNA සාක්ෂි සමඟ ගැලපෙන බව වාර්තා විය.
ජයලත් පසුව වරදකරු වී මරණ දඬුවම නියම විය.
මෙම ක්‍රියාවලිය මගින් විද්‍යාත්මක සාක්ෂි, ප්‍රවේශම් සහගත විමර්ශන ක්‍රියාමාර්ග සහ සැකකරුවන් ප්‍රසිද්ධියේ හඳුනා ගැනීමේදී පාලනයක් පවත්වාගැනීම අත්‍යවශ්‍ය බව පෙන්නුම් කරයි.
අහිංසක සැකකරුවෙකු නිදහස් කිරීම මගින් නීතිමය වශයෙන් විමර්ශන දෝෂයක් නිවැරදි විය හැක. නමුත් මහජන චෝදනා මගින් සිදු වූ කීර්තිනාම හානිය මකා දැමීමට එයට නොහැක.
4. දේශපාලන සහ ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග
ජාතික ආරක්ෂාව සහ ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි නීති යටතේ සිදුකරන ලද ඇතැම් විමර්ශනවලදී දීර්ඝ කාලයක් රඳවා තබා ගැනීම්, ප්‍රමාණවත් නොවන සාක්ෂි සහ දේශපාලන බලපෑම් සහිත චෝදනා ඇතුළත් වූ බවට ද අදාළ විචාරය චෝදනා කරයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) එහි රඳවා තබා ගැනීමේ බලතල සහ ක්‍රියාපටිපාටික ආරක්ෂණයන් සම්බන්ධයෙන් දැඩි නිරීක්ෂණයට ලක්ව ඇත.
ඊට අමතරව, සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුති (ICCPR) පනතේ 3 වන වගන්තිය යටතේ වන වරදවල් සඳහා සීමිත ඇප කොන්දේසි පවතින අතර, විශේෂිත අවස්ථාවලදී ඇප ලබා දීමේ බලය මහාධිකරණයට හිමිවේ.
මෙම නීති දෙකට වෙනස් අරමුණු සහ නීතිමය අවශ්‍යතා ඇත. එබැවින් ඒවා භාවිත කිරීම එක් එක් නඩුවේ කරුණු සහ අදාළ නීතිමය ප්‍රතිපාදන අනුව තක්සේරු කළ යුතුය.
දස දහස් ගණනක් වූ නඩු දැනුවත්ව ගොතන ලද ඒවා බවට කෙරෙන ප්‍රකාශය ලබා දී ඇති කරුණු මගින් තහවුරු කළ නොහැක.
කෙසේ වෙතත්, දීර්ඝ කාලීන රඳවා තබා ගැනීම් සහ සීමිත ඇප ක්‍රියාපටිපාටීන් මගින් නිවැරදි විමර්ශන සහ කාර්යක්ෂම අධිකරණ අධීක්ෂණයක ඇති වැදගත්කම වැඩි කරයි.
ව්‍යාජ අපරාධ නඩු නිර්මාණය විය හැක්කේ කෙසේද?
විචාරය මගින් නැවත නැවත සිදුවන රටාවක් විස්තර කරයි:
විමර්ශකයින් විසින් නඩුවක් පැවරීමට අවශ්‍ය පුද්ගලයෙකු මුලින්ම හඳුනා ගන්නා අතර, පසුව සාක්ෂි මගින් එම නිගමනයට සහාය දැක්වීමට උත්සාහ කරයි.
මෙය විශ්වාසදායක සාක්ෂි ඔස්සේ සැකකරුවෙකු වෙත ගමන් කිරීමේ මූලික විමර්ශන වගකීම කඩුප්පු කිරීමකි.
මෙහි විස්තර කර ඇති වැරදි ක්‍රියාමාර්ගවලට වෙනස් ආකාරයේ වැරදි හැසිරීම් කිහිපයක් ඇතුළත් වේ.
1. සාක්ෂි ඇටවීම (Planting Evidence)
නීති විරෝධී මත්ද්‍රව්‍ය, හොර අරක්කු හෝ තහනම් ආයුධ ළඟ තිබී සොයාගත් බවට ප්‍රකාශ කරමින් ඇතැම් සැකකරුවන් අසත්‍ය ලෙස පටලවා ගත හැකි බවට විචාරය චෝදනා කරයි.
