2024 වසරේ වාර්තා වූ සියදිවි නසාගැනීම් හේතුවෙන් සිදුවූ මරණවලින් 80%කට වැඩි ප්‍රමාණයක් පිරිමින් වීමත් සමඟ, පිරිමින්ගේ මානසික සෞඛ්‍යයට ලබාදෙන සහාය, ආර්ථික පීඩනය සහ සමාජය විසින් පිරිමින් මත පටවන අපේක්ෂාවන් පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකාවට කඩිනමින් අවධානය යොමු කිරීමට සිදුව තිබේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික සංඛ්‍යාලේඛන පිටුපස කනස්සල්ලට පත් කරන මහජන සෞඛ්‍ය ගැටලුවක් සැඟවී තිබේ. 2024 වසරේදී පොලිසිය විසින් වාර්තා කරන ලද සියදිවි නසාගැනීම් හේතුවෙන් සිදුවූ මරණවලින් සෑම පහකින් හතරකට වැඩි ප්‍රමාණයක් පිරිමින්ගේ මරණ විය. මෙම තත්ත්වය පිරිමින්ගේ මානසික සෞඛ්‍යය පිළිබඳව මෙන්ම ඔවුන්ට අවශ්‍ය සහාය ලබාගැනීමට බාධා වන කරුණු පිළිබඳවද වැඩි අවධානයක් යොමු කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කරයි.
ශ්‍රී ලංකා පොලිස් වාර්තාවලින් සම්පාදනය කරන ලද සංඛ්‍යාලේඛන අනුව, 2024 වසර තුළ සියදිවි නසාගැනීම් හේතුවෙන් සිදුවූ මරණ 3,285ක් වාර්තා වී තිබේ.
ඉන් 2,664 දෙනෙකු පිරිමින් වූ අතර, 621 දෙනෙකු කාන්තාවන් විය.
ඒ අනුව, වාර්තා වූ සමස්ත මරණවලින් ආසන්න වශයෙන් 81.1%ක් පිරිමින්ගේ මරණ විය.
මෙම වෙනස සැලකිය යුතු මට්ටමක පැවතියද, සියදිවි නසාගැනීම යනු එක් ආර්ථික, මානසික හෝ සමාජීය හේතුවකට පමණක් සීමා කළ නොහැකි සංකීර්ණ මහජන සෞඛ්‍ය ගැටලුවකි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම සංඛ්‍යාලේඛන මගින් පිරිමින් මුහුණ දෙන පීඩනය පිළිබඳව වඩාත් ගැඹුරින් විමසා බැලීමේ අවශ්‍යතාව පෙන්නුම් කරයි. විශේෂයෙන් රැකියාව, මූල්‍ය වගකීම්, හැඟීම් පාලනය කරගෙන සිටීම සහ මානසික සෞඛ්‍ය ප්‍රතිකාර පිළිබඳ සමාජ ආකල්ප මෙහිදී අවධානයට ලක්විය යුතුය.
මෙම තත්ත්වය තවත් පුළුල් ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රශ්නයක්ද මතු කරයි. එනම්, ශ්‍රී ලංකාව පුළුල් ආර්ථික හා සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කරන අතරතුර පිරිමින්ගේ මානසික සෞඛ්‍ය අවශ්‍යතා පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් අවධානයක් යොමු කරන්නේද යන්නයි.
ජනගහනයෙන් සුළුතරයක් නියෝජනය කරන පිරිමින්
ශ්‍රී ලංකාවේ 2024 ජන හා නිවාස සංගණනයට අනුව, මෙරට සමස්ත ජනගහනය 21,781,800ක් ලෙස වාර්තා වී තිබේ.
ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවට (DCS) අනුව, සමස්ත ජනගහනයෙන් 51.7%ක් කාන්තාවන් වන අතර, පිරිමින්ගේ ප්‍රතිශතය 48.3%කි.
ජාතික ස්ත්‍රී පුරුෂ අනුපාතය අනුව, සෑම කාන්තාවන් 100 දෙනෙකුටම පිරිමින් 93.3 දෙනෙකු සිටිති.
මෙම ජනගහන ව්‍යාප්තිය සාපේක්ෂව සමබර වන අතර, කාන්තාවන් සුළු බහුතරයක් නියෝජනය කරති.
කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රම බලකාය තුළ පිරිමින්ගේ සහ කාන්තාවන්ගේ සහභාගීත්වය අතර සැලකිය යුතු වෙනසක් පවතී.
ශ්‍රම බලකා සමීක්ෂණ දත්ත අනුව, පිරිමින්ගේ ශ්‍රම බලකා සහභාගීත්ව අනුපාතය කාන්තාවන්ට සාපේක්ෂව සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ මට්ටමක පවතී.
