ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) සහාය ඇතිව ක්රියාත්මක වන පුළුල් පාලන ප්රතිසංස්කරණ මධ්යයේ, ඔක්තෝබර් 1 වැනිදා සිට කඩදාසි භාවිතයෙන් තොර රේගු ප්රකාශන අනිවාර්ය වීමත් සමඟ ශ්රී ලංකා රේගුවේ ඩිජිටල්කරණය තවදුරටත් ඉදිරියට යයි.
කොළඹ — ඔක්තෝබර් 01 වැනිදා සිට රේගු මූලස්ථානයේ (Long Room) කඩදාසි භාවිතයෙන් තොර රේගු ප්රකාශන අනිවාර්ය කිරීමට ශ්රී ලංකා රේගුව පියවර ගෙන ඇති අතර, ඒ අනුව වලංගු ඩිජිටල් අත්සන් (digital signatures) භාවිත කරමින් රේගු ප්රකාශන සහ ඊට අදාළ ලියකියවිලි ඩිජිටල් ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම ආනයනකරුවන්ට සහ ප්රකාශකයන්ට අනිවාර්ය වනු ඇත.
- ඔක්තෝබර් 01 වැනිදා සිට රේගු මූලස්ථානයේදී කඩදාසි භාවිතයෙන් තොර රේගු ප්රකාශන සහ අදාළ ලියකියවිලි අනිවාර්ය වේ.
- ආදායම් පරිපාලනය සහ යහපාලන ප්රතිසංස්කරණ කෙරෙහි ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) අඛණ්ඩව අවධානය යොමු කර ඇති පසුබිමක, 2026 වසරේදී රේගු ආදායම රුපියල් ට්රිලියන 2 ඉක්මවා ඇත.
මෙම පියවර, ලියකියවිලි භෞතිකව හැසිරවීම අවම කිරීම, අනවශ්ය ලෙස පුද්ගලයන් මුහුණට මුහුණ හමුවී කරන ගනුදෙනු සීමා කිරීම සහ ආදායම් පරිපාලනයේ කාර්යක්ෂමතාව සහ විනිවිදභාවය වැඩිදියුණු කිරීම අරමුණු කරගත් පුළුල් රේගු නවීකරණ වැඩසටහනේ එක් අංගයකි.
ඔක්තෝබර් 01 වැනිදා සිට, රේගු ප්රකාශන සහ ඊට අදාළ ලියකියවිලි භෞතිකව (manual) සකස් කිරීම සහ රේගු මූලස්ථානය වෙත ඉදිරිපත් කිරීම තවදුරටත් පිළිගනු නොලැබේ.
ශ්රී ලංකා රේගුව 2025 අගෝස්තු මාසයේදී ASYCUDA World පද්ධතිය හරහා කඩදාසි භාවිතයෙන් තොරව ලියකියවිලි ඉදිරිපත් කිරීමේ නියමු ව්යාපෘතියක් ආරම්භ කළ අතර, එහිදී මූලික වශයෙන් තෝරාගත් බලයලත් ආර්ථික ක්රියාකරුවන්ට සහ ප්රකාශකයන්ට රේගු ප්රකාශන සහ අදාළ ලියකියවිලි විද්යුත් ක්රමයට ඉදිරිපත් කිරීමට අවසර ලබා දෙන ලදී.
ඩිජිටල්කරණය සහ ආයතනික විනිවිදභාවය
සාම්ප්රදායිකව භෞතික ලියකියවිලි භාවිත කිරීමේදී රේගු ක්රියාවලිය තුළ ස්ථාන කිහිපයකදීම පුද්ගලයන් හමුවී කටයුතු කිරීමට සිදුවූ අතර, එමඟින් පරිපාලනමය ප්රමාදයන් මෙන්ම අභිමතය පරිදි තීරණ ගැනීමේ අවස්ථාවන් ද නිර්මාණය විය.