මෙවැනි චෝදනා බරපතල වන්නේ ගොතන ලද සෙවීම් වාර්තාවක් මගින් අත්අඩංගුවට ගැනීම, රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීම සහ පසුව කෙරෙන නඩු පැවරීම් කෙරෙහි බලපෑම් කළ හැකි බැවිනි.
වැදගත් කරුණ නම්, පොලිස් නිලධාරීන් විසින් චේතනාන්විතව සාක්ෂි ඇටවීම කල්පිතයක් පමණක් නොවන බවයි.
අසත්‍ය චෝදනා සහ නීති විරෝධී අත්අඩංගුවට ගැනීම් සම්බන්ධ නඩුවලදී ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මීට පෙර මූලික අයිතිවාසිකම් කඩවීම් තීන්දු කර ඇත.
එම අධිකරණ සොයාගැනීම් මගින් අදාළ නඩුවල වැරදි හැසිරීම් තහවුරු කරයි. නමුත් සියලුම පොලිස් විමර්ශනවල සාක්ෂි ඇටවීම සාමාන්‍ය දෙයක් බවට පදනමක් නැති ප්‍රකාශයක් බවට එය තර්ක නොකළ යුතුය.
2. B-වාර්තා මගින් අධිකරණය නොමඟ යැවීම
B-වාර්තාවක් භාවිත කරනු ලබන්නේ මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණය හමුවේ අදාළ විමර්ශන තොරතුරු ඉදිරිපත් කිරීමටය.
ඇතැම් නිලධාරීන් රඳවා තබා ගැනීම් දීර්ඝ කිරීමට හෝ ඇප ලබා දීමට එරෙහි වීමට කරුණු විශාල කර දක්වන බවට හෝ නොමඟ යවන ප්‍රකාශ ඇතුළත් කරන බවට චෝදනා කෙරේ.
අධිකරණය හමුවේ චේතනාන්විතව අසත්‍ය තොරතුරු ඉදිරිපත් කිරීම සාධාරණ පද්ධතියට හානි කරයි.
එමෙන්ම, B-වාර්තාවකින් සාමාන්‍යයෙන් නිරූපණය වන්නේ විමර්ශනයේ යම් අවස්ථාවක පවතින තොරතුරුය. පසුව සාක්ෂි වෙනස් වීම මගින් මුල් වාර්තාව අසත්‍ය එකක් බව ස්වයංක්‍රීයව තහවුරු නොවේ.
වෙනස් වන විමර්ශනයක් සහ චේතනාන්විත නොමඟ යැවීමක් අතර වෙනස සාක්ෂි මගින් තීරණය කළ යුතුය.
3. සීමිත අපරාධ නීති අවභාවිත කිරීම
සාමාන්‍ය අපරාධ චෝදනාවකට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැති විට, විමර්ශකයින් වඩාත් සීමිත ඇප කොන්දේසි සහිත නීති යොදා ගන්නා බවට කනගාටුව පළ වේ.
මෙවැනි චෝදනාවක් සඳහා අදාළ වරදෙහි නීතිමය පදනම සහ එයට සහාය දක්වන සාක්ෂි පරීක්ෂා කිරීම අවශ්‍ය වේ.
PTA සහ ICCPR පනත එක හා සමානව ක්‍රියාත්මක නොවන අතර, ඕනෑම අවස්ථාවක ඇප සම්බන්ධයෙන් වන අධිකරණ බලතල සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි වන බව පැවසීම නිවැරදි නොවේ.
කෙසේ වෙතත්, දීර්ඝ කාලීන රඳවා තබා ගැනීමේ හැකියාව නිසා අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ චෝදනා නීතියේ අවශ්‍යතාවලට අනුකූලද යන්න අධිකරණය විසින් පරීක්ෂා කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
4. ප්‍රසිද්ධිය, වෘත්තීය නම්බුව සහ විමර්ශන පීඩනය
ලියුම්කරු විසින් ප්‍රසිද්ධිය සහ ඇගයීම් ලබා ගැනීමට යාම වැරදි ක්‍රියාවලට හේතුවක් ලෙස පෙන්වා දෙයි.
