
අනුරාධපුර සංවර්ධන සැලැස්ම සම්බන්ධයෙන් ඇති වී තිබෙන ආන්දෝලනයේදී, අනතුරට ලක්විය හැකි ස්තූප, භූගත ඉදිකිරීම් සහ නව ආගමික ගොඩනැගිලි පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීම් ප්රධාන තැනක් ගෙන තිබේ. එහෙත් උණුසුම් දේශපාලන වාද විවාද පිටුපස තවත් සංකීර්ණ ප්රශ්නයක් සැඟවී ඇත. එනම්, සංරක්ෂණය සඳහා වෙන්කර ඇති ඉඩම්වල පදිංචි පවුල්වල අයිතිවාසිකම්වලට සාධාරණය ඉටු කරන අතරම, ශ්රී ලංකාවේ පෞරාණික පුරාවිද්යා භූමි ප්රදේශය ආරක්ෂා කරන්නේ කෙසේද යන්නයි.
දේශපාලන ආන්දෝලනයකට මැදි වූ පූජා නගරයක්
යෝජිත අනුරාධපුර පූජා නගර සංවර්ධන සැලැස්ම මේ වන විට දැඩි ජාතික සංවාදයකට තුඩු දී තිබේ. එහිදී ශ්රී ලංකාවේ බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉමහත් ගෞරවයට පාත්ර වූ ස්මාරක කිහිපයකට හානි සිදුවිය හැකි බවටත්, පෞරාණික නගරයේ ආගමික අනන්යතාවට තර්ජනයක් එල්ල විය හැකි බවටත් අනතුරු ඇඟවීම් ඉදිරිපත් වී ඇත.
කෙසේ වෙතත්, එම චෝදනා සහ දේශපාලන මත ගැටුම්වලින් ඔබ්බට පුරාවිද්යා සංරක්ෂණය, ඉඩම්වල පදිංචිය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති ප්රදේශවලින් පදිංචිකරුවන් වෙනත් ස්ථානවලට ගෙන යාමේ හැකියාව සම්බන්ධයෙන් වෙනම ආන්දෝලනයක් ද පවතී.
පිවිතුරු හෙළ උරුමයේ නායක සහ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී උදය ගම්මන්පිල ඔක්තෝබර් 26 වැනිදා කොළඹදී පැවැත්වූ මාධ්ය හමුවකින් අනතුරුව මෙම ආරවුල තවදුරටත් උත්සන්න විය.
යෝජිත භූගත ඉදිකිරීම් සහ උමං මාර්ග හේතුවෙන් රුවන්වැලිසෑය ඇතුළු ප්රධාන ස්තූපවල අත්තිවාරම්වලට තර්ජනයක් එල්ල විය හැකි බවට ඔහු එහිදී කනස්සල්ල පළ කළේය.
එමෙන්ම, සංවර්ධන සැලැස්මේ භූමි කලාප වෙන්කිරීමේ විධිවිධාන යටතේ, නම් කරන ලද සේවා කලාප තුළ කෝවිල් ඇතුළු අතිරේක ආගමික ගොඩනැගිලි මෙන්ම මත්පැන් අලෙවිසැල් සහ ස්පා මධ්යස්ථාන පිහිටුවීමට අවසර ලැබිය හැකිද යන්න ද ගම්මන්පිල ප්රශ්න කළේය.
ඔහුගේ විරෝධතාවල ප්රධාන අරමුණ වූයේ අනුරාධපුරයේ බෞද්ධ අනන්යතාව ආරක්ෂා කිරීම සහ පුරාවිද්යාත්මක මෙන්ම ආගමික වශයෙන් අතිශය සංවේදී මෙම භූමි ප්රදේශය තුළ සිදුකරන සංවර්ධන කටයුතුවලින් ඇතිවිය හැකි ප්රතිවිපාක පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමයි.

සැලසුම් බලධාරීන් චෝදනා ප්රතික්ෂේප කරයි
යෝජිත සැලැස්ම මඟින් නව ආගමික ඉදිකිරීම් සඳහා අවසර ලබාදෙන බවට හෝ බැතිමතුන්ගේ ගමනාගමනය සීමා කරන බවට ඉදිරිපත් වන අර්ථකථන ජාතික භෞතික සැලසුම් දෙපාර්තමේන්තුව (NPPD) ප්රතික්ෂේප කර තිබේ.