මූලාශ්‍ර දත්තවලට අනුව, පිරිමින්ගේ ශ්‍රම බලකා සහභාගීත්වය 67.6%ක් වන අතර, කාන්තාවන්ගේ එම අගය 30.3%කි.
මෙයින් අදහස් වන්නේ අදාළ සමීක්ෂණ කාලසීමාව තුළ රැකියාවක නිරත වූ හෝ සක්‍රීයව රැකියාවක් සොයමින් සිටි වැඩ කළ හැකි වයසේ පිරිමින්ගේ ප්‍රතිශතය කාන්තාවන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ මට්ටමක පැවති බවයි.
මෙම වෙනසට සමාජ අපේක්ෂාවන්, රැකියා අවස්ථා ලබාගැනීමේ හැකියාව, අධ්‍යාපනය, පවුල් වගකීම් සහ වැටුප් නොලබන රැකවරණ කටයුතු අසමාන ලෙස බෙදී යාම ඇතුළු සාධක කිහිපයක් බලපායි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම දත්ත මගින් පිරිමින් කාන්තාවන්ට වඩා සමස්තයක් ලෙස වැඩි වැඩ ප්‍රමාණයක් සිදුකරන බව තහවුරු නොවේ.
සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රම බලකා සහභාගීත්ව සංඛ්‍යාලේඛනවලින් ප්‍රමාණවත් ලෙස නිරූපණය නොවන, වැටුප් නොලබන ගෘහස්ථ කටයුතු සහ පවුලේ සාමාජිකයන් රැකබලා ගැනීමේ වගකීම් විශාල ප්‍රමාණයක් කාන්තාවන් විසින් ඉටු කරනු ලබයි.
එසේ වුවද, මෙම වෙනස ශ්‍රී ලංකාවේ පිරිමින්ගේ සහ කාන්තාවන්ගේ ජීවන අත්දැකීම් හැඩගස්වන ආර්ථික හා සමාජීය භූමිකාවන් අතර පවතින වෙනස්කම් පැහැදිලි කිරීමට උපකාරී වේ.
පවුලේ ප්‍රධාන ආදායම් උපයන්නා වීමේ පීඩනය
පරම්පරා ගණනාවක් පුරා පැවති සාම්ප්‍රදායික සමාජ අපේක්ෂාවන් හේතුවෙන් පවුලේ ප්‍රධාන ආදායම් උපයන්නාගේ භූමිකාව බොහෝ විට පිරිමින්ට පැවරී තිබේ.
මෙම අපේක්ෂාව පිරිමින් තුළ දැඩි වගකීම් හැඟීමක් ඇති කළ හැකිය.
ඒ අනුව, රැකියාවක් යනු ජීවිකාව උපයාගැනීමේ මාර්ගයක් පමණක් නොවේ. ඇතැම් පිරිමින්ට එය තම අනන්‍යතාව, සමාජ තත්ත්වය සහ පවුල තුළ තමන්ට හිමි වටිනාකම පිළිබඳ හැඟීම සමඟ සමීපව බැඳී පවතී.
එබැවින් මූල්‍ය දුෂ්කරතා ඇතිවන විට, එහි ප්‍රතිවිපාක පවුලේ ආදායම් හා වියදම් කළමනාකරණයට පමණක් සීමා නොවිය හැකිය.
රැකියා විරහිතභාවය, ණය බර, රැකියා සුරක්ෂිතතාව නොමැති වීම හෝ පවුලේ වියදම් සපුරාලීමට නොහැකි වීම පෞද්ගලික අසාර්ථකත්වයක් ලෙස ඇතැම් පිරිමින්ට දැනිය හැකිය.
විශේෂයෙන් එක් පුද්ගලයෙකුගේ ආදායම මත වැඩි වශයෙන් යැපෙන පවුල්වල මෙම පීඩනය වඩාත් තීව්‍ර විය හැකිය.
ශ්‍රී ලංකාව මෑතකදී මුහුණ දුන් ආර්ථික දුෂ්කරතා හේතුවෙන් උද්ධමනය, රැකියා තත්ත්වයන්හි වෙනස්කම් සහ අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ හා සේවාවල මිල ඉහළ යාම වැනි අමතර අභියෝගද ඇති වී තිබේ.
අඩු වැටුප් ලබන, රැකියා සුරක්ෂිතතාව අඩු හෝ දැඩි ශාරීරික වෙහෙසක් අවශ්‍ය රැකියාවල නිරත පිරිමින්ට පවුලේ ආදායම පවත්වාගෙන යාමේදී විශේෂ පීඩනයකට මුහුණ දීමට සිදුවිය හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, සියලුම පිරිමින් මෙම තත්ත්වයන්ට එකම ආකාරයෙන් මුහුණ දෙන බව හෝ ආර්ථික පීඩනය පිරිමින්ට පමණක් බලපාන බව උපකල්පනය කිරීම නිවැරදි නොවේ.
