ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසයේ විශාලතම සෘජු විදේශ ආයෝජනවලින් එකක් ලෙස පුළුල් ප්‍රචාරයක් ලැබූ හම්බන්තොට සිනොපෙක් (Sinopec) තෙල් පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය තීරණාත්මක අවස්ථාවකට පැමිණ තිබේ. ඒ, කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් පත් කරන ලද සාකච්ඡා කමිටුවක් දැනට පවතින ව්‍යාපෘති අනුමැතිය ඉවත් කර නව ආයෝජන යෝජනා කැඳවීමට නිර්දේශ කර ඇති බවට වාර්තා පළවීමත් සමඟය.
ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3.7ක් පමණ ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති මෙම ව්‍යාපෘතියේ සමස්ත ආයෝජන වටිනාකම ඩොලර් බිලියන 4.5ක් දක්වා ඉහළ යා හැකි බව ඇතැම් වාර්තා සඳහන් කරයි. හම්බන්තොට වරාය ආසන්නයේ අපනයනය ඉලක්ක කරගත් ඛනිජ තෙල් පිරිපහදුවක් ඉදිකිරීම මෙම ව්‍යාපෘතියේ අරමුණ විය.
මෙම ව්‍යාපෘතියේ අනාගතය සම්බන්ධයෙන් මේ වනවිට දැඩි විවාදයක් මතුව ඇති අතර, ඇතැම් විචාරකයන් මෙම නිර්දේශය චීනයෙන් ඈත්ව ඉන්දියාව දෙසට නැඹුරු වන භූදේශපාලනික ප්‍රතිපත්තිමය වෙනසක සලකුණක් ලෙස අර්ථකථනය කර තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, එවැනි අර්ථකථනයක් හේතුවෙන් වඩාත් වැදගත් ප්‍රශ්නයක් අවධානයෙන් ගිලිහී යා හැකිය. එනම්, ආයෝජකයා ඉල්ලා සිටින සහන ලබාදීමට සාපේක්ෂව යෝජිත වාණිජ කොන්දේසි මගින් ශ්‍රී ලංකාවට ප්‍රමාණවත් දිගුකාලීන ප්‍රතිලාභ හිමිවන්නේද යන්නයි.
මෙම වෙනස වැදගත් වේ. රටට අවාසිදායක ගිවිසුම් කොන්දේසි ප්‍රතික්ෂේප කිරීම විදේශ ආයෝජන ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් ලෙස අනිවාර්යයෙන්ම සැලකිය නොහැකිය. එමෙන්ම චීන සමාගමක් සමඟ ඇතිවන එකඟ නොවීමක් පමණක් පදනම් කරගෙන එය චීන විරෝධී ප්‍රතිපත්තියක් බව නිගමනය කළ නොහැකිය.
එසේම, යෝජිත ආයෝජනයක විශාලත්වය පමණක් එම ගිවිසුම ජාතික අවශ්‍යතාවලට හිතකර බව තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ.
කමිටුවේ නිර්දේශය සහ රජයේ වගකීම
2023 නොවැම්බර් 27 වැනිදා ගනු ලැබූ කැබිනට් තීරණයකින් පසුව, අපනයනය ඉලක්ක කරගත් හම්බන්තොට තෙල් පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය සඳහා සිනොපෙක් සමාගමට මූලික අනුමැතිය හිමි විය.
අනතුරුව 2025 ජනවාරි මාසයේදී ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා චීනයේ බීජිං නුවර සිදුකළ සංචාරය අතරතුර, මෙම ආයෝජනය ඉදිරියට ගෙන යාම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමත් සමඟ ව්‍යාපෘතිය නැවතත් විශේෂ අවධානයට ලක්විය.
යෝජිත පිරිපහදුව දිනකට බොරතෙල් බැරල් 200,000ක් පමණ පිරිපහදු කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට පවතින සපුගස්කන්ද තෙල් පිරිපහදුවේ ධාරිතාවට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ අගයකි.
කෙසේ වෙතත්, දේශීය වෙළෙඳපොළට ප්‍රවේශ වීම, බදු, ඉඩම් අවශ්‍යතා සහ අනෙකුත් වාණිජ කොන්දේසි සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ මතභේද හේතුවෙන් සාකච්ඡා සංකීර්ණ තත්ත්වයකට පත්විය.