එහි අධ්යක්ෂ ජනරාල් රුචිර විතාන පැහැදිලි කර ඇත්තේ, මෙම සංවර්ධන යෝජනා පූජා නගරයේ ඓතිහාසික හා ආගමික වැදගත්කම ආරක්ෂා කිරීම අරමුණු කරගත් අඛණ්ඩ සැලසුම් ක්රියාවලියක කොටසක් බවයි.
රුවන්වැලිසෑය ආසන්නයේ ඉදිකර ඇති ආරක්ෂිත වැට සම්බන්ධයෙන් මතුව ඇති ගැටලුවලට ද බලධාරීන් ප්රතිචාර දක්වා තිබේ. එම වැට ස්තූපයේ සිට මීටර් 500ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇති අතර, එහි අරමුණ ආරක්ෂිත ප්රදේශවලට සතුන් ඇතුළුවීම වැළැක්වීම බව ඔවුන් පැහැදිලි කර ඇත.
පූජා භූමිය තුළ නව කෝවිල් හෝ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමට මෙම ව්යාපෘතියෙන් යෝජනා කර නොමැති බව දෙපාර්තමේන්තුව අවධාරණය කරයි.
මේ අතර, ගම්මන්පිල සිදුකළ ප්රකාශ සම්බන්ධයෙන් ඔහුට එරෙහිව අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට පැමිණිල්ලක් ද ඉදිරිපත් කර තිබේ.
අනුරාධපුරයේ සමාජ ක්රියාකාරිකයෙකු වන උපාලි රත්නායක සම්බන්ධ මෙම පැමිණිල්ලෙන් චෝදනා කර ඇත්තේ, එම ප්රකාශ මඟින් මහජනතාව නොමඟ යැවීමට සහ ආගමික ආතතීන් ඇති කිරීමට ඉඩ ඇති බවයි.
පැමිණිල්ලක් ගොනු කිරීමෙන් පමණක් ගම්මන්පිල වරදක් සිදුකර ඇති බව තහවුරු නොවේ. එසේම, ඔහුගේ අර්ථකථනය දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්රතික්ෂේප කිරීමෙන් සංවර්ධන යෝජනා ස්වාධීනව පරීක්ෂා කිරීමේ අවශ්යතාව ද අහෝසි නොවේ.
මෙතරම් ගැඹුරු ආගමික හා ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති ස්මාරක සම්බන්ධ ව්යාපෘතියක්, එයට සහාය දක්වන්නේ හෝ විරුද්ධ වන්නේ කුමන දේශපාලන කණ්ඩායමක් වුවද, සවිස්තරාත්මක පරීක්ෂාවකට ලක්කළ හැකි මට්ටමක පැවතිය යුතුය.
ආන්දෝලනය පිටුපස ඇති පුරාවිද්යාත්මක ගැටලුව
අනුරාධපුර සංවර්ධනය සම්බන්ධයෙන් අඩුවෙන් සාකච්ඡාවට ලක්වන එක් කරුණක් වන්නේ, එහි වඩාත් ප්රසිද්ධ පූජනීය ස්ථානවලින් ඔබ්බට පිහිටි පුරාවිද්යා නටබුන් පිළිබඳ තවදුරටත් පර්යේෂණ සිදුකිරීම, ඒවා ලේඛනගත කිරීම සහ සංරක්ෂණය කිරීමේ අවශ්යතාවයි.
පෞරාණික අනුරාධපුර නගරයේ වැදගත්කම වන්දනාකරුවන් පැමිණෙන ප්රධාන ස්තූප සහ විහාරස්ථානවලට පමණක් සීමා නොවේ.
එහි ඓතිහාසික භූමි ප්රදේශයට පැරණි ජනාවාස, ආරාම සංකීර්ණ, පෞරාණික ගොඩනැගිලි, ආරක්ෂක බලකොටු සහ පරිපාලන මධ්යස්ථානවල නටබුන් ද ඇතුළත් වේ.