කාන්තාවන්ද දැඩි රැකියා අනාරක්ෂිතභාවය, ආර්ථික අවාසි සහ වැටුප් සහිත රැකියා අවස්ථා ලබාගැනීමේ අසමානතා අත්විඳිති.
එබැවින් ප්‍රතිපත්තිමය අභියෝගය වන්නේ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අනුව ඇතිවන විශේෂ අවදානම් හඳුනාගන්නා අතරම, දෙපාර්ශ්වයම මුහුණ දෙන දුෂ්කරතා නොසලකා නොහැරීමයි.
පිරිමින්ගේ රැකියා විරහිතභාවය පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛනවලින් සම්පූර්ණ කතාව හෙළි නොවේ
ලබාදී ඇති ශ්‍රම වෙළෙඳපොළ දත්ත අනුව, පිරිමින්ගේ රැකියා විරහිතභාවය 2.8%ක් වන අතර, කාන්තාවන්ගේ එම අගය 6.9%කි.
බැලූ බැල්මට පිරිමින්ගේ රැකියා විරහිතභාවය අඩු මට්ටමක පැවතීම යහපත් තත්ත්වයක් ලෙස පෙනී යයි.
කෙසේ වෙතත්, රැකියා විරහිතභාවය පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛනවලින් පමණක් පවතින රැකියා ප්‍රමාණවත් වැටුපක්, රැකියා සුරක්ෂිතතාවක් හෝ පිළිගත හැකි සේවා කොන්දේසි සපයන්නේද යන්න තහවුරු කළ නොහැකිය.
පුද්ගලයෙකු රැකියාවක නිරත අයෙකු ලෙස වර්ගීකරණය වී සිටියද, ඔහු උපයන ආදායම පවුලේ අවශ්‍යතා සපුරාලීමට ප්‍රමාණවත් නොවිය හැකිය.
එමෙන්ම, අස්ථාවර සේවා කාලසටහන්, අවිධිමත් රැකියා විධිවිධාන හෝ සමාජ ආරක්ෂණ පහසුකම් සීමිත වීම වැනි තත්ත්වයන්ද රැකියාවක් සමඟ පැවතිය හැකිය.
ආදායමක් උපයාගැනීම සඳහා දැඩි පීඩනයකට මුහුණ දෙන පිරිමින්ට, රැකියා විරහිතව සිටීමට වඩා අකමැති හෝ අයහපත් සේවා කොන්දේසි සහිත රැකියාවක් වුවද භාරගැනීම වඩා සුදුසු විකල්පයක් ලෙස පෙනී යා හැකිය.
මෙම හැකියාව පිළිබඳව වැඩිදුර විමර්ශනය කිරීම වැදගත් වේ.
එහෙත්, එයට සහාය වන පර්යේෂණ නොමැතිව පිරිමින්ගේ රැකියා විරහිතභාවය අඩු මට්ටමක පැවතීමට මෙය තහවුරු වූ හේතුවක් ලෙස ඉදිරිපත් නොකළ යුතුය.
කාන්තාවන්ගේ රැකියා විරහිතභාවය පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළ යුතුය. විශේෂයෙන් වැටුප් සහිත රැකියාවකට ඇතුළත් වීමේදී සහ එහි අඛණ්ඩව නිරත වීමේදී කාන්තාවන්ට විශේෂිත බාධකවලට මුහුණ දීමට සිදුවේ.
ඵලදායී ශ්‍රම වෙළෙඳපොළ ප්‍රතිපත්තියක් මගින් මෙම ගැටලු දෙකම විසඳිය යුතුය. එනම්, පිරිමින්ට සුරක්ෂිත සහ ප්‍රමාණවත් වැටුප් සහිත රැකියා ලබාගැනීමට අවස්ථාව සැලසීමත්, කාන්තාවන්ගේ ආර්ථික සහභාගීත්වය සීමා කරන බාධක ඉවත් කිරීමත්ය.
ගෘහස්ථ සහ රැකවරණ කටයුතුද වඩාත් සාධාරණ ලෙස බෙදාගන්නේ නම්, කාන්තාවන්ගේ ආර්ථික සහභාගීත්වය ඉහළ නැංවීමෙන් පවුල්වල ආදායම් මාර්ග විවිධාංගීකරණය කිරීමටත්, එක් ආදායම් උපයන්නෙකු මත පවතින යැපීම අවම කිරීමටත් හැකි වනු ඇත.
