නොවැම්බර් 06 වැනි සිකුරාදා සන්ධ්‍යාවේ ඇදහැළුණු අධික වර්ෂාවත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ වාණිජ අගනගරය වන කොළඹ නගරයේ දෛනික ජන ජීවිතය මුළුමනින්ම පාහේ අඩාල විය. ප්‍රධාන මාර්ග රැසක් ජලයෙන් යටවීමත් සමඟ කාර්යාල සේවා අවසන් කර නිවෙස් බලා ගමන් කළ දහස් සංඛ්‍යාත ජනතාව පැය ගණනාවක් මාර්ගවල සිරවී සිටියහ. තත්ත්වයේ බරපතළකම තවත් තීව්‍ර කරමින් කොළඹ ජාතික රෝහලේ ඇතැම් අංශවලට ද ගංවතුරෙන් බාධා එල්ල විය.
කාලගුණික වාර්තාවල දැක්වෙන මිලිමීටර් 129ක පමණ වර්ෂාපතනයක් හමුවේ කොළඹ මෙලෙස අඩපණ වීම මේ වන විට බරපතළ ප්‍රශ්නයක් මතු කර තිබේ.
එනම්, මීට පෙර මිලිමීටර් 400කට අධික වර්ෂාපතනයන්ට මුහුණ දුන් කොළඹ නගරය, ඊට වඩා සැලකිය යුතු අඩු වර්ෂාවකදී මෙතරම් අසරණ වූයේ ඇයිද යන්නයි.
මෙය හුදෙක් ස්වභාවික ආපදාවක් ලෙස සලකා බැහැර කළ හැකිද? නැතහොත් දශක ගණනාවක් පුරා වර්ධනය වූ අවිධිමත් නාගරීකරණය, ජලාපවහන පද්ධතිවල ධාරිතා සීමාවන්, නඩත්තු දුර්වලතා සහ තෙත්බිම් අහිමි වීමේ ප්‍රතිඵලයක්ද?
400mm වැසි දරාගත් කොළඹට 129mm දරාගත නොහැකි වූයේ ඇයි?
කොළඹ නගරයේ ගංවතුර ඉතිහාසය දෙස බැලීමේදී මෙවර සිදුවීමේ බරපතළකම තේරුම් ගැනීමට වැදගත් ඓතිහාසික දත්ත කිහිපයක් හමුවේ.
1992 ජූනි 04 වැනිදා කොළඹ කාලගුණ මධ්‍යස්ථානයෙන් මිලිමීටර් 493.7ක වර්ෂාපතනයක් වාර්තා වී තිබේ. එය කොළඹ ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ ඉහළම එක්දින වර්ෂාපතන අගයන් අතර ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී.
2010 නොවැම්බර් 10 සහ 11 දිනවලදී ද කොළඹ ද්‍රෝණියට මිලිමීටර් 440කට අධික වර්ෂාපතනයක් ලැබුණු අතර, ඇතැම් ස්ථානවල එම අගය මිලිමීටර් 490ක් දක්වා ඉහළ ගිය බව වාර්තා විය. එම ගංවතුර තත්ත්වය හේතුවෙන් විශාල ජනතාවක් අවතැන් වූ අතර පාර්ලිමේන්තු සංකීර්ණය ඇතුළු ප්‍රදේශ රැසකට දැඩි බලපෑම් එල්ල විය.
2016 මැයි මාසයේදී ඇති වූ අධික වර්ෂාව සහ කැලණි ගඟේ පිටාර ගැලීම හේතුවෙන් ද කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනතාවක් පීඩාවට පත්වූහ.
මෙවැනි අතීතයක් සහිත නගරයක් මිලිමීටර් 129ක වර්ෂාපතනයකින් මෙතරම් අර්බුදයකට මුහුණදීම පිළිබඳව නාගරික ජලාපවහන සැලසුම්කරණය නැවත විමසා බැලිය යුතුය.
විශේෂයෙන්ම ලෝක බැංකු ආධාර යටතේ ක්‍රියාත්මක වූ Metro Colombo Urban Development Project (MCUDP) යටතේ කොළඹ සාර්ව ජලාපවහන පද්ධතිය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා විශාල ආයෝජනයක් සිදුකර තිබේ. එහි සැලසුම් ධාරිතාව පිළිබඳව ද මිලිමීටර් 476.5ක වර්ෂාපතන අගයක් සඳහන් වේ.