ලියකියවිලි සහ අනුමත කිරීම් විද්යුත් පද්ධති වෙත ගෙන යාම හරහා එම පුද්ගල හමුවීම් අවම කිරීම ඩිජිටල්කරණයේ අරමුණයි. ඒ අතරම, නීතිරීතිවලට අනුකූල වීම සහ ඉහළ අවදානමක් සහිත භාණ්ඩ තොග සම්බන්ධයෙන් වැඩි අවධානයක් යොමු කිරීමට රේගු නිලධාරීන්ට මෙයින් අවස්ථාව සැලසේ.
රේගුව සිය ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් පුළුල් කරන විට, ASYCUDA World පද්ධතිය, ඩිජිටල් අත්සන් සහ විද්යුත් ලියකියවිලි ඉදිරිපත් කිරීම වැනි තාක්ෂණයන් මේ සඳහා යොදා ගැනේ.
මෙම පුළුල් නවීකරණ වැඩසටහනට රේගුව සහ බාහිර පාර්ශ්වකරුවන් අතර විද්යුත් සම්බන්ධීකරණයක් ඇති කිරීම ද ඇතුළත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, 2025 මැයි මාසයේ සිට භාණ්ඩ ප්රකාශන (Cargo manifests) ඉදිරිපත් කිරීම ASYHUB වේදිකාව හරහා පමණක් සිදු කිරීම අනිවාර්ය කර ඇත.
ආයෝජන මණ්ඩලයේ මෙහෙයුම් සහ විශේෂ ආර්ථික කලාප හරහා දේශීය වෙළඳපොළට ඇතුළු වන තීරුබදු රහිත භාණ්ඩ පාලනය කිරීම දැඩි කිරීම මෙන්ම, රාජසන්තක කරන ලද භාණ්ඩ ප්රසිද්ධ වෙන්දේසි කිරීම සඳහා විද්යුත් ලංසු තැබීමේ ක්රමයක් (electronic bidding) හඳුන්වා දීමේ සැලසුම් ද මෙම පුළුල් ප්රතිසංස්කරණ වැඩසටහනේ කොටසක් ලෙස ගෙනහැර දක්වා ඇත.
ශ්රී ලංකාව සඳහා වන විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම් වැඩසටහන (Extended Fund Facility) යටතේ ශක්තිමත් ආදායම් පරිපාලනයක්, බදු ගෙවීම් පැහැර නොහැරීම සහ යහපාලනය පිළිබඳව ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල අඛණ්ඩව අවධාරණය කරන පසුබිමක මෙම ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක වේ.
රේගු ආදායම රුපියල් ට්රිලියන 2 පසුකරයි
2025 වසරේදී සිය ඉහළම වාර්ෂික ආදායම වාර්තා කිරීමෙන් අනතුරුව රේගුව ඩිජිටල්කරණයේ මීළඟ අදියරට පිවිසෙයි.
නිල රේගු දත්තවලට අනුව 2025 වසරේ ආදායම දළ වශයෙන් රුපියල් බිලියන 2,557.5 කි. 2026 වසර සඳහා වන ආදායම් ඉලක්කය දළ වශයෙන් රුපියල් බිලියන 2,207 කි.
මෙම වසරේ ආදායම් එකතු කිරීම මේ වන විටත් රුපියල් ට්රිලියන 2 සීමාව පසු කර ඇත. රේගු දත්ත පෙන්වා දෙන පරිදි සැප්තැම්බර් 23 වන විට එකතු වී ඇති දළ ආදායම රුපියල් බිලියන 2,064.8 ක් වන අතර, එය වාර්ෂික ඉලක්කයෙන් 93% කට වඩා වැඩිය.
දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්රකාශිත දත්තවලට අනුව, 2026 වසරේ මුල් මාස අටේ සෑම මාසයකදීම ඇස්තමේන්තුගත මාසික ආදායම ඉක්මවා ගොස් ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මෙලෙස ඉහළ ආදායමක් එකතු කරගැනීම මඟින් ආදායම් පරිපාලනය සම්බන්ධයෙන් පවතින පුළුල් ආයතනික ගැටලු මකා දැමෙන්නේ නැත.