වාර්තා වූ සියදිවි නසාගැනීම් මරණවලින් 80%කට වැඩි ප්‍රමාණයක් පිරිමින්
වඩාත් කනස්සල්ලට හේතු වන සංඛ්‍යාලේඛන සියදිවි නසාගැනීම් සම්බන්ධයෙන් වාර්තා වේ.
ශ්‍රී ලංකා පොලිස් වාර්තා අනුව, 2024 වසරේදී සියදිවි නසාගැනීම් හේතුවෙන් සිදුවූ මරණ 3,285ක් වාර්තා වී තිබේ.
එම මරණවල ස්ත්‍රී පුරුෂ ව්‍යාප්තිය මෙසේය.
| Category | Recorded deaths | Percentage |
| Men | 2,664 | 81.1% |
| Women | 621 | 18.9% |
| Total | 3,285 | 100% |
මෙම සංඛ්‍යාලේඛන මගින් සියදිවි නසාගැනීම් හේතුවෙන් සිදුවන පිරිමි සහ කාන්තා මරණ අතර සැලකිය යුතු වෙනසක් පවතින බව පැහැදිලි වේ.
මෙම තත්ත්වය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ දත්ත අනුව, 2021 වසරේදී ගෝලීය වශයෙන් පිරිමින් 100,000කට සියදිවි නසාගැනීම් හේතුවෙන් සිදුවූ මරණ අනුපාතය ආසන්න වශයෙන් 12.4ක් වූ අතර, කාන්තාවන් 100,000කට එම අනුපාතය 5.9ක් විය.
ඒ අනුව, ගෝලීය වශයෙන් පිරිමින්ගේ සියදිවි නසාගැනීම් මරණ අනුපාතය කාන්තාවන්ගේ අනුපාතය මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා ඉහළ මට්ටමක පැවතිණි.
ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්තා වූ මරණ සංඛ්‍යාව මෙරටට විශේෂිත තත්ත්වයන් පිළිබඳව විමසා බැලීමේ වැදගත්කම පෙන්නුම් කරයි.
කෙසේ වෙතත්, සියදිවි නසාගැනීම් හේතුවෙන් සිදුවූ සමස්ත මරණවලින් පිරිමින් නියෝජනය කරන ප්‍රතිශතය, පිරිමින්ගේ සියදිවි නසාගැනීම් මරණ අනුපාතය සමඟ පටලවා නොගත යුතුය.
පළමු මිනුමෙන් වාර්තා වූ සමස්ත මරණවලින් පිරිමින්ට අයත් කොටස දැක්වෙන අතර, දෙවන මිනුමෙන් සමස්ත පිරිමි ජනගහනයට සාපේක්ෂව සිදුවූ මරණ ප්‍රමාණය දැක්වේ.
මෙම දර්ශක දෙකම වැදගත් වුවද, ඒවා මගින් පිළිතුරු සපයන්නේ වෙනස් සංඛ්‍යාලේඛනමය ප්‍රශ්න දෙකකටය.
එසේම, සියදිවි නසාගැනීමකට එක් නිශ්චිත හේතුවක් පමණක් පැවතීම ඉතා දුර්ලභ බව හඳුනාගැනීමද වැදගත් වේ.
මානසික රෝග, මත්ද්‍රව්‍ය හෝ වෙනත් මත්කාරක භාවිතය, සබඳතා ගැටලු, සමාජයෙන් හුදෙකලා වීම, මූල්‍ය පීඩනය, ප්‍රචණ්ඩත්වයට නිරාවරණය වීම සහ වෙනත් පෞද්ගලික තත්ත්වයන් සංකීර්ණ ආකාරයෙන් එකිනෙකට බලපෑ හැකිය.
එබැවින් පොලිස් සංඛ්‍යාලේඛන පමණක් පදනම් කරගෙන ආර්ථික දුෂ්කරතා හෝ සාම්ප්‍රදායික ස්ත්‍රී පුරුෂ භූමිකා පිළිබඳ අපේක්ෂාවන් මෙම මරණවලට හේතු වූ බව නිගමනය කිරීම සුදුසු නොවේ.
මෙම සංඛ්‍යාලේඛන මගින් ගැටලුවේ විශාලත්වය පැහැදිලි වේ. එහි හේතු අවබෝධ කරගැනීම සඳහා තවදුරටත් සායනික, සමාජීය සහ මහජන සෞඛ්‍ය පර්යේෂණ අවශ්‍ය වේ.
හැඟීම් නිහඬව දරාගැනීමේ සමාජ සංස්කෘතිය
විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතු එක් කරුණක් වන්නේ, කුමන තත්ත්වයකට මුහුණ දුන්නද පිරිමින් මානසිකව ශක්තිමත්ව සිටිය යුතුය යන සමාජ අපේක්ෂාවයි.
පිරිමි දරුවන් කුඩා කල සිටම මෙවැනි හුරුපුරුදු ප්‍රකාශ අසමින් හැදී වැඩිය හැකිය.