මෑතකාලීන වාර්තාවලට අනුව, කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් පත් කරන ලද සාකච්ඡා කමිටුව (CANC) සහ ව්‍යාපෘති කමිටුව ප්‍රධාන ක්‍රියාමාර්ග දෙකක් නිර්දේශ කර තිබේ.
- දැනට පවතින ව්‍යාපෘති අනුමැතිය ඉවත් කිරීම: පවතින ගිවිසුම් සහ කොන්දේසි යටතේ අපනයනය ඉලක්ක කරගත් තෙල් පිරිපහදුව ඉදිකිරීම සඳහා China Petroleum & Chemical Corporation සමාගමට ලබාදී ඇති අනුමැතිය අත්හිටුවීම.
- නව ආයෝජන යෝජනා කැඳවීම: පිළිගත හැකි වාණිජ සහ නියාමන කොන්දේසි යටතේ ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට සුදුසු ආයෝජකයකු හඳුනා ගැනීම සඳහා විවෘත හා තරගකාරී නව යෝජනා කැඳවීමේ ක්‍රියාවලියක් (Request for Proposals – RFP) ආරම්භ කිරීම.
ප්‍රකාශිත වාර්තාවලට අනුව, මෙම නිර්දේශය කමිටු සභාපති බී. කේ. ප්‍රභාත් චන්ද්‍රකීර්ති මහතා සහ සාමාජිකයන් වන මහාචාර්ය කේ. ටී. එම්. උදයංග හේමපාල මහතා හා ඒ. කේ. ඩී. ඩී. අරන්දර මහතා සමඟ සම්බන්ධ කර තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, කමිටුවේ නිර්දේශය සහ අමාත්‍ය මණ්ඩලය විසින් ගනු ලබන අවසාන තීරණය අතර වෙනස පැහැදිලිව හඳුනාගත යුතුය. ව්‍යාපෘති අනුමැතිය අවලංගු කිරීම හෝ නව ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කිරීම සම්බන්ධයෙන් රජයේ නිල ස්ථාවරය තහවුරු කරගැනීම අවශ්‍ය වේ.
දේශීය ඉන්ධන අලෙවිය: සියයට 40ක යෝජනාව පිළිබඳ මතභේදය
මෙම ව්‍යාපෘතිය සම්බන්ධයෙන් මතුව ඇති ප්‍රධානතම මතභේදයක් වන්නේ සිනොපෙක් සමාගමට ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලෙවි කිරීමට අවසර ලැබෙන පිරිපහදු කළ ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන ප්‍රමාණයයි.
ව්‍යාපෘතියේ මුල් සැලැස්ම අනුව, පිරිපහදුවේ නිෂ්පාදනයෙන් සියයට 80ක් පමණ විදේශ වෙළෙඳපොළට අපනයනය කිරීමටත්, ඉතිරි සියයට 20 දේශීය වෙළෙඳපොළට සැපයීමටත් අපේක්ෂා කර තිබුණි.
පසුව පැවති සාකච්ඡාවලදී සිනොපෙක් සමාගමට දේශීය වෙළෙඳපොළ තුළ අලෙවි කළ හැකි ප්‍රමාණය සියයට 40ක් දක්වා වැඩි කිරීම පිළිබඳව සලකා බලා ඇති බව වාර්තා වේ.
දිනකට බැරල් 200,000ක යෝජිත පිරිපහදු ධාරිතාව සැලකූ විට, එම සියයට 40ක ප්‍රමාණය දිනකට බැරල් 80,000ක පිරිපහදු ධාරිතාවකට සමාන වේ. කෙසේ වෙතත්, සැබෑ ලෙස අලෙවි කළ හැකි නිෂ්පාදන ප්‍රමාණය පිරිපහදුවේ නිෂ්පාදන සංයුතිය සහ මෙහෙයුම් තත්ත්වයන් මත වෙනස් විය හැකිය.
මෙම යෝජනාවේ බලපෑම සිනොපෙක් සමාගමේ වාණිජ අවශ්‍යතාවලට පමණක් සීමා නොවේ.