කරුණු දෙකක් මෙහිදී අවධාරණය කෙරේ:
මාධ්‍ය මගින් මෙහෙයවන විමර්ශන: සංවේදී අපරාධයකින් පසුව, අත්අඩංගුවට ගැනීම් ඉක්මනින් ප්‍රකාශ කිරීමට විමර්ශකයින්ට පීඩනයක් එල්ල විය හැක. මෙවැනි පීඩනයන් මගින් නොමේරූ නිගමනවලට එළඹීමට සහ සැකකරුවන් වටා අනවශ්‍ය ප්‍රසිද්ධියක් ඇති කිරීමට හේතු වන බවට විචාරය අනතුරු අඟවයි. උසස්වීම් සහ දිරිගැන්වීම්: විමර්ශන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ වෘත්තීය ප්‍රතිලාභ මගින්, සාක්ෂිවල ගුණාත්මකභාවයට වඩා නඩු සංඛ්‍යාලේඛනවලට මුල්තැන දීමට පෙළඹවීමක් ඇති විය හැකි බව දක්වයි. එම චෝදනාව තහවුරු කරන නිශ්චිත පොලිස් උසස්වීම් ප්‍රතිපත්තියක් හෝ ලේඛනගත කෝටා ක්‍රමයක් සපයා නොමැත. අත්අඩංගුවට ගැනීමක් ඉක්මනින් ප්‍රකාශ කළ පමණින් මහජන විශ්වාසය තහවුරු නොවේ.
එය රඳා පවතින්නේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සිදුවන විමර්ශනය සාධාරණ, නීත්‍යානුකූල සහ අධිකරණයේ පරීක්ෂාවට මුහුණ දිය හැකිද යන්න මතය.
වගකීම අත්අඩංගුවට ගන්නා නිලධාරියාට පමණක් සීමා නොවේ
අපරාධ නඩු විභාගවල දුර්වලතා අදියර කිහිපයකදී මතුවිය හැකි බව විචාරය තර්ක කරයි.
එය ආයතනික වගකීම් තුනක් හඳුනා ගනී.
1. ප්‍රාදේශීය පොලිස් ස්ථාන සහ ස්ථානාධිපතිවරුන්
අත්අඩංගුවට ගැනීම්, මූලික විමර්ශන සහ සාක්ෂි සටහන් කර ගැනීමට වගකිව යුතු නිලධාරීන් තම ක්‍රියාවන් නීතියට අනුකූල බව තහවුරු කළ යුතුය.
සාක්ෂි ඇටවූ බවට, වාර්තා අසත්‍ය ලෙස සකස් කළ බවට හෝ වෙනත් අරමුණක් සඳහා අත්අඩංගුවට ගත් බවට වන ඕනෑම චෝදනාවක් විශ්වාසදායක සහ ස්වාධීන ක්‍රියාවලියක් මගින් පරීක්ෂා කළ යුතුය.
වැරදි හැසිරීම් තහවුරු වන අවස්ථාවලදී, සුදුසු විනය, සිවිල් හෝ අපරාධ නීතිමය පියවර ගත යුතුය.
2. විශේෂිත විමර්ශන ඒකක
අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID), ත්‍රස්ත විමර්ශන කොට්ඨාසය (TID) සහ කොළඹ අපරාධ කොට්ඨාසය (CCD) මගින් නීතිමය, දේශපාලනික හෝ මහජන උනන්දුවක් සහිත විමර්ශන මෙහෙයවනු ලබයි.
ඔවුන්ගේ වගකීම් මගින් සාක්ෂිවල නිවැරදිභාවය වඩාත් වැදගත් කරයි.
දේශපාලනිකව සංවේදී විමර්ශන බාහිර බලපෑම්වලට ලක්විය හැකි බවට විචාරය චෝදනා කරයි.
එවැනි ප්‍රකාශ ඒ ඒ නඩුවේ කරුණු අනුව විමර්ශනය කළ යුතුය. විශේෂිත ඒකකයක් සම්බන්ධ වූ පමණින්ම අනිසි බලපෑමක් හෝ විමර්ශන වරදක් සිදු වූ බව තහවුරු නොවේ.