එසේ නම් එම ආයෝජනවලින් අපේක්ෂා කළ ආරක්ෂාව නගරයේ ජනතාවට සැබෑවටම ලැබී තිබේද?
ප්‍රශ්නය වර්ෂාපතනයේ ප්‍රමාණය පමණක් නොවේ: තීව්‍රතාවත් තීරණාත්මකයි
ගංවතුරක් ඇතිවීමේදී වැදගත් වන්නේ දිනක් තුළ ලැබෙන සමස්ත වර්ෂාපතනය පමණක් නොවේ. එම ජල ප්‍රමාණය කෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ පතිත වන්නේද යන්න ද තීරණාත්මක සාධකයකි.
මිලිමීටර් 129ක වර්ෂාවක් පැය තුනක පමණ කාලයක් තුළ ඇදහැළුණේ නම් සාමාන්‍ය පැයක වර්ෂාපතන තීව්‍රතාව මිලිමීටර් 43ක් පමණ වේ. එය පැයකට මිලිමීටර් 30ක පමණ වර්ෂාපතන තීව්‍රතාවක් සඳහා ඓතිහාසිකව සැලසුම් කර තිබූ ඇතැම් නාගරික කානු පද්ධතිවල ධාරිතාව ඉක්මවා යා හැකිය.
මෙහිදී තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ කොළඹ නගරයේ භූමි භාවිතයේ සිදුව ඇති වෙනස්කම්ය.
තාර දැමූ මාර්ග, කොන්ක්‍රීට් ගොඩනැගිලි, වහල සහ පදික වේදිකා වැඩිවීමත් සමඟ වැසි ජලය පසට උරාගැනීමට ඇති ඉඩකඩ අඩුවී තිබේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වැසි ජලයෙන් විශාල ප්‍රමාණයක් ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ මතුපිටින් ගලා ගොස් කානු පද්ධතියට එක්වේ.
නාගරික ජල විද්‍යාවේ භාවිත වන Q = C × I × A යන සමීකරණයෙන් ද මෙම තත්ත්වය පැහැදිලි වේ. වර්ෂාපතන තීව්‍රතාව සහ ජලය ගලායන භූමි ප්‍රමාණය වැඩි වන විට, මතුපිට අපධාව ද ඉහළ යයි.
කොළඹ වැනි දැඩි ලෙස නාගරීකරණය වූ ප්‍රදේශයකදී මෙම තත්ත්වය වඩාත් බරපතළය.
මිලිමීටර් 129ක වර්ෂාවක් යනු එක් වර්ග මීටරයකට ජලය ලීටර් 129ක් පතිත වීමකි. කොළඹ මහ නගර සභා බලප්‍රදේශයේ වර්ග කිලෝමීටර් 37.31ක භූමි ප්‍රමාණය සැලකිල්ලට ගත් විට, එම ප්‍රදේශය පුරා ලැබෙන සමස්ත ජල පරිමාව ලීටර් බිලියන 4.8කට ආසන්නය.
මෙවැනි ජල ප්‍රමාණයක් පාලනය කිරීමට ප්‍රමාණවත් තෙත්බිම්, ඇළ මාර්ග සහ කාර්යක්ෂම ජලාපවහන පද්ධතියක් නගරයකට තිබිය යුතුය.
කොළඹ ජාතික රෝහලත් ජලයෙන් යටවීම: පද්ධතියේ අනතුරු ඇඟවීම
මෙවර ගංවතුර තත්ත්වයේ වඩාත්ම කනස්සල්ලට කරුණක් වූයේ කොළඹ ජාතික රෝහල් පරිශ්‍රයට එල්ල වූ බලපෑමයි.
රටේ ප්‍රධානතම රෝහල් ආයතනයක් වන මෙහි හදිසි ප්‍රතිකාර ඇතුළු ඇතැම් අංශවලට ජලය ඇතුළුවීමත් සමඟ රෝහල් කටයුතුවලට බාධා එල්ල විය. හදිසි ප්‍රතිකාර, ශල්‍යකර්ම සහ රෝගීන් ප්‍රවාහනය වැනි අත්‍යවශ්‍ය සේවාවන්ට ගංවතුරෙන් ඇතිවිය හැකි අවදානම පිළිබඳව ද මෙය බරපතළ අවධානයක් යොමු කරයි.
