කුලරත්න මහතා වෙනුවෙන් පෙනී සිටි ජනාධිපති නීතිඥ සංජීව ජයවර්ධන මහතා අධිකරණය හමුවේ කරුණු දක්වමින් කියා සිටියේ, පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයාගේ ව්‍යවස්ථාපිත තත්ත්වය සහ පාර්ලිමේන්තු කාර්ය මණ්ඩලයට නීතියෙන් හිමිව ඇති අයිතිවාසිකම්, පරිපාලනමය හෝ දේශපාලන බලය අනිසි ලෙස භාවිත කිරීමෙන් අභිබවා යා නොහැකි බවයි.
කුලරත්න මහතාගේ වැඩ තහනම් කිරීම සහ ඔහුට එරෙහිව ආරම්භ කර ඇති විනය ක්‍රියාමාර්ග අභියෝගයට ලක් කරමින් ගොනු කර ඇති CA (Writ) 109/2026 දරන රිට් පෙත්සම සම්බන්ධයෙන් මෙම කරුණු ඉදිරිපත් කෙරිණි.
ඉදිරිපත් කර ඇති නඩු විභාග තොරතුරුවලට අනුව, අභියාචනාධිකරණයේ සභාපති විනිසුරු රෝහන්ති අබේසූරිය මහතා සහ විනිසුරු කේ. පී. ප්‍රනාන්දු මහතා ඇතුළත් ද්විපුද්ගල විනිසුරු මඩුල්ලක් හමුවේ මෙම නඩුව විභාගයට ගෙන තිබේ.
අභියෝගයට ලක් කර ඇති පරිපාලනමය තීරණ සම්බන්ධයෙන් අධිකරණයට විමර්ශනය කිරීමට ඇති බලය පිළිබඳව කථානායකවරයා ඇතුළු වගඋත්තරකරුවන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද මූලික විරෝධතා සම්බන්ධයෙන් පෙත්සම්කරු වෙනුවෙන් පෙනී සිටි නීතිඥවරයා කරුණු ඉදිරිපත් කළේය.
මෙම නඩු කටයුතු හරහා පාර්ලිමේන්තු වරප්‍රසාද, මහලේකම්වරයාගේ ව්‍යවස්ථාපිත බලතල සහ පාර්ලිමේන්තු සේවකයන්ට හිමි නීතිමය ආරක්ෂාව අතර පවතින වෙනස පිළිබඳව අවධානය යොමු වී තිබේ.
මහලේකම්වරයාගේ ව්‍යවස්ථාපිත බලතල
ජයවර්ධන මහතා විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ප්‍රධාන තර්කයක් වූයේ පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයාගේ ව්‍යවස්ථාපිත තත්ත්වය සහ පරිපාලනමය ස්වාධීනත්වය පිළිබඳවය.
ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 65 වැනි වගන්තිය මඟින් පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම් ධුරය ස්ථාපිත කර ඇති අතර, කථානායකවරයාගේ අනුමැතියට යටත්ව පාර්ලිමේන්තු කාර්ය මණ්ඩලය පත් කිරීමේ බලය මහලේකම්වරයාට ලබා දී තිබේ.
මහලේකම්වරයා පාර්ලිමේන්තුවේ ප්‍රධාන පරිපාලන නිලධාරියා ලෙස කටයුතු කරන අතර, පාර්ලිමේන්තුවේ ආයතනික පරිපාලනය සහ පාර්ලිමේන්තු කාර්ය මණ්ඩලය කළමනාකරණය කිරීමේ වගකීම දරයි.
මහලේකම්වරයා හුදෙක් යටත් පරිපාලන නිලධාරියෙකු ලෙස සලකා කටයුතු කිරීමෙන් එම ව්‍යවස්ථාපිත වගකීම්වල බලය අඩු කළ නොහැකි බව ජයවර්ධන මහතා තර්ක කළේය.
බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයෙන් ආරම්භ වූ ‘Clerk to Parliament’ යන ඓතිහාසික නාමය පිළිබඳව ද ඔහු සිය කරුණු දැක්වීමේදී අවධානය යොමු කළේය.
එම නාමකරණය හේතුවෙන් මහලේකම්වරයාගේ ව්‍යවස්ථාපිත තත්ත්වය හෝ එම ධුරයට අදාළ නීතිමය බලතල කිසිදු ආකාරයකින් අඩු නොවන බව නීතිඥවරයා පෙන්වා දුන්නේය.