පිරිමින් අඬන්නේ නැත.
පිරිමින් දුෂ්කරතා ගැන මැසිවිලි නොනඟා ඒවා දරාගත යුතුය.
උදව් ඉල්ලීම දුර්වලකමේ ලක්ෂණයකි.
පිරිමියෙකුගේ වටිනාකම තීරණය වන්නේ ඔහුට පවුල වෙනුවෙන් මුදල් උපයා දීමට ඇති හැකියාව මතය.
මෙවැනි ආකල්ප නිසා හැඟීම් සෞඛ්‍ය සම්පන්න ආකාරයෙන් ප්‍රකාශ කිරීම අධෛර්යමත් විය හැකිය.
එමෙන්ම, මානසික දුෂ්කරතා අන් අයට නොපවසා තනිවම කළමනාකරණය කරගත යුතුය යන විශ්වාසය ඇති වීමටද ඒවා හේතු විය හැකිය.
විෂාදය, කාංසාව හෝ දරාගත නොහැකි මානසික පීඩනයක් අත්විඳින පුද්ගලයෙකු වෘත්තීය සහාය ලබාගැනීමෙන් වැළකී සිටින විට මෙම තත්ත්වය භයානක විය හැකිය.
මානසික සෞඛ්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගැනීම සම්බන්ධයෙන් සමාජයේ පවතින අපකීර්තිමත් ආකල්ප හේතුවෙන් මෙම ප්‍රතිවිපාක තවදුරටත් උග්‍ර විය හැකිය.
ඇතැම් පිරිමින්ට තමන් මානසිකව දුර්වල හෝ සංවේදී තත්ත්වයක පසුවන බව පිළිගැනීම, පුරුෂත්වය පිළිබඳ සමාජ අපේක්ෂාවන්ට පටහැනි දෙයක් ලෙස හැඟිය හැකිය.
එබැවින් මානසික සෞඛ්‍ය සහාය බරපතළ අර්බුදයකට මුහුණ දෙන පුද්ගලයන් සඳහා පමණක් වෙන් වූ සේවාවක් ලෙස නොව, සාමාන්‍ය සෞඛ්‍ය සේවාවේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කළ යුතුය.
උපදේශන සේවා ලබාගැනීම, විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයෙකු සමඟ තම මානසික පීඩනය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම හෝ වෛද්‍ය වෘත්තිකයෙකුගේ උපදෙස් ලබාගැනීම වගකීම් සහගත හැසිරීමක් ලෙස සැලකිය යුතුය.
තම හැඟීම් විවෘතව ප්‍රකාශ කිරීම ශක්තිමත්භාවයේ අඩුවක් නොවේ.
එය මානසික යහපැවැත්ම පවත්වාගෙන යාමේ වැදගත් අංගයකි.
ණය බර, මූල්‍ය පීඩනය සහ මානසික සෞඛ්‍යය
ආර්ථික පීඩනය යනු ප්‍රතිපත්තිමය අවධානයක් අවශ්‍ය තවත් වැදගත් ක්ෂේත්‍රයකි.
මෙරට ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව ශ්‍රී ලංකාවේ පවුල්වල ජීවන වියදම සැලකිය යුතු වෙනස්කම්වලට ලක්ව තිබේ.
සීමිත හෝ අක්‍රමවත් ආදායමක් මත යැපෙන පවුල්වලට ණය ගෙවීමේ වගකීම් සහ අත්‍යවශ්‍ය ගෘහස්ථ වියදම් එකවර දරාගැනීමට සිදුවීම අඛණ්ඩ මානසික පීඩනයක් ඇති කළ හැකිය.
පවුලේ මූල්‍ය වගකීම්වල ප්‍රධාන වගකිවයුත්තා තමන් බව සිතන පිරිමින්ට, එම වගකීම් ඉටු කිරීමට නොහැකි වූ විට අමතර වරදකාරී හැඟීම් හෝ තමන් ප්‍රමාණවත් නොවන බවට හැඟීම් ඇති විය හැකිය.
ණය බර හේතුවෙන් ඇතිවන මානසික පීඩනය පවුල් සබඳතාවලටද බලපෑ හැකි අතර, හුදෙකලා බවක් දැනීමටද හේතු විය හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, මූල්‍ය දුෂ්කරතා සහ සියදිවි නසාගැනීම් අතර සම්බන්ධය සෑම අවස්ථාවකම එකම ආකාරයෙන් හෝ අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවන දෙයක් නොවේ.
මූල්‍ය දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දෙන බොහෝ පුද්ගලයන් සියදිවි නසාගැනීමෙන් මිය නොයති.
