ඖෂධ පරික්ෂණ (Drug screening) තාක්ෂණය මගින් ආක්රමණශීලී ශාරීරික පරීක්ෂාවන් අවම කරමින් සහ මානව ගෞරවය ආරක්ෂා කරමින්, ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර වෙත මත්ද්රව්ය ඇතුළු වීම වැළැක්වීමට උපකාරී විය හැක.
මත්ද්රව්ය පරීක්ෂණ තාක්ෂණය මගින් මානව ගෞරවයට, පෞද්ගලිකත්වයට සහ මානසික යහපැවැත්මට හානි විය හැකි ආක්රමණශීලී පරීක්ෂාවන්ගේ අවශ්යතාවය අඩු කරන අතරම, මත්ද්රව්යවලට එරෙහි ශ්රී ලංකාවේ සටන ශක්තිමත් කළ හැකිය.
වර්ධනය වන මත්ද්රව්ය ජාවාරම් උදුරා දැමීමට රජය දරන අවංක උත්සාහය නීතිගරුක සෑම ශ්රී ලාංකිකයෙකුගේම ඇගයීමට හා සහයට හිමිකම් කියයි.
මත්ද්රව්ය භාවිතය මාරාන්තික වසංගතයක් මෙන් මුළු සමාජය පුරාම පැතිර ගොස් ඇත. එමගින් රටේ ඵලදායී මානව ප්රාග්ධනය අහිමි වන අතර දහස් සංඛ්යාත දෙමාපියන්ට, අඹුසැමියන්ට සහ අහිංසක දරුවන්ට දැඩි පීඩාවක් ගෙන දෙයි.
වඩාත්ම වැදගත් දෙය නම්, මෙම අර්බුදය බාල පරම්පරාවේ අනාගතයට තර්ජනයක් වීමයි. යම් දිනක රට මෙහෙයවීමේ වගකීම හිමිවන්නේ ඔවුන්ටය. එබැවින් මෙම විනාශකාරී සමාජ උදුරෙන් ඔවුන් ආරක්ෂා කිරීම ජාතික ප්රමුඛතාවයක් ලෙස පැවතිය යුතුය.
නීති විරෝධී මත්ද්රව්ය ජාවාරම සහ මත්ද්රව්ය භාවිතය දැනට ශ්රී ලංකාව මුහුණ දෙන වඩාත් බරපතල අභියෝග දෙකක් නියෝජනය කරයි. ඒවායේ විනාශකාරී සෞඛ්ය බලපෑම්වලට අමතරව, මත්ද්රව්ය මගින් ප්රධාන සමාජීය, ආර්ථික සහ ජාතික ආරක්ෂක ගැටලු නිර්මාණය කරයි.
මත්ද්රව්ය ජාවාරම් ජාල නීතියේ රැහැනට හසුවීම වැළැක්වීම සඳහා නිරන්තරයෙන් උපක්රමශීලී ක්රම අනුගමනය කරයි. බන්ධනාගාර, පොලිස් රඳවා තබා ගැනීමේ මධ්යස්ථාන සහ අනෙකුත් ආරක්ෂිත ස්ථාන වෙත මත්ද්රව්ය ජාවාරම් කිරීමට උත්සාහ කිරීමේදී ශරීර කුහර තුළ මත්ද්රව්ය සඟවා තැබීම මීට ඇතුළත් වේ.
ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් ශ්රී ලංකා පොලිසිය, බන්ධනාගාර දෙපාර්තමේන්තුව සහ අනෙකුත් නීතිය බලගන්වන ඒජන්සිවලට ශාරීරික පරීක්ෂාවන් සිදු කිරීමට සිදුවී ඇත. යම් යම් අවස්ථාවලදී නිලධාරීන් විසින් සමීප ශරීර කුහර පරීක්ෂා කිරීම්ද (intimate body cavity searches) සිදු කරනු ලබයි.
ඔවුන්ගේ අරමුණ සැකයකින් තොරවම සාධාරණ එකකි. බලධාරීන් විසින් ආරක්ෂිත ස්ථාන වෙත නීති විරෝධී මත්ද්රව්ය ඇතුළුවීම වැළැක්විය යුතු අතර මහජන ආරක්ෂාව තහවුරු කළ යුතුය.
කෙසේ වෙතත්, එක් වැදගත් ප්රශ්නයක් කෙරෙහි දැඩි අවධානය යොමු කළ යුතුය.