දේශීය වෙළෙඳපොළට පිරිපහදු කළ ඉන්ධන සැපයුම සැලකිය යුතු ලෙස වැඩිවීමෙන් සිනොපෙක්, ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (CPC) සහ අනෙකුත් වෙළෙඳපොළ පාර්ශ්වයන් අතර පවතින තරගකාරීත්වය වෙනස් විය හැකිය. රාජ්‍ය ඛනිජ තෙල් සැපයුම්කරුට එයින් ඇතිවන බලපෑම ඉන්ධන මිල නියම කිරීමේ ක්‍රමවේද, බෙදාහැරීමේ පහසුකම්, නිෂ්පාදන ඉල්ලුම සහ දැනට පවතින මෙහෙයුම්වල තරගකාරීත්වය මත රඳා පවතී.
එබැවින්, යෝජිත අලෙවි සීමාව හේතුවෙන් ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය අනිවාර්යයෙන්ම බිඳවැටෙනු ඇතැයි නිගමනය කිරීම ඉක්මන් තීරණයක් වනු ඇත. එහෙත් ජාතික ඉන්ධන සැපයුම, වෙළෙඳපොළ තරගකාරීත්වය සහ රාජ්‍ය මූල්‍ය තත්ත්වය කෙරෙහි ඇතිවන බලපෑම් ඇගයීම රජයේ සාධාරණ වගකීමකි.
සාකච්ඡා ඉතිහාසයේ තවත් වැදගත් වර්ධනයක් ද පවතී. 2026 ජනවාරි මාසයේදී බලශක්ති අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් මහාචාර්ය උදයංග හේමපාල මහතා ප්‍රකාශ කර ඇති බවට වාර්තා වූයේ, දේශීය අලෙවිය සියයට 20ක සීමාව තුළ පවත්වාගෙන යාමට සිනොපෙක් සමාගම එකඟ වී ඇති බවයි.
එහෙත් පසුව පළවූ වාර්තාවලද දේශීය වෙළෙඳපොළට ප්‍රවේශ වීම මතභේදයට තුඩුදුන් කරුණක් ලෙස දිගටම සඳහන් විය.
එබැවින්, මෙම කොන්දේසියේ නිශ්චිත වත්මන් තත්ත්වය පිළිබඳ අවසාන නිගමනයකට පැමිණීමට පෙර නවතම සාකච්ඡා ලේඛන පරීක්ෂා කළ යුතුය.
බදු සහන: ශ්‍රී ලංකාවට ලැබෙන ප්‍රතිලාභ මොනවාද?
යෝජිත තෙල් පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය සම්බන්ධයෙන් සිනොපෙක් සමාගම ඉල්ලා ඇති බදු සහනවල කාලසීමාව සහ ප්‍රමාණය පිළිබඳවද සැලකිය යුතු ප්‍රශ්න මතුව තිබේ.
ප්‍රකාශිත වාර්තාවලට අනුව, වසර 25ක් හෝ වසර 35ක් දක්වා බලපැවැත්වෙන සමාගම් ආදායම් බදු නිදහස් කිරීම් මෙන්ම රඳවා ගැනීමේ බදු සහ අනෙකුත් බදු වගකීම්වලින් නිදහස් කිරීම් ද ඉල්ලා ඇති බව සඳහන් වේ.
යෝජිත බදු සහන කාලසීමාව පිළිබඳ වාර්තාවල පවතින මෙම වෙනස අදාළ සාකච්ඡා ලේඛන පරීක්ෂා කිරීමෙන් නිරාකරණය කළ යුතුය.
නිශ්චිත කාලසීමාව කුමක් වුවද, මෙවැනි පුළුල් බදු සහන දැඩි පරීක්ෂාවකට ලක් කිරීම අවශ්‍ය වේ.
ශ්‍රී ලංකාව තවමත් රාජ්‍ය ආදායම ශක්තිමත් කිරීමේ අවශ්‍යතාවකට මුහුණ දී සිටින අතර, සාමාන්‍ය ජනතාව සහ දේශීය ව්‍යාපාර සැලකිය යුතු බදු බරක් දරමින් සිටිති. එවැනි පසුබිමක විශේෂ බදු සහන ලබන දැවැන්ත විදේශ ආයෝජනයක් රටට පැහැදිලි ආර්ථික ප්‍රතිලාභ ලබාදෙන බව තහවුරු කළ යුතුය.