ජාත්‍යන්තර පාර්ලිමේන්තු සංගමය (Inter-Parliamentary Union) ඇතුළු ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් පාර්ලිමේන්තු පරිපාලන ක්‍රමවේදයන් ද උදාහරණයට ගනිමින්, මහලේකම්වරයාගේ වගකීම් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සහ අදාළ නීති මඟින් ස්ථාපිත කර ඇති රාමුව තුළ ක්‍රියාත්මක කළ යුතු බව ඔහු තර්ක කළේය.
එම වගකීම්වලට මැදිහත් වීම පාර්ලිමේන්තුවේ ඵලදායී පරිපාලනය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන ආයතනික ස්වාධීනත්වයට හානි කළ හැකි බව පෙත්සම්කරුගේ ස්ථාවරයයි.
කුලරත්න මහතාගේ වැඩ තහනම් කිරීමේ පසුබිම
නීතිඥවරයෙකු වන කුලරත්න මහතා නියෝජ්‍ය මහලේකම් සහ කාර්ය මණ්ඩල ප්‍රධානී ලෙස සේවය කළ අතර, පාර්ලිමේන්තු කටයුතු සම්බන්ධයෙන් එල්ල වූ චෝදනා ඇතුළත් අභ්‍යන්තර පරිපාලන ක්‍රියාවලියකින් අනතුරුව ඔහුගේ සේවය අත්හිටුවා තිබේ.
ඔහුගේ වැඩ තහනම 2026 ජනවාරි 23 වැනිදා සිට ක්‍රියාත්මක විය.
ඉන් අනතුරුව, කුලරත්න මහතා ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති චෝදනා ඇතුළත් චෝදනා පත්‍රයක් පෙබරවාරි 2 වැනිදා නිකුත් කර තිබේ.
ඔහුගේ වැඩ තහනම් කිරීමේ තීරණය ගෙන ඇත්තේ ආචාර්ය ජගත් වික්‍රමරත්න මහතාගේ සභාපතිත්වයෙන් යුත් පාර්ලිමේන්තු කාර්ය මණ්ඩල උපදේශක කාරක සභාව මඟිනි.
විනය ක්‍රියාමාර්ගය ක්‍රියාපටිපාටියට පටහැනි බවත්, ස්වාභාවික යුක්තියේ මූලධර්මවලට නොගැළපෙන බවත් පවසමින් කුලරත්න මහතා එම තීරණය අභියාචනාධිකරණය හමුවේ අභියෝගයට ලක් කළේය.
විමර්ශනය සහ ඉන් අනතුරුව ගනු ලැබූ පරිපාලනමය ක්‍රියාමාර්ග නීතියෙන් සහතික කර ඇති ක්‍රියාපටිපාටික ආරක්ෂාවන් තමන්ට ලබා නොදී සිදුකර ඇති බව පෙත්සමෙන් පෙන්වා දී තිබේ.
වැඩ තහනම සහ ඊට අදාළ විනය ක්‍රියාමාර්ග අවලංගු කරන ලෙස ඔහු අධිකරණයෙන් සහන ඉල්ලා තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, පාර්ලිමේන්තු වරප්‍රසාද සහ අභියෝගයට ලක් කර ඇති තීරණ සමාලෝචනය කිරීමට අධිකරණයට ඇති බලය ඇතුළු කරුණු සම්බන්ධයෙන් මූලික විරෝධතා ඉදිරිපත් කරමින් වගඋත්තරකරුවන් මෙම පෙත්සම පවත්වාගෙන යාමේ නීත්‍යනුකූලභාවය අභියෝගයට ලක් කර තිබේ.
පාර්ලිමේන්තු වරප්‍රසාද මඟින් අධිකරණ සමාලෝචනය වැළැක්විය හැකිද?
නොවැම්බර් 6 වැනිදා ඉදිරිපත් වූ කරුණු දැක්වීම්වල සැලකිය යුතු කොටසක් වෙන් වූයේ පාර්ලිමේන්තු කාර්ය මණ්ඩලයේ සේවා සහ විනය කටයුතු සම්බන්ධ තීරණ අධිකරණ පරීක්ෂාවෙන් ආරක්ෂා කිරීමට පාර්ලිමේන්තු වරප්‍රසාදවලට හැකියාවක් තිබේද යන්න පිළිබඳවය.
ව්‍යවස්ථාදායක කටයුතු ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ලබා දී ඇති වරප්‍රසාද, පාර්ලිමේන්තු සේවකයන් සම්බන්ධ සෑම පරිපාලනමය තීරණයකටම ස්වයංක්‍රීයව අදාළ නොවිය යුතු බව ජයවර්ධන මහතා තර්ක කළේය.