රෝහල ආශ්‍රිත ජලාපවහන තත්ත්වය විමසා බැලීමේදී නොරිස් ඇළ (Norris Canal) විශේෂ අවධානයට ලක්විය යුතුය.
ඇළ මාර්ගවල රොන්මඩ තැන්පත් වීම, ඝන අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම, අනවසර ඉදිකිරීම් සහ ඇළ රක්ෂිත අවහිර වීම වැනි ගැටලු ජලය ගලායාමේ ධාරිතාව අඩු කළ හැකිය.
එහෙත් මෙවැනි ගැටලු සඳහා එක් ආයතනයකට පමණක් වගකීම පැවරීම වෙනුවට, අදාළ ඇළ මාර්ගවල වර්තමාන ධාරිතාව, අවහිරතා සහ නඩත්තු ඉතිහාසය පිළිබඳ ස්වාධීන තාක්ෂණික පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීම අත්‍යවශ්‍යය.
රටේ ප්‍රධාන රෝහලක් පවා ගංවතුර අවදානමට නිරාවරණය වීම සාමාන්‍ය සිදුවීමක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.
කානු පද්ධතියේ ධාරිතාව සහ වගකීම් බෙදී යාමේ ගැටලුව
කොළඹ ගංවතුර කළමනාකරණයේදී තවත් ප්‍රධාන ගැටලුවක් වන්නේ ජලාපවහන පද්ධතියේ වගකීම් විවිධ ආයතන අතර බෙදී පැවතීමයි.
කොළඹ මහ නගර සභාව (CMC) ප්‍රධාන වශයෙන් මාර්ග දෙපස කානු සහ කුඩා ජලාපවහන පද්ධති සම්බන්ධයෙන් වගකීම් දරන අතර, ශ්‍රී ලංකා ඉඩම් සංවර්ධනය කිරීමේ සංස්ථාව (SLLDC) ප්‍රධාන ඇළ මාර්ග, ජල කළමනාකරණ ව්‍යුහ සහ සාර්ව ජලාපවහන පද්ධති සම්බන්ධයෙන් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.
මෙම පද්ධති දෙක එකිනෙකට සම්බන්ධව කාර්යක්ෂමව ක්‍රියාත්මක විය යුතුය.
ප්‍රධාන පොම්පාගාර සහ ජල උමං පද්ධති කොතරම් ඉහළ ධාරිතාවකින් යුක්ත වුවද, මාර්ගවල රැඳෙන ජලය එම පද්ධති වෙත ගෙන යන කුඩා කානු අවහිර වී ඇත්නම් ඒවායේ ප්‍රයෝජනය සීමා වේ.
එබැවින් කොළඹ ගංවතුර ගැටලුව විසඳීමට අවශ්‍ය වන්නේ පොම්පාගාර වැඩි කිරීම පමණක් නොවේ. මාර්ග මට්ටමේ සිට ප්‍රධාන ඇළ මාර්ග දක්වා සමස්ත ජලාපවහන ජාලයම එකම පද්ධතියක් ලෙස කළමනාකරණය කිරීමයි.
හදිසි සාකච්ඡා ප්‍රමාණවත්ද?
නොවැම්බර් 06 වැනිදා ඇති වූ ගංවතුර තත්ත්වයෙන් පසුව, නොවැම්බර් 07 වැනිදා කොළඹ නගරාධිපතිනියගේ ප්‍රධානත්වයෙන් අදාළ රාජ්‍ය ආයතන නියෝජනය කරමින් විශේෂ සාකච්ඡාවක් කැඳවා තිබේ.
කොළඹ මහ නගර සභාව, පොලීසිය, ත්‍රිවිධ හමුදාව, බස්නාහිර පළාත් බලධාරීන්, ශ්‍රී ලංකා ඉඩම් සංවර්ධනය කිරීමේ සංස්ථාව සහ නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය ඇතුළු ආයතනවල සහභාගිත්වය එහිදී වැදගත් වේ.