නවීන තාක්ෂණික විකල්ප පහසුවෙන් ලබා ගැනීමට තිබියදීත්, තවදුරටත් මෙවැනි ආක්රමණශීලී ක්රියා පටිපාටි මත ප්රධාන වශයෙන් රඳා පැවතීම අවශ්යද?
ඖෂධ පරික්ෂණ තාක්ෂණය සහ මානව ගෞරවය
ශාරීරික පරීක්ෂාවන්, විශේෂයෙන්ම සමීප ශරීර පරීක්ෂාවන් පුද්ගලයෙකුගේ ගෞරවයට, පෞද්ගලිකත්වයට සහ මානසික යහපැවැත්මට තදින් බලපෑ හැකිය.
මෙම ප්රතිවිපාක වැරදිකරුවන්ට පමණක් බලපාන්නේ නැත. පසුව අහිංසක බව හෙළිවන පුද්ගලයන් පවා ලැජ්ජාවට, බියට සහ මානසික පීඩාවට පත්විය හැක.
බොහෝ පුද්ගලයන්ට, පරීක්ෂාව අවසන් වී දිගු කලකට පසුවද මෙවැනි අත්දැකීමක් දැඩි මානසික කම්පනයක් (trauma) ලෙස පැවතිය හැක.
ශ්රී ලංකා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මගින් සෑම පුද්ගලයෙකුගේම ගෞරවය ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත්කම පිළිගනී.
11 වැනි වගන්තියේ මෙසේ සඳහන් වේ: “කිසිම තැනැත්තෙකු වධහිංසාවලට හෝ කුරිරු, අමානුෂික හෝ අවමානකාරී සැලකිල්ලකට හෝ දඬුවමකට යටත් නොකළ යුතුය.”
13(5) වගන්තිය මගින් නිදොස්භාවයේ පූර්ව නිගමනය ද සහතික කරයි. එහි මෙසේ සඳහන් වේ: “සෑම තැනැත්තෙකුම වරදකරු බවට ඔප්පු වන තෙක් ඔහු නිදොස් ලෙස පූර්ව නිගමනය කළ යුතුය.”
මෙම ව්යවස්ථාපිත ආරක්ෂණයන් නීතිය බලාත්මක කිරීම සහ මානව ගෞරවය එකට පැවතිය යුතු බව අපට මතක් කර දෙයි. බලධාරීන් නීතිය ක්රියාත්මක කරන අතරම සෑම පුද්ගලයෙකුගේම මූලික අයිතිවාසිකම්වලටද ගරු කළ යුතුය.
තේරුම්ගත හැකි පරිදි, “නෙල්සන් මැන්ඩේලා රීති” ලෙස හැඳින්වෙන, රැඳවියන්ට සැලකීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මත අවම රීති මගින් මෙම මූලධර්මය නැවත තහවුරු කරයි.
රැඳවියන්ට සෑම විටම ඔවුන්ගේ සහජ මානව ගෞරවයට ගරු කරමින් සැලකිය යුතු බව එම රීති අවධාරණය කරයි.
තවද, ආක්රමණශීලී පරීක්ෂණ ක්රියා පටිපාටි අවම කිරීමට බන්ධනාගාර පරිපාලනයන් දිරිමත් කරනු ලබයි. ප්රායෝගික වන සෑම තැනකම, බලධාරීන් ඒවා වෙනුවට නවීන තාක්ෂණික විකල්ප යෙදිය යුතුය.
මෙම ප්රවේශය නීතිය බලාත්මක කිරීම දුර්වල කරන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට, එය වෘත්තීයමයභාවය ප්රවර්ධනය කරන අතර ආරක්ෂක පියවරයන් ජාත්යන්තරව පිළිගත් මානව හිමිකම් ප්රමිතීන්ට අනුකූල වන බව තහවුරු කිරීමට උපකාරී වේ.
ලොව පුරා දැනටමත් භාවිත වන තාක්ෂණයන්
දියුණු පරීක්ෂණ පද්ධති හඳුන්වා දීමෙන් බොහෝ රටවල් ආක්රමණශීලී ශරීර පරීක්ෂාවන් මත රඳා පැවතීම සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කර ඇත.
- පූර්ණ ශරීර ස්කෑනර (Full-body scanners): ඇඳුම් යට සඟවා ඇති හෝ පුද්ගලයෙකුගේ ශරීරයේ අලවා ඇති වස්තූන් ඉක්මනින් හඳුනාගත හැකිය.