ඔහු ව්‍යවස්ථාදායක කටයුතු හා සම්බන්ධ පාර්ලිමේන්තු ක්‍රියාකාරකම් සහ සේවකයන් සම්බන්ධයෙන් ගනු ලබන පරිපාලනමය ක්‍රියාමාර්ග අතර වෙනස පැහැදිලි කළේය.
පෙත්සම්කරුගේ ස්ථාවරයට අනුව, විනය තීරණ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට, ව්‍යවස්ථාපිත නීතිමය අවශ්‍යතාවලට සහ ස්ථාපිත ක්‍රියාපටිපාටික සාධාරණත්වයේ මූලධර්මවලට අනුකූල විය යුතුය.
රාජ්‍ය බලය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී නීතිමය වගකීම් පවතින බවත්, එය සීමාවකින් තොර බලයක් ලෙස සැලකිය නොහැකි බවත් නීතිඥවරයා තවදුරටත් තර්ක කළේය.
කෙසේ වෙතත්, අදාළ තීරණ පාර්ලිමේන්තු වරප්‍රසාද මඟින් ආරක්ෂා වන ක්ෂේත්‍රයකට අයත්ද යන්න පිළිබඳව වගඋත්තරකරුවන්ගේ මූලික විරෝධතා මඟින් වෙනත් නීතිමය ගැටලුවක් මතු කර තිබේ.
එම විරෝධතා හේතුවෙන් කුලරත්න මහතාගේ අභියෝගයේ මූලික කරුණු සලකා බැලීමට අධිකරණයට ඇති හැකියාව සීමා වන්නේද යන්න තවමත් අධිකරණය විසින් තීරණය කළ යුතු කරුණකි.
කාර්ය මණ්ඩල උපදේශක කාරක සභාවේ නීතිමය තත්ත්වය
පාර්ලිමේන්තු කාර්ය මණ්ඩල උපදේශක කාරක සභාවට ඇති බලතල ද මෙම නඩුවේ කරුණු දැක්වීම්වලදී ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානයට ලක් විය.
එම කාරක සභාවට තම පරිපාලනමය තීරණ අධිකරණය හමුවේ විමර්ශනය කිරීම වැළැක්වීම සඳහා පාර්ලිමේන්තු වරප්‍රසාද භාවිත කළ හැකි බවට ඉදිරිපත් වන අදහස ජයවර්ධන මහතා අභියෝගයට ලක් කළේය.
නීති සම්පාදන කටයුතු සිදු කිරීම සඳහා ස්ථාවර නියෝග යටතේ පිහිටුවා ඇති පාර්ලිමේන්තු කාරක සභාවලින් කාර්ය මණ්ඩල උපදේශක කාරක සභාව වෙනස් බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
කෙසේ වෙතත්, කාර්ය මණ්ඩල උපදේශක කාරක සභාවට 1953 අංක 9 දරන පාර්ලිමේන්තු කාර්ය මණ්ඩල පනත යටතේ ව්‍යවස්ථාපිත පදනමක් පවතී.
එම පනත මඟින් පාර්ලිමේන්තු කාර්ය මණ්ඩල පරිපාලනය සඳහා රාමුවක් සකස් කර ඇති අතර, විනය බලතල සහ සේවා කොන්දේසි සම්බන්ධ විධිවිධාන ද ඊට ඇතුළත් වේ.
එබැවින් පෙත්සම්කරුගේ තර්කය වන්නේ එම කාරක සභාවට හිමි බලතලවල සීමාව සහ එම රාමුව යටතේ ගනු ලබන තීරණ අධිකරණ සමාලෝචනයට යටත් වන්නේද යන්න පිළිබඳවය.
ව්‍යවස්ථාපිත පරිපාලන ආයතන තමන්ට නීතියෙන් ලබා දී ඇති බලතල තුළ පමණක් කටයුතු කළ යුතු බවත්, ස්වාභාවික යුක්තියේ මූලධර්මවලට අනුකූල විය යුතු බවත් නීතිඥවරයා අවධාරණය කළේය.
අභියෝගයට ලක් කර ඇති වැඩ තහනම් කිරීම නීති විරෝධීද යන්න හෝ අධිකරණ සමාලෝචනයට එරෙහිව වගඋත්තරකරුවන් ඉදිරිපත් කර ඇති විරෝධතා සාර්ථක වන්නේද යන්න පිළිබඳව අධිකරණය මෙතෙක් තීරණයක් ලබා දී නොමැත.
දෙපාර්ශ්වය වෙනුවෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ ජනාධිපති නීතිඥවරු පෙනී සිටිති
මෙම පෙත්සම මඟින් මතු කර ඇති නීතිමය සහ ආයතනික ගැටලු සැලකිල්ලට ගනිමින් ජ්‍යෙෂ්ඨ නීතිඥවරු කිහිපදෙනෙකු නඩු විභාගය සඳහා පෙනී සිටියහ.