නොරිස් ඇළ සහ ඒ ආශ්‍රිත ජලාපවහන මාර්ග පිරිසිදු කිරීම, අවහිරතා ඉවත් කිරීම, අනවසර ඉදිකිරීම් සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියාමාර්ග ගැනීම සහ ජලය රැඳෙන ප්‍රදේශවලට ජංගම පොම්ප යෙදවීම වැනි හදිසි පියවර පිළිබඳව අවධානය යොමු කර ඇත.
එසේම බේරේ වැව සහ කැලණි ගඟ ආශ්‍රිත ජල අගුල් සහ පොම්පාගාර තත්කාලීනව අධීක්ෂණය කිරීමේ අවශ්‍යතාව ද මතු වී තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙවැනි හදිසි පියවර මඟින් ක්ෂණික ගංවතුර අවදානම අවම කළ හැකි වුවද, දශක ගණනාවක් පුරා වර්ධනය වූ නාගරික ජලාපවහන ගැටලුව විසඳිය නොහැකිය.
කැලණි ගඟේ ජල මට්ටම ඉහළ යාමෙන් තවත් අවදානමක්
කොළඹ නගරයේ ගංවතුර අවදානම සම්බන්ධයෙන් කැලණි ගංගා ද්‍රෝණියේ වර්ෂාපතනය ද තීරණාත්මකය.
කැලණි ගඟට ජලය එක්වන ඉහළ ප්‍රදේශවලට අධික වර්ෂාපතනයක් ලැබීමෙන් ගඟේ ජල මට්ටම ඉහළ යා හැකිය. එවැනි අවස්ථාවලදී කොළඹ ඇළ මාර්ගවල ජලය ගඟ දෙසට බැසයාම සීමා වීමේ අවදානමක් පවතී.
ඒ අනුව කොළඹ නගරයේ ගංවතුර කළමනාකරණය යනු නගර සීමාව තුළ පමණක් විසඳිය හැකි ගැටලුවක් නොවේ. සමස්ත කැලණි ගංගා ද්‍රෝණියේ ජල මට්ටම්, වර්ෂාපතනය සහ ජලාපවහන පද්ධති ඒකාබද්ධව අධීක්ෂණය කළ යුතුය.
කොළඹට අවශ්‍ය තවත් කොන්ක්‍රීට් නොව තෙත්බිම්ද?
කොළඹ ගංවතුර ගැටලුවේ දිගුකාලීන විසඳුම සොයා බැලීමේදී තෙත්බිම් පද්ධතියේ වැදගත්කම නොසලකා හැරිය නොහැකිය.
කොළඹ සහ ඒ අවට පවතින වගුරු බිම්, පහත්බිම් සහ ස්වභාවික ජල රැඳවුම් ප්‍රදේශ නගරයේ ස්වාභාවික ජලාපවහන පද්ධතියේ අත්‍යවශ්‍ය කොටස් වේ. අධික වර්ෂාවකදී අතිරික්ත ජලය තාවකාලිකව රඳවා තබා ගැනීමටත්, ක්‍රමයෙන් ජලය බැසයාමට ඉඩ සැලසීමටත් ඒවා උපකාරී වේ.
එහෙත් පසුගිය දශක කිහිපය තුළ සිදු වූ නාගරික ව්‍යාප්තියත් සමඟ තෙත්බිම් සහ පහත්බිම් ගොඩකිරීම, විශාල ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම සහ ස්වභාවික ජල මාර්ග වෙනස් කිරීම සම්බන්ධයෙන් බරපතළ ප්‍රශ්න මතු වී තිබේ.
ඒ අනුව කොළඹ නගරයේ සියලුම තෙත්බිම් සහ ජල රැඳවුම් ප්‍රදේශ පිළිබඳ නව සිතියම්ගත කිරීමක් සිදුකර, ඒවායේ පාරිසරික හා ජල විද්‍යාත්මක වටිනාකම අනුව නීතිමය ආරක්ෂාව තහවුරු කළ යුතුය.
මෙයට අමතරව ක්‍රියාත්මක කළ හැකි විසඳුම් කිහිපයක් ද තිබේ.
තෙත්බිම් සංරක්ෂණය: ඉතිරිව ඇති වගුරු බිම් සහ ස්වභාවික ජල රැඳවුම් ප්‍රදේශ ගොඩකිරීම වැළැක්වීම.