- මිලිමීටර්-රේඛා ශරීර ස්කෑනර (Millimetre-wave body scanners): ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළවල බහුලව භාවිත වන අතර, ශරීරයේ සංවේදී රූප නිරාවරණය නොකර සඟවා ඇති ද්රව්ය හඳුනාගත හැකිය. එමගින් පුද්ගලික පෞද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා කරමින් දැඩි ආරක්ෂාවක් පවත්වා ගනී.
- අඩු මාත්රා එක්ස්-රේ ශරීර රූප පද්ධති (Low-dose X-ray systems): මිනිස් ශරීරය අභ්යන්තරයේ සඟවා ඇති වස්තූන් හඳුනාගත හැකිය. නීතියෙන් අවසර ඇති සහ සුදුසුකම් ලත් වෛද්ය නිලධාරීන්ගේ සුදුසු අධීක්ෂණය යටතේ අධි අවදානම් සහිත අවස්ථාවලදී බලධාරීන්ට මෙවැනි පද්ධති භාවිත කළ හැක.
- මත්ද්රව්ය සූක්ෂ්ම සටහන් හඳුනාගැනීමේ පද්ධති (Drug trace detection systems): තත්පර කිහිපයක් ඇතුළත පුද්ගලයෙකුගේ අත්, ඇඳුම්, ගමන් බෑග් හෝ වෙනත් දේපළවල ඇති මත්ද්රව්යවල ක්ෂුද්ර මාත්රාවන් හඳුනාගත හැකිය.
- මත්ද්රව්ය සෙවීමේ සුනඛ ඒකක (K-9 units): වඩාත් ඵලදායී සහ ජාත්යන්තරව පිළිගත් මත්ද්රව්ය හඳුනාගැනීමේ ක්රමයක් ලෙස තවදුරටත් පවතී. ලොව පුරා ඇති බන්ධනාගාර, ගුවන් තොටුපළ, වරාය සහ දේශසීමා පරීක්ෂණ ස්ථාන නීති විරෝධී මත්ද්රව්ය හඳුනා ගැනීමට පුහුණු සුනඛයන් අඛණ්ඩව භාවිත කරයි.
- කෘතිම බුද්ධිය සහ යන්ත්ර ඉගෙනීම (AI & Machine Learning): මෑතකදී බලධාරීන් විසින් ආරක්ෂක පරීක්ෂණ පද්ධති සඳහා කෘතිම බුද්ධිය එකතු කර ඇත. මෙම තාක්ෂණයන්ට සැක කටයුතු වස්තූන් සහ අසාමාන්ය හැසිරීම් හඳුනාගැනීමේ නිවැරදිතාවය ඉහළ නැංවිය හැක.
ආසියා-පැසිෆික් කලාපයේ රටවල් කිහිපයක්ම මෙම තාක්ෂණයන් තමන්ගේ පුළුල් ආරක්ෂක පද්ධතිවලට ඇතුළත් කර ඇත. එබැවින් මත්ද්රව්ය පරීක්ෂණ තාක්ෂණය භාවිත කිරීමෙන් ශ්රී ලංකාවට මත්ද්රව්ය වඩාත් නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමටත්, නිලධාරීන් සහ පරීක්ෂාවට ලක්වන පුද්ගලයන් අතර අනවශ්ය ශාරීරික ස්පර්ශයන් අඩු කිරීමටත් උපකාරී වේ.
ප්රායෝගික සහ දැරිය හැකි ඉදිරි මගක්
දියුණු පරීක්ෂණ පද්ධති සඳහා සැලකිය යුතු මූල්ය ආයෝජනයක් අවශ්ය වේ. කෙසේ වෙතත්, ශ්රී ලංකාවට එකවරම සෑම බන්ධනාගාරයක්ම සහ රඳවා තබා ගැනීමේ මධ්යස්ථානයක්ම උපකරණවලින් සන්නද්ධ කිරීමට අවශ්ය නොවේ.
- නියමු ව්යාපෘති (Pilot Projects): තෝරාගත් අධි-අවදානම් සහිත බන්ධනාගාර සහ වෙනත් තීරණාත්මක ස්ථානවලින් රජයට මෙම තාක්ෂණය හඳුනා දීම ආරම්භ කළ හැකිය. වැඩසටහන දිවයින පුරා ව්යාප්ත කිරීමට පෙර බලධාරීන්ට ඒවායේ ඵලදායිතාව, විශ්වාසනීයත්වය සහ මෙහෙයුම් පිරිවැය තක්සේරු කළ හැකිය.