මානසික සෞඛ්‍ය ප්‍රතිඵල තීරණය වන්නේ පෞද්ගලික තත්ත්වයන්, ලබාගත හැකි සහාය, පෙර සිට පවතින සෞඛ්‍ය ගැටලු සහ සුදුසු ප්‍රතිකාර ලබාගැනීමේ හැකියාව ඇතුළු එකිනෙකට සම්බන්ධ සාධක රැසක් මතය.
එබැවින් සුදුසු ප්‍රතිචාරය වන්නේ මූල්‍ය දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දෙන පිරිමින් අනිවාර්යයෙන්ම සියදිවි නසාගැනීමේ අවදානමට ලක්වන පිරිසක් ලෙස නිරූපණය කිරීම නොවේ.
ඒ වෙනුවට, මූල්‍ය අනාරක්ෂිතභාවය මානසික පීඩනයට දායක විය හැකි බව ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන් හඳුනාගත යුතු අතර, ගැටලු උග්‍ර වීමට පෙර ප්‍රායෝගික සහාය ලබාගත හැකි බව සහතික කළ යුතුය.
මූල්‍ය උපදේශනය, ණය කළමනාකරණ සහාය, රැකියා සහාය සහ පහසුවෙන් ලබාගත හැකි මානසික සෞඛ්‍ය සේවා ඒකාබද්ධ ප්‍රතිචාරයක කොටස් විය හැකිය.
පිරිමින්ගේ මානසික සෞඛ්‍යයට විශේෂ අවධානයක් අවශ්‍ය වන්නේ ඇයි?
මානසික සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපත්ති මගින් සමස්ත ජනගහනයේ අවශ්‍යතා සපුරාලිය යුතුය.
කාන්තාවන්, දරුවන්, වැඩිහිටියන් සහ අනෙකුත් අවදානමට ලක්විය හැකි කණ්ඩායම්ද නිසි සේවාවන් අවශ්‍ය වන බරපතළ මානසික අභියෝගවලට මුහුණ දෙති.
පිරිමින්ගේ සියදිවි නසාගැනීම් මරණ ප්‍රතිශතය ඉහළ මට්ටමක පැවතීමෙන් එම කණ්ඩායම්වල අවශ්‍යතාවල වැදගත්කම අඩු නොවේ.
ඒ වෙනුවට, පුළුල් ජාතික මානසික සෞඛ්‍ය උපායමාර්ගයක් තුළ පිරිමින්ගේ අත්දැකීම් සහ අවශ්‍යතා පිළිබඳව විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුත්තේ ඇයිද යන්න එමගින් පැහැදිලි වේ.
සාම්ප්‍රදායික උපදේශන මධ්‍යස්ථාන වෙත යාමට අකමැති හෝ මැළිකමක් දක්වන පිරිමින්ටද මානසික සෞඛ්‍ය සේවා පහසුවෙන් ලබාගත හැකි විය යුතුය.
සේවා ස්ථාන, ප්‍රජා සංවිධාන, සෞඛ්‍ය ආයතන සහ අධ්‍යාපන ආයතනවලට මානසික පීඩනය හඳුනාගැනීමට සහ මුල් අවධියේදීම අවශ්‍ය සහාය ලබාගැනීමට පුද්ගලයන් දිරිමත් කිරීමට දායක විය හැකිය.
මානසික වේදනාව නිහඬව දරාගත යුතුය යන විශ්වාසය අභියෝගයට ලක් කිරීම මහජන දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන්වල අරමුණක් විය යුතුය.
ශාරීරික රෝග ලක්ෂණ හෝ වෙනත් ගැටලු සඳහා මුලින්ම වෛද්‍ය සහාය ලබාගැනීමට පැමිණෙන රෝගීන් තුළ පවතින මානසික දුෂ්කරතා හඳුනාගැනීමටද සෞඛ්‍ය සේවකයන්ට අවශ්‍ය දැනුම සහ හැකියාව ලබාදිය යුතුය.
මෙවැනි මැදිහත්වීම් පුරුෂ හැසිරීම් පිළිබඳ උපකල්පන මත නොව, පර්යේෂණ සාක්ෂි මත පදනම් විය යුතුය.
සියලුම පිරිමින් එකම ආකාරයේ කණ්ඩායමක් නොවේ.
වයස, ආදායම, අධ්‍යාපනය, රැකියාව, ආබාධිත තත්ත්වය, භූගෝලීය පිහිටීම සහ පවුල් පසුබිම අනුව ඔවුන්ගේ අත්දැකීම් වෙනස් වේ.