සංඝමිත්තා මාවත සහ අනුලා මාවත අවට ප්රදේශ ඇතුළු බටහිර අනුරාධපුරයේ පුරාවිද්යාත්මක වැදගත්කමක් ඇති ස්ථාන, තවමත් ඉතිරිව ඇති ගොඩනැගිලි නටබුන් හේතුවෙන් විශේෂ අවධානයට ලක්ව තිබේ.
මෙම ආන්දෝලනය පිළිබඳ මුල් වාර්තාවේ, පධානඝර ගොඩනැගිලි, රජමාලිගාවල නටබුන් විය හැකි ස්ථාන සහ පෞරාණික ඇතුළු නගරයේ ඇතැම් කොටස් සම්බන්ධයෙන් යෝජිත පුරාවිද්යා විමර්ශන පිළිබඳ සඳහන් වේ.
එමෙන්ම, මීට පෙර සිදුකළ ගවේෂණවලදී ගස්වැල් ඉවත් කර ගොඩනැගිලි අත්තිවාරම් සහ වෙනත් පුරාවිද්යාත්මක ලක්ෂණ අනාවරණය කරගත් බව ද එහි සඳහන් වේ.
මෙවැනි පර්යේෂණ නගරයේ ඓතිහාසික විකාශනය අවබෝධ කරගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබාදිය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, ඇතැම් නටබුන් ක්රිස්තු පූර්ව 600 වසරට අයත් රජමාලිගා බව නිශ්චිතව හඳුනාගෙන ඇති බවට ඉදිරිපත් වන ප්රකාශ, තහවුරු වූ පුරාවිද්යාත්මක නිගමන ලෙස පිළිගැනීමට පෙර ඒවාට සහාය දක්වන පුරාවිද්යා වාර්තා අවශ්ය වේ.
එසේම, ඓතිහාසික කෝවිල් නටබුන් පැවතීම ද වර්තමාන ආගමික ආරවුල් ඔස්සේ නොව, පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම්ව අවබෝධ කරගත යුතුය.
අනුරාධපුරයේ ඉතිහාසය දේශපාලන අනුමාන මත අර්ථකථනය කිරීමට තරම් සුළු දෙයක් නොවේ.
ඉඩම්වල පදිංචිය ප්රධාන ගැටලුවක් වී තිබේද?
සංරක්ෂණය සහ සංවර්ධනය සඳහා හඳුනාගෙන ඇති ප්රදේශ තුළ පවතින ජනාවාස පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේදී මෙම ආන්දෝලනය තවදුරටත් සංකීර්ණ වේ.
2026 අගෝස්තු මාසයේ පැවති සාකච්ඡා පිළිබඳ රජයේම වාර්තාවකට අනුව, ලොලුගස්වැව ඇතුළු නගර ප්රදේශයේ පදිංචි පවුල් 331ක් නැවත පදිංචි කිරීමේ යෝජනාවක් පවතින බව පිළිගෙන තිබේ.
ඉඩම්, නිවාස හෝ මූල්ය වන්දි ලබාදීම ඇතුළු විකල්ප ක්රමවේද සොයා බලන ලෙස ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක නිලධාරීන්ට උපදෙස් ලබා දී තිබේ.
මෙම පිළිගැනීම මඟින් තහවුරු වන්නේ, ජනතාව පදිංචි ස්ථානවලින් ඉවත් කිරීම සහ නැවත පදිංචි කිරීම සංවර්ධන වැඩසටහන තුළ සැබෑ ලෙසම සලකා බැලෙන කරුණු බවයි.
කෙසේ වෙතත්, එයින් බලපෑමට ලක්වන සෑම පවුලක්ම නීතිවිරෝධී ලෙස ඉඩම්වල පදිංචි වී සිටින බව තහවුරු නොවේ.
ව්යාපෘතිය සම්බන්ධයෙන් මුලින් ඉදිරිපත් වූ විවේචනවලින් චෝදනා කර ඇත්තේ, ඇතැම් පදිංචිකරුවන් ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති ඉඩම්වල නිවාස ඉදිකර ඇති බවත්, සමහර දේපළ සඳහා දේශපාලන මැදිහත්වීම් මඟින් බලපත්ර ලබාගෙන තිබිය හැකි බවත්ය.