- ජාත්යන්තර සහාය: මානව හිමිකම්, බන්ධනාගාර ප්රතිසංස්කරණ සහ අපරාධ විනිශ්චය පද්ධති නවීකරණය කිරීමට සහාය දෙන ජාත්යන්තර සංවිධාන සහ සංවර්ධන පාර්ශවකරුවන්ගෙන් රජයට මූල්ය හා තාක්ෂණික ආධාර ලබා ගත හැක.
කෙසේ වෙතත්, නව තාක්ෂණය හඳුනා දීම සුදුසු ආරක්ෂණ ක්රමවේදයන් සමඟ සිදුවිය යුතුය. සෑම පද්ධතියක්ම භාවිත කළ හැක්කේ කවදාද, එය මෙහෙයවිය හැක්කේ කාටද සහ රැස්කරගත් තොරතුරු බලධාරීන් ආරක්ෂා කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව පැහැදිලි රීති සකස් කළ යුතුය. විකිරණ හෝ අභ්යන්තර රූපකරණය ඇතුළත් වන පරීක්ෂණ ක්රමවලදී වෛද්ය අධීක්ෂණය අනිවාර්ය විය යුතුය.
ආරක්ෂාව සහ මානව හිමිකම් එකට පැවතිය හැකිය
ආරක්ෂාව සහ මානව හිමිකම් යනු එකිනෙකට පරස්පර සංකල්ප නොවේ. ඊට පටහැණිව, සැබවින්ම ඵලදායී ආරක්ෂක පද්ධතියක් මගින් මහජන ආරක්ෂාව සහ මානව ගෞරවය යන දෙකම ආරක්ෂා කරයි.
ශ්රී ලංකාව සිය ගුවන් සේවා ආරක්ෂාව, සාගරික ආරක්ෂාව, ජාතික ආරක්ෂාව සහ නීතිය බලාත්මක කිරීමේ පද්ධති ජාත්යන්තර හොඳම පුරුදු සමඟ පෙළගැස්වීමට සැලකිය යුතු උත්සාහයක් ගනිමින් සිටී. එබැවින් පුද්ගලික පරීක්ෂාවන් සිදුකිරීමේ රටේ ක්රමවේද විසිඑක්වන සියවසට ගැලපෙන ප්රමිතීන්ට ළඟාවීමට කාලය පැමිණ ඇත.
මෙම යෝජනාව මගින් මත්ද්රව්ය ජාවාරම්කරුවන්ට කිසිදු සපසුවක්, ආරක්ෂාවක් හෝ අසාධාරණ වාසියක් ලබා දීමට උත්සාහ නොකරයි. මත්ද්රව්ය වරදවලට සම්බන්ධ ඕනෑම අයෙකුට එරෙහිව බලධාරීන් නීතිය තදින්ම බලාත්මක කළ යුතුය.
කෙසේ වෙතත්, නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමට භාවිත කරන ක්රමවේදයන්ගෙන් යුක්තිය, විද්යාව, වෘත්තීයභාවය සහ මානව ගෞරවයට ඇති ගෞරවය පිළිඹිබු විය යුතුය. අරමුණ විය යුත්තේ වැඩි පිරිසක් පරීක්ෂා කිරීම නොව, වැඩි අපරාධ ප්රමාණයක් හඳුනා ගැනීමයි.
ශ්රී ලංකාවට දැන් ආරක්ෂාව සහ මානව ගෞරවය එකට පවතින අපරාධ විනිශ්චය පද්ධතියක් ගොඩනැගීමට අවස්ථාව තිබේ. විශ්වාසදායක මත්ද්රව්ය පරීක්ෂණ තාක්ෂණය වැළඳ ගැනීමෙන්, ඵලදායී ලෙස නීතිය ක්රියාත්මක කිරීම සහ මූලික අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කිරීම යනු එකිනෙකට තරගකාරී ඉලක්ක නොව, එකිනෙකට පූරක මූලධර්ම බව රටට පෙන්වා දිය හැකිය.
P. A. ජයකාන්ත විසිනි
හිටපු – සිවිල් ගුවන් සේවා අධ්යක්ෂ ජනරාල් සහ ප්රධාන විධායක නිලධාරී
ICAO අනුමත ජාත්යන්තර විගණක – USAP-CMA