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලට අනුව, බදු ක්රමයේ කාර්යක්ෂමතාව සහ සාධාරණත්වය වැඩිදියුණු කිරීම, බදු පදනම පුළුල් කිරීම, බදු සහන තාර්කික කිරීම සහ ආදායම් පරිපාලනය ශක්තිමත් කිරීම ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ වැඩසටහනේ වැදගත් අංග ලෙස තවදුරටත් පවතී.
පාලන ප්රතිසංස්කරණ කෙරෙහි IMF අවධානය දිගටම
විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකමේ හත්වන සමාලෝචනය සහ 2026 Article IV උපදේශන පිළිබඳ සාකච්ඡා සඳහා දූත මණ්ඩල ප්රධානී එවන් පපජෝර්ජියෝ (Evan Papageorgiou) ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ නියෝජිත පිරිසක් සැප්තැම්බර් 10 සිට 23 දක්වා ශ්රී ලංකාවේ සංචාරයක නිරත විය.
අදාළ සාකච්ඡා ඵලදායී වූ බව අරමුදල පැවසූ නමුත්, හත්වන සමාලෝචනය සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා අවශ්ය පරාමිතීන් සහ ප්රතිපත්ති පිළිබඳ එකඟතාවයකට පැමිණීම සඳහා දෙපාර්ශ්වය කටයුතු කරමින් සිටින බැවින් සාකච්ඡා තවදුරටත් අඛණ්ඩව සිදුවනු ඇත.
ශ්රී ලංකාවේ මෑතකාලීන ආර්ථික දර්ශක එම සාකච්ඡා සඳහා ශක්තිමත් පසුබිමක් සැපයීය. 2026 දෙවන කාර්තුවේදී ආර්ථික ක්රියාකාරකම් 4.2% කින් පුළුල් වූ අතර, අගෝස්තු අවසන් වන විට දළ නිල සංචිත ප්රමාණය ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 6.9 ක් දක්වා ළඟා විය.
එසේ වුවද, යහපාලනය සහ දූෂණ විරෝධී ප්රතිසංස්කරණ මෙම වැඩසටහනේ වැදගත් කොටසක් ලෙස තවදුරටත් පවතී.
2023 දූෂණ විරෝධී පනත යටතේ නිර්මාණය කරන ලද රාමුවේ අංග සහ පසුකාලීන ප්රතිසංස්කරණ ඇතුළුව, ශ්රී ලංකාවේ දූෂණ විරෝධී ප්රතිසංස්කරණ හරහා ස්ථාපිත කර ඇති ආරක්ෂණ ක්රමවේදයන් දුර්වල නොකළ යුතු බවට පපජෝර්ජියෝ මහතා අනතුරු අඟවා ඇත. ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ වැඩසටහනේ බැඳීම් හරහා ආදායම් පරිපාලනය ශක්තිමත් කිරීම සහ බලයලත් ක්රියාකරුවන් සඳහා රේගු ප්රකාශන සමාලෝචනය කිරීමේදී මුහුණට මුහුණ හමුවී සිදුකරන ක්රියාවලිය අවම කිරීම කෙරෙහි ද අවධාරණය කර ඇත.
ඒ අනුව මීළඟ අභියෝගය වන්නේ රේගුවට තවදුරටත් ආදායම් එකතු කර ගත හැකිද හෝ ලියකියවිලි විද්යුත් ක්රමයට සකස් කළ හැකිද යන්නෙන් ඔබ්බට විහිදෙන්නකි. ශ්රී ලංකාව IMF සමඟ සාකච්ඡා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යන අතරතුර සිය මීළඟ අයවැය සකස් කරන විට, ප්රතිසංස්කරණවල සඵලතාවය රඳා පවතින්නේ ඩිජිටල්කරණය හරහා වඩාත් කාර්යක්ෂම පරිපාලනයක්, ශක්තිමත් නීතිගරුකභාවයක් සහ ඉහළ ආයතනික විනිවිදභාවයක් ඇතිකරන්නේද යන්න මතය.