ලබා දී ඇති නඩු විභාග තොරතුරුවලට අනුව, දෙපාර්ශ්වය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින නීතිඥවරුන් මෙසේය.
පෙත්සම්කරු චමින්ද කුලරත්න මහතා වෙනුවෙන්: ජනාධිපති නීතිඥ සංජීව ජයවර්ධන මහතා.
දෙවැනි වගඋත්තරකරු වන පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායකවරයා වෙනුවෙන්: ජනාධිපති නීතිඥ කේ. කනග්ඊශ්වරන් මහතා.
තුන්වැනි සහ පස්වැනි වගඋත්තරකරුවන් වෙනුවෙන්: ජනාධිපති නීතිඥ නයිජල් හැච් මහතා.
දහතුන්වැනි වගඋත්තරකරු වෙනුවෙන්: ජනාධිපති නීතිඥ උපුල් කුමාරප්පෙරුම මහතා.
අනෙකුත් වගඋත්තරකරුවන් වෙනුවෙන්: ජනාධිපති නීතිඥ අලි සබ්රි, උදිත ඉගලහේවා, සංජේ රාජරත්නම්, මනෝහර ද සිල්වා, කුවේරා ද සොයිසා සහ තිසත් විජේගුණවර්ධන යන මහත්වරුන් ඇතුළු නීතිඥ කණ්ඩායමක්.
අභියාචනාධිකරණය හමුවේ මෙම නඩු කටයුතු නොවැම්බර් 17 සහ 18 යන දිනවලදී නැවත විභාගයට ගැනීමට නියමිතය.
එහිදී පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයා සහ සහකාර මහලේකම්වරයා වෙනුවෙන් පෙනී සිටින නීතිඥවරුන් ඇතුළු වගඋත්තරකරුවන් නියෝජනය කරන නීතිඥවරුන්ගෙන් වැඩිදුර කරුණු දැක්වීම් අපේක්ෂා කෙරේ.
පාර්ලිමේන්තු පරිපාලනයට ඇති පුළුල් බලපෑම
පාර්ලිමේන්තුවේ ව්‍යවස්ථාපිත ස්වාධීනත්වය, එහි අභ්‍යන්තර පරිපාලන ව්‍යුහයන් සහ අධිකරණවල අධීක්ෂණ බලය අතර පවතින සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් ප්‍රශ්න රැසක් මෙම නඩු කටයුතු හරහා මතු වී තිබේ.
පාර්ලිමේන්තුව සිය ව්‍යවස්ථාපිත වගකීම් ඉටු කිරීමේදී පාර්ලිමේන්තු වරප්‍රසාද මඟින් ව්‍යවස්ථාදායකය ආරක්ෂා කරනු ලැබුවද, එම ආරක්ෂාවන් සේවා සහ විනය සම්බන්ධ තීරණවලට කොතරම් දුරට අදාළ වන්නේද යන්න මෙම ආරවුලේ ප්‍රධාන කරුණක් බවට පත්ව තිබේ.
මහලේකම්වරයාගේ නීතිමය බලතල සහ පාර්ලිමේන්තු කාර්ය මණ්ඩලයට හිමි ක්‍රියාපටිපාටික අයිතිවාසිකම් ද මෙම පෙත්සම මඟින් විමර්ශනයට ලක් කර තිබේ.
කුලරත්න මහතාගේ වැඩ තහනම් කිරීමේ තීරණයේ වලංගුභාවය සම්බන්ධයෙන් ගනු ලබන ඕනෑම තීරණයක්, අදාළ ව්‍යවස්ථාපිත සහ නීතිමය විධිවිධාන, වගඋත්තරකරුවන් ඉදිරිපත් කර ඇති විරෝධතා සහ පරිපාලනමය තීරණවලට අදාළ පසුබිම් කරුණු පිළිබඳ අධිකරණයේ තක්සේරුව මත රඳා පවතිනු ඇත.
නොවැම්බර් 17 සහ 18 යන දිනවල තවදුරටත් කරුණු දැක්වීම් සිදු කිරීමට නියමිතව තිබුණද, අභියෝගයට ලක් කර ඇති විනය ක්‍රියාමාර්ග අධිකරණ පරීක්ෂාව හමුවේ නීත්‍යනුකූලව පවත්වාගෙන යා හැකිද යන්න පිළිබඳව අධිකරණය මෙතෙක් තීරණයක් ලබා දී නොමැත.