ඵලදායී ප්‍රතිචාරයක් සැලසුම් කිරීමේදී මෙම වෙනස්කම් සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
ආර්ථික සහ ගෘහස්ථ වගකීම් බෙදාගැනීම
සාම්ප්‍රදායික ස්ත්‍රී පුරුෂ භූමිකාවන් සමඟ බැඳී පවතින පීඩනය අවම කිරීම සඳහා පුළුල් සමාජ වෙනසක් අවශ්‍ය වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ කාන්තාවන්ගේ ශ්‍රම බලකා සහභාගීත්වය සාපේක්ෂව අඩු මට්ටමක පැවතීම, වැටුප් සහිත රැකියා අවස්ථා ලබාගැනීම සඳහා කාන්තාවන්ට ඇති හැකියාව වැඩිදියුණු කිරීමේ වැදගත්කම පෙන්නුම් කරයි.
කෙසේ වෙතත්, කාන්තාවන්ගේ රැකියා සහභාගීත්වය ඉහළ නැංවීමෙන් පමණක් පිරිමින් මුහුණ දෙන ආර්ථික හෝ මානසික පීඩනය ස්වයංක්‍රීයව විසඳෙන්නේ නැත.
අර්ථවත් වෙනසක් ඇති කිරීම සඳහා වැටුප් නොලබන ගෘහස්ථ වගකීම්ද වඩාත් සාධාරණ ලෙස බෙදාගත යුතුය.
කාන්තාවන් වැටුප් සහිත රැකියාවලට එක්වන අතරම, ගෘහස්ථ කටයුතු සහ පවුලේ සාමාජිකයන් රැකබලා ගැනීමේ වගකීම්වල අසමාන බරක් තවදුරටත් ඔවුන් මත පැටවීම අපේක්ෂා නොකළ යුතුය.
එසේම, පවුලේ සියලුම මූල්‍ය අවශ්‍යතා සපුරාලීමේ සම්පූර්ණ බර පිරිමින් විසින් තනිවම දැරිය යුතු බවද අපේක්ෂා නොකළ යුතුය.
වඩාත් සෞඛ්‍ය සම්පන්න සමබරතාවක් ඇති කිරීමෙන් දෙපාර්ශ්වයටම ආර්ථික වශයෙන් දායක වීමට, පවුලේ රැකවරණ කටයුතුවලට සහභාගී වීමට සහ අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී සහාය ලබාගැනීමට වැඩි නම්‍යශීලීත්වයක් හිමි වේ.
මෙවැනි වෙනස්කම් මගින් පවුල්වල දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දීමේ හැකියාව ශක්තිමත් කළ හැකි අතර, ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශ්වය මතම පටවා ඇති සීමාකාරී සමාජ අපේක්ෂාවන්ට අභියෝග කළ හැකිය.
ජාතික ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රතිචාරයක අවශ්‍යතාව
ශ්‍රී ලංකාවේ සියදිවි නසාගැනීම් පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන, අඛණ්ඩ ජාතික මට්ටමේ ප්‍රතිචාරයක් ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ප්‍රමාණවත් පදනමක් සපයයි.
මෙහිදී විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතු ක්‍රියාමාර්ග කිහිපයක් තිබේ.
1. පහසුවෙන් ලබාගත හැකි මානසික සෞඛ්‍ය සේවා පුළුල් කිරීම
රාජ්‍ය සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතිය, සේවා ස්ථාන සහ ප්‍රජා ආයතන තුළ උපදේශන සේවා සහ මානසික සහාය ශක්තිමත් කිරීම.
2. පිරිමින් සඳහා ඉලක්කගත වැඩසටහන් සංවර්ධනය කිරීම
පිරිමින් වෘත්තීය සහාය ලබාගැනීමෙන් වළක්වන බාධක හඳුනාගෙන, ඒවා අවම කිරීම සඳහා පර්යේෂණ සාක්ෂි මත පදනම් වූ දැනුවත් කිරීමේ සහ සහාය ලබාදීමේ වැඩසටහන් සැලසුම් කිරීම.
3. හානිකර ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජ ඒකාකෘතිවලට අභියෝග කිරීම
හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීම, මූල්‍ය වගකීම් බෙදාගැනීම සහ අවශ්‍ය විට සහාය ඉල්ලා සිටීම සාමාන්‍ය සහ සෞඛ්‍ය සම්පන්න හැසිරීම් ලෙස පිළිගන්නා සමාජ ආකල්ප ප්‍රවර්ධනය කිරීම.
4. පවුල්වල ආර්ථික සුරක්ෂිතතාව ශක්තිමත් කිරීම
ආර්ථික වශයෙන් අවදානමට ලක්විය හැකි පවුල් සඳහා රැකියා සහාය, ණය උපදේශන සේවා සහ සුදුසු සමාජ ආරක්ෂණ පහසුකම් ලබාගැනීමේ හැකියාව වැඩිදියුණු කිරීම.