3. පැමිණිලි පාර්ශ්වය සහ නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව
අපරාධ චෝදනා ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර සාක්ෂි සහ අදාළ නීතිය තක්සේරු කිරීමේ වගකීම පැමිණිලි පාර්ශ්වයට ඇත.
නිල පොලිස් ගොනුවක තිබූ පමණින්ම විමර්ශන සොයාගැනීම් ප්‍රශ්න කිරීමකින් තොරව බාර නොගත යුතු බව විචාරය තර්ක කරයි.
එල්ල කර ඇති චෝදනාවේ නීතිමය අවශ්‍යතාවලට අනුව සාක්ෂි පරීක්ෂා කළ යුතුය.
යහපත් චේතනාවෙන් ඉදිරිපත් කළද නඩුවක් අසාර්ථක විය හැක. අනෙක් අතට, අසත්‍ය බව දැන දැනම චේතනාන්විතව නඩු පැවරීම මගින් වෘත්තීය සහ නීතිමය වගවීම පිළිබඳ වෙනස්ම ප්‍රශ්න මතු කරයි.
මෙම වෙනස පැමිණිලි පාර්ශ්වයේ ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳ ඕනෑම විශ්වාසදායක සාකච්ඡාවකට මූලික වේ.
වරදක් සහිත නඩු පැවරීමක මානව හානිය
අපරාධ නඩු විභාග බොහෝ විට සාකච්ඡා කරනු ලබන්නේ පනත්, චෝදනා, නඩු වාර සහ තීන්දු අනුවය.
චෝදනා ලැබූ පුද්ගලයාට, මෙම අත්දැකීම වඩාත් පෞද්ගලික විය හැක.
අදාළ විචාරය මගින් හානි ආකාර තුනක් හඳුනා ගනී.
1. කීර්තිනාමයට සහ සමාජයට සිදුවන හානිය
අධිකරණය වරදකරු බව තීරණය කිරීමට පෙර සැකකරුවෙකු බරපතල වරදකට ප්‍රසිද්ධියේ සම්බන්ධ විය හැක.
පසුව සැකකරු නිදහස් කළද, මුල් චෝදනා අන්තර්ජාලය තුළ දිගටම සංසරණය විය හැක.
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රැකියා අවස්ථා, සබඳතා සහ සමාජයේ තත්ත්වය අහිමි විය හැක.
2. නඩු විභාගයම දඬුවමක් බවට පත්වීම
දීර්ඝ අපරාධ නඩු විභාග සඳහා නැවත නැවතත් අධිකරණයට පැමිණීම, නීතිමය පෙනී සිටීම් සහ රඳවා තබා ගැනීමේ කාලයන් අවශ්‍ය විය හැක.
ඇතැම් මහාධිකරණ නඩු වසර 8 සිට 15 දක්වා පැවැත්විය හැකි බව විචාරයේ දැක්වේ.
එම කාල සීමාව ජාතික සාමාන්‍යයක් ලෙස තහවුරු කර නොමැති නමුත්, නඩු ප්‍රමාදය නීතිය ඉටුවීමට බාධාවක් වන සෑම තැනකම බරපතල ගැටලුවකි.
අවසානයේ නිදහස් වන පුද්ගලයෙකුට, චෝදනාවලින් බේරීමට ගත කළ වසර ගණන ආපසු ලබා දිය නොහැක.
3. මූල්‍යමය විනාශය
නීතිමය නියෝජනය, ගමන් බිමන්, අහිමි වූ ආදායම සහ නඩුවට අදාළ අනෙකුත් වියදම් මගින් සැකකරුවන්ට සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වලට විශාල පීඩනයක් එල්ල විය හැක.
ඇතැම් අය එම වියදම් පියවා ගැනීමට දේපළ අලෙවි කිරීම හෝ ණය වීම සිදු කරයි.
නිදොස් කොට නිදහස් කිරීමේ තීන්දුවකින් නඩුව අවසන් විය හැකි නමුත්, එම ක්‍රියාවලියේදී සිදු වූ මූල්‍ය හා පෞද්ගලික පාඩුවලට වන්දි ලැබෙන්නේ නැත.