එම ප්‍රතිලාභ අතර රැකියා අවස්ථා බිහිවීම, යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය, අපනයන ආදායම, තාක්ෂණික දැනුම හුවමාරුව, දේශීය සැපයුම්කරුවන්ට අවස්ථා උදාවීම සහ අමතර වාණිජ ක්‍රියාකාරකම් වර්ධනය වීම ඇතුළත් විය හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, බදු නිදහස් කිරීම් හේතුවෙන් රජයට අහිමිවන ආදායම, ඇතිවිය හැකි පාරිසරික වගකීම් සහ සැලකිය යුතු ලාභ ප්‍රමාණයක් විදේශයන් වෙත ආපසු යැවීමේ හැකියාව පිළිබඳවද රජය ඇගයීමක් කළ යුතුය.
බදු නිදහස් කාලසීමාවක් ලබාදීමෙන් ආයෝජකයා ආර්ථිකයට කිසිදු දායකත්වයක් නොදක්වන බව හෝ කිසිදු බද්දක් නොගෙවන බව අනිවාර්යයෙන් අදහස් නොවේ. විවිධ බදු, ගාස්තු, සේවක වැටුප් ආශ්‍රිත වගකීම් සහ වක්‍ර ආර්ථික බලපෑම් වෙන වෙනම සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
මෙහිදී වැදගත්ම නිර්ණායකය වන්නේ විකල්ප ආයෝජන සහ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රමවේද සමඟ සැසඳීමේදී, යෝජිත සහන ලබාදීම සාධාරණීකරණය කළ හැකි තරම් සමස්ත ආර්ථික ප්‍රතිලාභයක් ශ්‍රී ලංකාවට ලැබෙන්නේද යන්නයි.
පාරිසරික ආරක්ෂාව සහ හම්බන්තොට ජල අවශ්‍යතා
පාරිසරික ආරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග මෙම විවාදයේ තවත් වැදගත් අංගයකි.
දිනකට බොරතෙල් බැරල් 200,000ක් පිරිපහදු කළ හැකි තෙල් පිරිපහදුවක් සඳහා විශාල ජල සැපයුමක්, අපජල පිරිපහදු පහසුකම්, වායු විමෝචන පාලන ක්‍රමවේද සහ අනෙකුත් පාරිසරික යටිතල පහසුකම් අවශ්‍ය වේ.
කමිටුවේ සාකච්ඡා පිළිබඳ ප්‍රකාශිත වාර්තාවල සඳහන් ගැටලු අතර පාරිසරික බලපෑම් ඇගයීම් ලේඛනවල ප්‍රමාණවත්භාවය සහ මුහුදු ජලයෙන් ලවණ ඉවත් කර පිරිසිදු ජලය ලබාගැනීමේ බලාගාරයක් (Desalination Plant) සඳහා වන සැලසුම් ඇතුළත් වේ.
මෙම කරුණු හම්බන්තොට ප්‍රදේශයට විශේෂයෙන් වැදගත් වේ. එම ප්‍රදේශයේ පවතින ජල සම්පත් ප්‍රමාණය සහ ප්‍රදේශවාසීන්, කෘෂිකර්මාන්තය හා කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රය අතර පවතින ජල අවශ්‍යතා ඉතා සැලකිල්ලෙන් කළමනාකරණය කළ යුතුය.
ඕනෑම තෙල් පිරිපහදු ව්‍යාපෘතියක් ඉදිකිරීම් සහ මෙහෙයුම් ආරම්භ කිරීමට පෙර අදාළ පාරිසරික නීති සහ අවශ්‍යතා සපුරාලිය යුතුය.
ජලය ලබාගැනීම, මුහුදු ජලයෙන් ලවණ ඉවත් කිරීම, පිරිපහදු පහසුකම්, අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය සහ පාරිසරික නිරීක්ෂණය සම්බන්ධයෙන් ආයෝජකයාගේ වගකීම් අවසාන ගිවිසුමේ පැහැදිලිව සඳහන් කළ යුතුය.