5. පර්යේෂණ සහ දත්ත රැස්කිරීම වැඩිදියුණු කිරීම
පුද්ගල පෞද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා කරමින්, වයස, රැකියාව, ප්‍රදේශය සහ අදාළ සමාජ තත්ත්වයන් අනුව සියදිවි නසාගැනීම්වල ප්‍රවණතා අධ්‍යයනය කිරීම.
6. පවුල් වගකීම් සාමූහිකව බෙදාගැනීම දිරිමත් කිරීම
කාන්තාවන්ගේ රැකියා අවස්ථා වැඩිදියුණු කරන සහ වැටුප් නොලබන ගෘහස්ථ කටයුතු වඩාත් සාධාරණ ලෙස බෙදාගැනීම ප්‍රවර්ධනය කරන ප්‍රතිපත්තිවලට සහාය වීම.
මෙම ක්‍රියාමාර්ග සියල්ල මානසික පීඩනයට මුහුණ දෙන සෑම පුද්ගලයෙකුටම සහාය සපයන පුළුල් මානසික සෞඛ්‍ය උපායමාර්ගයක කොටසක් ලෙස ක්‍රියාත්මක විය යුතුය.
සංඛ්‍යාලේඛනවලින් ඔබ්බට
මෙම වාර්තාවේ සාකච්ඡා කරන ලද සංඛ්‍යාලේඛන ශ්‍රී ලාංකික සමාජයේ විවිධ පැතිකඩ නිරූපණය කරයි.
ජනගහන සංඛ්‍යාලේඛන මගින් පිරිමින් සහ කාන්තාවන් අතර පවතින ජනවිකාසමය සමබරතාව පැහැදිලි වේ.
ශ්‍රම බලකා සමීක්ෂණ මගින් වැටුප් සහිත රැකියා සහභාගීත්වයේ පවතින වෙනස්කම් අනාවරණය වේ.
පොලිස් වාර්තා මගින් සියදිවි නසාගැනීම් හේතුවෙන් වාර්තා වූ මරණ අතර සැලකිය යුතු ස්ත්‍රී පුරුෂ වෙනසක් පවතින බව පෙන්නුම් කරයි.
කෙසේ වෙතත්, පුද්ගලයන් මානසික පීඩනයට මුහුණ දෙන්නේ ඇයිද යන්න හෝ නිශ්චිත මරණ සිදුවන්නේ කුමන හේතු නිසාද යන්න මෙම දත්ත කට්ටල මගින් තනිවම පැහැදිලි කළ නොහැකිය.
මෙම වෙනස අවබෝධ කරගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
පවතින සාක්ෂි පිරිමින්ගේ මානසික සෞඛ්‍යය පිළිබඳ වැඩි අවධානයක් යොමු කිරීමේ අවශ්‍යතාව තහවුරු කරයි. එහෙත්, සංකීර්ණ මහජන සෞඛ්‍ය ගැටලුවක් ආර්ථික පීඩනය හෝ පුරුෂත්වය පිළිබඳ සමාජ අපේක්ෂාවන් වැනි එක් හේතුවකට පමණක් සීමා කිරීමට එම සාක්ෂි ප්‍රමාණවත් නොවේ.
මානසික පීඩනය සමඟ සම්බන්ධ තත්ත්වයන් හඳුනාගැනීමටත්, වඩාත් ඵලදායී මැදිහත්වීම් මොනවාද යන්න තීරණය කිරීමටත් හැකි පර්යේෂණ ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වේ.
එමෙන්ම, උපහාසයට, ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට හෝ සමාජ ගෞරවය අහිමි වීමට බිය නොවී තම දුෂ්කරතා පිළිගැනීමට පිරිමින්ට හැකි සමාජ පරිසරයක්ද රට තුළ ගොඩනැගිය යුතුය.
ආර්ථික සංවර්ධනය, රැකියා සුරක්ෂිතතාව සහ ශක්තිමත් රාජ්‍ය සේවා තවදුරටත් වැදගත් වේ.
එසේම, මානසික යහපැවැත්ම ආදායම් හෝ රැකියා සංඛ්‍යාලේඛන මගින් පමණක් මැනිය නොහැකි බව පිළිගැනීමද වැදගත් වේ.
පිරිමින් සැමවිටම ශක්තිමත්ව සිටිය යුතු බව අපේක්ෂා කරන සමාජයක්, ඔවුන් දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දෙන අවස්ථාවලදී සහාය ඉල්ලා සිටීමටද අවස්ථාව සලසා දිය යුතුය.
එම මූලධර්මය ශ්‍රී ලංකාවේ මහජන සෞඛ්‍යය, පවුල් සුබසාධනය සහ සමාජ සංවර්ධනය සඳහා වන ප්‍රවේශයේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් විය යුතුය.