අවසන් තීන්දුව දෙන විට පමණක් නොව, විමර්ශනයක් ආරම්භ වන මොහොතේ සිටම සාධාරණ ක්‍රියාවලියක් පැවතීම වැදගත් වන්නේ මේ නිසාය.
අපරාධ විනිශ්චය ශක්තිමත් කිරීමට ශ්‍රී ලංකාව කළ යුත්තේ කුමක්ද?
චේතනාන්විතව සාක්ෂි ගෙතීම වැළැක්වීමට සහ වගවීම වැඩිදියුණු කිරීමට අදාළ ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ ඉල්ලමින් විචාරය අවසන් වේ.
යෝජනා හතරක් කෙරෙහි දැඩි අවධානය යොමු කළ යුතුය.
1. විමර්ශකයින් සහ පැමිණිලි පාර්ශ්වයේ පෞද්ගලික වගවීම
චේතනාන්විතව සාක්ෂි ගෙතීම, නීති විරෝධී අත්අඩංගුවට ගැනීම හෝ අසාධාරණ ලෙස නඩු පැවරීම තහවුරු වන අවස්ථාවලදී, වගකිවයුතු පුද්ගලයින් අදාළ නීතිය යටතේ විපාකවලට මුහුණ දිය යුතුය.
එම විපාක නිසි විමර්ශනයකින් සහ සාධාරණ ක්‍රියාවලියකින් පසුව සිදුවිය යුතුය.
අසාර්ථක වූ නඩුවක් නිසා පමණක් විමර්ශකයෙකු හෝ පැමිණිලි පාර්ශ්වයේ නිලධාරියෙකු දඬුවමට ලක් නොකළ යුතුය.
2. තහවුරු වූ අයිතිවාසිකම් කඩවීම් සඳහා වන්දි ගෙවීම
මූලික අයිතිවාසිකම් කඩවීම් සොයාගැනීම්වලින් පසුව රජයේ නිලධාරීන්ට තම පෞද්ගලික මුදලින් වන්දි ගෙවීමට නියෝග කළ අධිකරණ තීන්දු ශ්‍රී ලංකාවේ දැනටමත් ඇත.
සුදුසු අවස්ථාවලදී එවැනි ගෙවීම් නියෝග කිරීමට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාපිත බලතල භාවිතා කර ඇත.
පවතින පිළියම්, බරපතල විමර්ශන වැරදිවලින් හානියට පත් වූවන්ට ප්‍රමාණවත් ලෙස ලබාගත හැකිද, ස්ථාවරද සහ සඵලදායීද යන්න ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රශ්නයකි.
පෞද්ගලික මූල්‍ය වගකීම පුළුල් කිරීමේ ඕනෑම යෝජනාවකදී චේතනාන්විත වැරදි සහ යහපත් චේතනාවෙන් ගත් සාධාරණ තීරණ අතර වෙනස හඳුනාගත යුතුය.
3. නඩු පැවරීම් පිළිබඳ ශක්තිමත් ස්වාධීන සමාලෝචනය
දේශපාලන හෝ අනිසි විමර්ශන බලපෑමෙන් තොරව සාක්ෂි ඇගයීමට හැකියාව ඇති ස්වාධීන නඩු පැවරීමේ සේවාවක් අදාළ විචාරයෙන් ඉල්ලා සිටී.
මෙවැනි ප්‍රතිසංස්කරණයකට නීතිපතිවරයාගේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාපිත භූමිකාව, නඩු පැවරීමේ ස්වාධීනත්වය සහ ආයතනික වගවීම පිළිබඳව දැඩි ලෙස සලකා බැලීම අවශ්‍ය වේ.
කිනම් ආකෘතියක් අනුගමනය කළද, නඩු පැවරීමේ තීරණ පිළිගත හැකි සාක්ෂි සහ අදාළ නීතිමය පදනම මත පිහිටා තිබිය යුතුය.
4. විශ්වාසදායක වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක සාක්ෂි මත වැඩිපුර යැපීම
DNA විශ්ලේෂණය, වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ, ඩිජිටල් සාක්ෂි සහ නිසි ලෙස ලේඛනගත කළ සාක්ෂි හුවමාරු ක්‍රම ඇතුළු විද්‍යාත්මක ක්‍රම මගින් අපරාධ විමර්ශන ශක්තිමත් කළ හැක.