අදාළ නියාමන ලේඛන නොමැතිව ආයෝජකයා නිශ්චිත නීති උල්ලංඝනයක් සිදුකර ඇති බව නිගමනය කිරීම සුදුසු නොවේ. එහෙත් ප්‍රධාන පාරිසරික පිරිවැය හෝ මෙහෙයුම් වගකීම් දරන්නේ කවුරුන්ද යන්න අපැහැදිලිව පවතින කිසිදු ගිවිසුමකට එළඹිය යුතු නොවේ.
ඉඩම්, විදේශ විනිමය සහ රාජ්‍ය මට්ටමේ විශේෂ වරප්‍රසාද
සාකච්ඡා සම්බන්ධයෙන් පළවූ වාර්තාවල අමතර ඉඩම්, විශේෂ විදේශ විනිමය පහසුකම් සහ ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවට හිමි වරප්‍රසාදවලට සමාන වාණිජ වරප්‍රසාද ඉල්ලා ඇති බවද සඳහන් වේ.
මූලාශ්‍ර ලිපියට අනුව, මුලින් සැලසුම් කර තිබූ ඉඩම් ප්‍රමාණයට අමතරව තවත් අක්කර 100ත් 200ත් අතර ඉඩම් ප්‍රමාණයක් ඉල්ලා ඇති බව වාර්තා වේ.
මෙවැනි ඉල්ලීම් සවිස්තරාත්මකව පරීක්ෂා කළ යුතුය. ඒවායේ බලපෑම ව්‍යාපෘතියේ සැලසුම, මූල්‍යකරණය සහ මෙහෙයුම් ආකෘතියෙන් වෙන්කර තක්සේරු කළ නොහැකි බැවිනි.
ගබඩා පහසුකම්, ප්‍රවාහන සම්බන්ධතා, උපයෝගිතා පහසුකම් හෝ අනාගත ව්‍යාප්තිය සඳහා අමතර ඉඩම් අවශ්‍ය විය හැකිය. එසේම එම ඉඩම් ලබාදීමෙන් රජයට අමතර පිරිවැයක් ඇතිවීමට හෝ පොදු ඉඩම් වෙනත් කටයුතු සඳහා භාවිත කිරීමේ අවස්ථා සීමා වීමටද ඉඩ ඇත.
විශේෂ විදේශ විනිමය සහන සඳහා කරන ඕනෑම ඉල්ලීමක් ශ්‍රී ලංකාවේ නියාමන රාමුව සහ පුළුල් සාර්ව ආර්ථික බැඳීම් සමඟ සැසඳීමෙන් ඇගයිය යුතුය.
අතිරික්ත විදුලිය ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට අලෙවි කිරීම සම්බන්ධයෙන් වාර්තා වී ඇති යෝජනා සඳහාද එම මූලධර්මයම අදාළ වේ.
මෙහි මූලික ප්‍රශ්නය වන්නේ විදේශ ආයෝජකයකුට තමන්ට වාසිදායක කොන්දේසි සාකච්ඡා කිරීමට අවසර දිය යුතුද යන්න නොවේ. එම කොන්දේසි විනිවිදභාවයෙන් යුක්තද, නීත්‍යනුකූලද, වාණිජමය වශයෙන් සාධාරණද සහ රටේ දිගුකාලීන අවශ්‍යතාවලට අනුකූලද යන්නයි.
සිනොපෙක් මතභේදය සැබවින්ම චීනය සහ ඉන්දියාව අතර ගැටලුවක්ද?
හම්බන්තොට තෙල් පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය භූදේශපාලනික වශයෙන්ද විශේෂ අවධානයට ලක්ව තිබේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය, බලශක්ති යටිතල පහසුකම් සහ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර නාවික මාර්ග ආසන්නයේ පිහිටීම සම්බන්ධයෙන් චීනයට සහ ඉන්දියාවට සැලකිය යුතු ආර්ථික හා උපායමාර්ගික අවශ්‍යතා පවතී.