Sponge City සංකල්පය: ජලය පසට උරාගත හැකි පදික වේදිකා, හරිත උද්‍යාන සහ වැසි ජලය රඳවාගන්නා නාගරික අවකාශ නිර්මාණය කිරීම.
වැසි ජල අස්වනුකරණය: නව ගොඩනැගිලිවල වැසි ජලය රැස්කිරීමේ පද්ධති අනිවාර්ය කිරීම සහ පවතින ගොඩනැගිලි සඳහා ද එවැනි පහසුකම් දිරිගැන්වීම.
කානු පද්ධති නඩත්තුව: කානු සහ ඇළ මාර්ග සඳහා නියමිත කාලසටහනකට අනුව පිරිසිදු කිරීමේ සහ පරීක්ෂා කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් හඳුන්වාදීම.
ආයතනික ඒකාබද්ධතාව: CMC, SLLDC සහ අනෙකුත් ආයතන අතර වගකීම් පැහැදිලි කර, ඒකාබද්ධ ඩිජිටල් ජලාපවහන අධීක්ෂණ පද්ධතියක් ස්ථාපිත කිරීම.
නව ඉදිකිරීම් පාලනය: ගංවතුර අවදානම් සහිත පහත්බිම්වල ඉදිකිරීම් සඳහා විද්‍යාත්මක ජල විද්‍යාත්මක ඇගයීම් අනිවාර්ය කිරීම.
ගංවතුරෙන් පසු පිරිසිදු කරන නගරයක් නොව, ගංවතුරට ඔරොත්තු දෙන නගරයක් අවශ්‍යයි
මිලිමීටර් 129ක වර්ෂාවකින් කොළඹ නගරයේ ප්‍රධාන මාර්ග, පොදු ප්‍රවාහන පද්ධතිය සහ ජාතික රෝහල වැනි අත්‍යවශ්‍ය ආයතන පවා අර්බුදයට ලක්වීම හුදෙක් කාලගුණික සිදුවීමක් ලෙස අමතක කළ නොහැකිය.
මෙය කොළඹ නාගරික සංවර්ධනයේ ප්‍රමුඛතා පිළිබඳ නැවත සිතා බැලිය යුතු අවස්ථාවකි.
නගරයේ උසට නැඟෙන ගොඩනැගිලි, පුළුල් වන මාර්ග සහ නව වාණිජ සංකීර්ණ සංවර්ධනයේ සංකේත ලෙස ඉදිරිපත් කළ හැකි වුවද, එම සංවර්ධනයට සමාන්තරව ජලය බැසයාමේ පහසුකම්, තෙත්බිම් ආරක්ෂාව සහ දේශගුණික අවදානම් කළමනාකරණය ද වර්ධනය වී තිබිය යුතුය.
විශේෂයෙන්ම වගුරු බිම් සහ පහත්බිම් ගොඩකර ඉදිකර ඇති විශාල ගොඩනැගිලි සම්බන්ධයෙන් ද ස්වාධීන පාරිසරික හා ජල විද්‍යාත්මක ඇගයීමක් අවශ්‍යය. නීතිවිරෝධී හෝ පාරිසරික වශයෙන් හානිකර ඉදිකිරීම් සම්බන්ධයෙන් නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමත්, හැකි ස්ථානවල අහිමි වූ තෙත්බිම් පද්ධති නැවත ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමත් කාලීන අවශ්‍යතාවකි.
අවසානයේදී කොළඹ නගරයට අවශ්‍ය වන්නේ වැස්ස නතර වන තෙක් බලා සිටින පරිපාලනයක් නොව, අධික වර්ෂාපතනයක් හමුවේ පවා ජන ජීවිතය අඩාල නොවන නගර සැලසුම්කරණයකි.
මිලිමීටර් 129ක වැස්සක් කොළඹ දණගැස්වූයේ නම්, ඊළඟට මිලිමීටර් 200ක් හෝ 300ක් ඇදහැළුණහොත් සිදුවන්නේ කුමක්ද?
එම ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු සෙවීම ඊළඟ ගංවතුර එනතෙක් කල් දැමිය යුතු නැත.