සේයා සදෙව්මි නඩු විභාගය මගින් මුල් සැකකරුගේ සිට අවසානයේ වරදකරු වූ පුද්ගලයා වෙනකර හඳුනා ගැනීමට වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක සාක්ෂිවල ඇති වැදගත්කම පැහැදිලි කරයි.
කෙසේ වෙතත්, විද්‍යාත්මක සාක්ෂි සෑම අපරාධ නඩුවකටම අත්‍යවශ්‍ය පූර්ව අවශ්‍යතාවයක් කර ගත නොහැක. විශ්වාසදායක සාක්ෂිකරුවන්ගේ ප්‍රකාශ සහ අනෙකුත් නීත්‍යානුකූල සාක්ෂි අපරාධ නීතිය යටතේ වැදගත් වේ.
අවශ්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණය වන්නේ නීත්‍යානුකූල සාක්ෂි වර්ග සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කිරීම නොව, සාක්ෂිවල ගුණාත්මකභාවය, ආරක්ෂා කිරීම, හෙළිදරව් කිරීම සහ ස්වාධීන පරීක්ෂාව වැඩිදියුණු කිරීමයි.
සාධාරණත්වය මැනිය යුත්තේ වරදකරුවන් කිරීමේ ප්‍රතිශතයෙන් පමණක් නොවේ
අපරාධ විනිශ්චය පද්ධතියක් මගින් වැරදි පිළිබඳව සඵලදායී ලෙස විමර්ශනය කළ යුතු අතර වරදකරුවන් වගකීමට ලක් කළ යුතුය.
එමෙන්ම අසත්‍ය තොරතුරු, අනිසි බලපෑම් හෝ නීතිමය පරීක්ෂාවට මුහුණ දිය නොහැකි සාක්ෂි මගින් අහිංසක ජනයා නඩුවලට පටලැවීමෙන් ආරක්ෂා කළ යුතුය.
නීති විරෝධී පොලිස් හැසිරීම් හමුවේ වගකිවයුතු නිලධාරීන්ට එරෙහිව පෞද්ගලික වන්දි නියෝග ඇතුළු අධිකරණ පිළියම් යෙදිය හැකි බව ශ්‍රී ලංකා අධිකරණ පෙන්වා දී ඇත.
විශාලතම අභියෝගය වන්නේ එම මූලධර්ම විමර්ශන ක්‍රියාවලිය පුරාම ස්ථාවරව ක්‍රියාත්මක වන බව තහවුරු කිරීමයි.
විජේසුන්දර මහතාට අයත් බව කියන අනතුරු ඇඟවීම අවසානයේදී තනි පොලිස් නිලධාරියෙකුගේ හෝ පැමිණිලි පාර්ශ්වයේ නිලධාරියෙකුගේ හැසිරීමට වඩා වැඩි දෙයක් ගැන කියැවේ.
එයින් අවධානය යොමු කරන්නේ, චෝදනා ලැබූ පුද්ගලයාගේ නිදහස, කීර්තිය සහ අනාගතය යන්න ඉදිරිපත් කරන සාක්ෂිවල නිවැරදිභාවය මත රඳා පැවතිය හැකි මනුෂ්‍යයෙකු බව අපරාධ විනිශ්චයට සම්බන්ධ සෑම ආයතනයක්ම පිළිගැනීමේ වගකීම ගැනයි.
වරදක් තහවුරු වන තැන වගවීම සිදුවිය යුතුය. චෝදනාවක් තහවුරු නොවී පවතින තැන, නිදොස්භාවයේ පූර්ව නිගමනය ජයගත යුතුය.
සාධාරණ පද්ධතියක් මහජන විශ්වාසය දිනා ගන්නේ වරදකරුවන් කිරීමෙන්ම පමණක් නොව, අහිංසක මිනිසුන්ට තමන් නොකළ අපරාධ සඳහා දඬුවම් විඳීමට සිදු නොවන බව තහවුරු කිරීමෙනි.