සිනොපෙක් ආයෝජනය ශ්‍රී ලංකාවේ ඛනිජ තෙල් ක්ෂේත්‍රය තුළ චීනයේ වාණිජමය පැවැත්ම සැලකිය යුතු ලෙස පුළුල් කිරීමක් වනු ඇත.
එහෙත් කලාපීය තරගකාරීත්වයක් පැවතීම පමණක් චීන ආයෝජනයක් සම්බන්ධයෙන් ඇතිවන සෑම මතභේදයක්ම ඉන්දියානු බලපෑම් හේතුවෙන් ඇතිවන බව තහවුරු නොකරයි.
මෙම නිර්දේශය ඉන්දියාවට වාසි සැලසීමේ අරමුණින් ඉදිරිපත් කළ බවට කරන චෝදනා සඳහා සෘජු සාක්ෂි අවශ්‍ය වේ. එමෙන්ම ගිවිසුමට සහාය දක්වන හෝ විරුද්ධ වන පාර්ශ්වයන්ට විදේශීය බලවේගවලින් මුදල් ලැබෙන බවට කරන චෝදනා සඳහාද එම සාක්ෂි ප්‍රමිතියම අදාළ විය යුතුය.
ප්‍රමාණවත් ලේඛනමය සාක්ෂි නොමැතිව දේශපාලන තර්ක තහවුරු වූ කරුණු ලෙස ඉදිරිපත් නොකළ යුතුය.
ශ්‍රී ලංකාව මෙම යෝජිත ආයෝජනය ඇගයිය යුත්තේ මූලික වශයෙන් එහි ආර්ථික, පාරිසරික සහ නීතිමය සුදුසුකම් පදනම් කරගෙනය.
පිළිගත නොහැකි ගිවිසුම් කොන්දේසි ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට රජයට හැකියාව තිබිය යුතු අතර, එවැනි තීරණයක් ආයෝජකයාගේ රටට එරෙහි ක්‍රියාමාර්ගයක් ලෙස ස්වයංක්‍රීයව අර්ථකථනය නොකළ යුතුය.
ඉන්දියානු සහ අනෙකුත් ආයෝජකයන්ටද එකම ප්‍රමිතීන් අදාළ විය යුතුය
ජාතික ආර්ථික ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ ප්‍රතිපත්තිමය ස්ථාවරයක් තෝරාගත් පාර්ශ්වයන්ට පමණක් අදාළ කරගත නොහැකිය.
සිනොපෙක් සමාගම සමඟ ඇති යම් ගිවිසුමක් පිළිගත නොහැකි බව ශ්‍රී ලංකාව තීරණය කරන්නේ නම්, ඉන්දියානු, මැදපෙරදිග, බටහිර හෝ වෙනත් චීන ආයෝජකයන් ඉදිරිපත් කරන යෝජනා සඳහාද සමාන මට්ටමේ පරීක්ෂාවක් සිදුකළ යුතුය.
අනාගතයේදී පවත්වන ඕනෑම තෙල් පිරිපහදු ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලියක් එකම සුදුසුකම් අවශ්‍යතා, විනිවිදභාවයෙන් යුත් ඇගයීම් නිර්ණායක සහ පැහැදිලිව නිර්වචනය කළ ගිවිසුම් වගකීම් මත පදනම් විය යුතුය.
අදාළ අනාගත ආයෝජන යෝජනා සඳහා සහභාගී වන්නේ නම්, ලංකා IOC සහ අදානි සමූහය වැනි ඉන්දියානු බලශක්ති ව්‍යාපාර ඇතුළු කලාපය පුරා ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රධාන සමාගම් සඳහාද මෙම මූලධර්මය අදාළ විය යුතුය.
ආයෝජන ප්‍රාග්ධනය පැමිණෙන රට පමණක් පදනම් කරගෙන කිසිදු ආයෝජකයකුට විශේෂ වාසි ලබා නොදිය යුතුය.
එසේම, සමාගමක සුදුසුකම් හෝ එහි යෝජනාවේ ගුණාත්මකභාවයට සම්බන්ධ නොවන භූදේශපාලනික අදහස් පමණක් පදනම් කරගෙන එම සමාගමක් බැහැර නොකළ යුතුය.
නිසි ලෙස සැලසුම් කළ තරගකාරී ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලියක් මගින් මූල්‍යකරණය, තාක්ෂණික හැකියාව, පාරිසරික නීතිවලට අනුකූලතාව, රාජ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රතිලාභ සහ දිගුකාලීන බලශක්ති සුරක්ෂිතතාවට ඇතිවන බලපෑම් සැසඳීමට ශ්‍රී ලංකාවට අවස්ථාව සැලසේ.
සපුගස්කන්ද: ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය තෙල් පිරිපහදු ධාරිතාව ශක්තිමත් කිරීම
හම්බන්තොට ව්‍යාපෘතිය සම්බන්ධයෙන් පවතින අවිනිශ්චිතතාව හේතුවෙන් රජය සතු සපුගස්කන්ද තෙල් පිරිපහදුව නවීකරණය කිරීම සහ පුළුල් කිරීම පිළිබඳව නැවත අවධානය යොමුව තිබේ.
සපුගස්කන්ද තෙල් පිරිපහදුව ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ඛනිජ තෙල් යටිතල පහසුකම්වල ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස තවදුරටත් පවතී. කෙසේ වෙතත්, එහි සීමිත ධාරිතාව සහ පැරණි පහසුකම් හේතුවෙන් සැපයිය හැකි නිෂ්පාදන ප්‍රමාණය සහ නිෂ්පාදන වර්ග සීමා වී තිබේ.
නවීකරණ වැඩසටහනක් මගින් ප්‍රතිලාභ කිහිපයක් ලබාගත හැකිය.
– දේශීය තෙල් පිරිපහදු ධාරිතාව වැඩි කිරීම: ආනයනික බොරතෙල් වැඩි ප්‍රමාණයක් දේශීයව පිරිපහදු කිරීමෙන්, ආර්ථික වශයෙන් ශක්‍ය නම්, ඇතැම් පිරිපහදු කළ ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන ආනයනය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කළ හැකිය.
– විදේශ විනිමය භාවිතයේ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීම: පිරිපහදු පිරිවැය, බොරතෙල් මිලදී ගැනීම සහ නිෂ්පාදන ප්‍රතිදානය තරගකාරී මට්ටමක පවතින්නේ නම්, දේශීය තෙල් පිරිපහදුව මගින් ආර්ථිකය තුළ වැඩි වටිනාකමක් රඳවා ගැනීමට හැකියාව ලැබේ.
– කාර්මික අතුරු නිෂ්පාදන: පිරිපහදු ධාරිතාව පුළුල් කිරීමෙන් ඉදිකිරීම්, නිෂ්පාදන කර්මාන්ත සහ විදුලි උත්පාදනය සඳහා භාවිත කරන බිටුමන්, දැවි තෙල්, නැෆ්තා සහ අනෙකුත් නිෂ්පාදන දේශීයව ලබාගැනීමේ හැකියාව වැඩි කළ හැකිය.
– මහා භාණ්ඩාගාරයට ලැබිය හැකි ප්‍රතිලාභ: වාණිජමය වශයෙන් සාර්ථක රාජ්‍ය තෙල් පිරිපහදුවක් කාර්යක්ෂමව ක්‍රියාත්මක වී තිරසර ලාභ උපයන්නේ නම්, ලාභාංශ සහ අනෙකුත් ආදායම් මගින් රජයට දායක විය හැකිය.
– ඉන්ධන සැපයුමේ ස්ථාවරත්වය ශක්තිමත් කිරීම: අමතර දේශීය නිෂ්පාදන ධාරිතාවක් පැවතීම ජාත්‍යන්තර ඉන්ධන සැපයුම් ජාලවල බාධා ඇතිවන අවස්ථාවලදී වැඩි නම්‍යශීලීත්වයක් ලබාදිය හැකිය.
මෙම විභව ප්‍රතිලාභ පැවතියද, සවිස්තරාත්මක මූල්‍ය ඇගයීමක අවශ්‍යතාව එයින් ඉවත් නොවේ.
තෙල් පිරිපහදු කිරීමෙන් ලැබෙන ලාභ ආන්තිකයන් කාලයෙන් කාලයට වෙනස් වන අතර, බොරතෙල් ආනයනය සඳහා විදේශ විනිමය අවශ්‍ය වේ. එමෙන්ම පිරිපහදුව නවීකරණය කිරීමට විශාල ප්‍රාග්ධන ආයෝජනයක්ද අවශ්‍ය වේ.
රාජ්‍ය අයිතිය යටතේ පැවතීම පමණක් ලාභදායීත්වය සහතික නොකරයි.
ඒ අනුව, සපුගස්කන්ද තෙල් පිරිපහදුව පුළුල් කිරීමේ යෝජනාද විදේශ මූල්‍යකරණය යටතේ ඉදිකිරීමට යෝජිත ඕනෑම තෙල් පිරිපහදුවකට අදාළ කරන දැඩි ඇගයීම් ප්‍රමිතීන් යටතේම පරීක්ෂා කළ යුතුය.
ආයෝජන ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් නොව, උපායමාර්ගික තීරණයක්
කාර්මික ධාරිතාව ශක්තිමත් කිරීම, රැකියා අවස්ථා නිර්මාණය කිරීම සහ දිගුකාලීන ආර්ථික වර්ධනයට සහාය වීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාවට විදේශ ආයෝජන අවශ්‍ය වේ.
හම්බන්තොට තෙල් පිරිපහදු යෝජනාව විශාල විදේශ ප්‍රාග්ධන ප්‍රවාහයක් රටට ලබාගැනීමටත්, අපනයනය ඉලක්ක කරගත් ඛනිජ තෙල් පිරිපහදු කර්මාන්තයක් සංවර්ධනය කිරීමටත් අවස්ථාවක් ලබා දුන්නේය.
වාණිජමය වශයෙන් ක්‍රියාත්මක කළ හැකි විකල්ප පිළිබඳව සොයා බැලීමකින් තොරව මෙවැනි අවස්ථාවක් අත්හැර දැමීමෙන් සැලකිය යුතු ආර්ථික පිරිවැයක් ඇතිවිය හැකිය.
එසේම, ඩොලර් බිලියන ගණනක ආයෝජනයක් ලබාදෙන බවට ඇති පොරොන්දුව පමණක්, දිගුකාලීන ප්‍රතිවිපාක ප්‍රමාණවත් ලෙස ඇගයීමට ලක් නොකළ සහන පිළිගැනීමට රජය බැඳී සිටින බව අදහස් නොකරයි.
වඩාත් ඵලදායී ක්‍රියාමාර්ගය වන්නේ සාකච්ඡා එකඟතාවකට පැමිණීමට නොහැකි වූ නිශ්චිත හේතු හඳුනා ගැනීම, මතභේදයට තුඩුදුන් කොන්දේසි පිළිබඳ සුදුසු තොරතුරු ප්‍රසිද්ධ කිරීම සහ අවසාන කැබිනට් තීරණය පිටුපස ඇති ආර්ථික හේතු පැහැදිලි කිරීමයි.
නව ජාත්‍යන්තර ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලියකට අනුමැතිය ලබාදෙන්නේ නම්, රාජ්‍ය ආදායම, පාරිසරික ප්‍රමිතීන් සහ ජාතික බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව ආරක්ෂා කරන අතරම සැබෑ තරගකාරීත්වයක් පවත්වාගැනීමට එම ක්‍රියාවලියෙන් අවස්ථාව සැලසිය යුතුය.
අවසාන වශයෙන්, ශ්‍රී ලංකාවේ අරමුණ විය යුත්තේ ඉන්දියාවට වඩා චීනයට හෝ චීනයට වඩා ඉන්දියාවට ප්‍රමුඛත්වය ලබාදීම නොවේ. රටේ සම්පත්, වෙළෙඳපොළ සහ උපායමාර්ගික යටිතල පහසුකම් භාවිත කිරීම වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට සාධාරණ සහ තිරසර ප්‍රතිලාභයක් හිමිවන ආයෝජන රාමුවක් සකස් කරගැනීමයි.
සිනොපෙක් හම්බන්තොට තෙල් පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය සම්බන්ධයෙන් රජය අවසානයේ ගනු ලබන තීරණය ඇගයිය යුත්තේ එම ප්‍රමිතිය පදනම් කරගෙනය.