එමෙන්ම, එවැනි ඉඩම්වල තම පදිංචිය ආරක්ෂා කරගැනීමට උත්සාහ කරන ඇතැම් පුද්ගලයන්ට පුරාවිද්යා විමර්ශනවලට එරෙහි විරෝධතා දිරිගැන්වීමෙන් වාසියක් ලැබිය හැකි බව ද එම විවේචනවලින් යෝජනා කෙරේ.
විශේෂයෙන්ම, ඉදිකිරීම් හේතුවෙන් ආරක්ෂිත පුරාවිද්යා නටබුන්වලට හානි සිදුවී තිබිය හැකි අවස්ථාවලදී හෝ ඉඩම් බලපත්ර අනිසි ලෙස නිකුත් කර ඇති බවට සැක පවතින අවස්ථාවලදී මෙම චෝදනා විමර්ශනය කළ යුතුය.
එහෙත් විරෝධතාකරුවන්, පදිංචිකරුවන් හෝ ආගමික නායකයන්ගේ පෞද්ගලික අරමුණු සාක්ෂි නොමැතිව තහවුරු වූ කරුණු ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම වගකීම් සහගත නොවේ.
ඇතැම් පදිංචිකරුවන්ට වසර ගණනාවක් ජීවත් වූ නිවාස, ජීවනෝපාය හෝ තමන් භුක්ති විඳි දේපළ අහිමි වීම පිළිබඳ සාධාරණ කනස්සල්ලක් තිබිය හැකිය.
තවත් පිරිසක් සතුව නීත්යනුකූලභාවය පරීක්ෂා කළ යුතු ඉඩම් ලේඛන තිබිය හැකිය.
විශ්වාසදායක විමර්ශනයක් මඟින් නීතිවිරෝධී ඉඩම් අල්ලාගැනීම්, මතභේදයට ලක්වූ බලපත්ර සහ නීත්යනුකූල අයිතිවාසිකම් සහිත පවුල් අතර වෙනස පැහැදිලිව හඳුනාගත යුතුය.
සංරක්ෂණය අසාධාරණය සාධාරණීකරණය කරන හේතුවක් නොවිය යුතුය
පුරාවිද්යාත්මක වැදගත්කමක් ඇති ඉඩම් ආරක්ෂා කිරීම රජයේ නීත්යනුකූල වගකීමකි. එසේම, පොදු සංවර්ධන ව්යාපෘති හේතුවෙන් බලපෑමට ලක්වන ජනතාවට නීතියට අනුකූලව සහ සාධාරණව සැලකීම ද රජයේ වගකීමකි.
මෙම වගකීම් දෙකෙන් එකක් අනෙක අහෝසි නොකරයි.
ආරක්ෂිත පුරාවිද්යා ඉඩම්වල අනවසර ඉදිකිරීම් සිදුවී ඇත්නම්, ඒවා සිදුවූයේ කවදාද, අනුමැතිය ලබාදුන්නේ කවුරුන්ද, දේශපාලන බලපෑම් සිදුවී තිබේද සහ ලබාගත හැකි නීතිමය විසඳුම් මොනවාද යන්න නිලධාරීන් විසින් තහවුරු කළ යුතුය.
පදිංචිකරුවන් වෙනත් ස්ථානවලට ගෙන යාම අවශ්ය වන අවස්ථාවලදී, එම ක්රියාවලිය බලධාරීන් පැහැදිලිව විස්තර කළ යුතු අතර, එක් එක් පුද්ගලයාගේ තත්ත්වය වෙන වෙනම ඇගයීමට ලක්කර නීතියෙන් නියම කර ඇති වන්දි හෝ නැවත පදිංචි කිරීමේ සහාය ලබාදිය යුතුය.
දේශපාලන ආන්දෝලන ඇති වූ විට පමණක් ක්රියාත්මක වන තාවකාලික පියවර වෙනුවට, නීතිය අඛණ්ඩව හා සමානව ක්රියාත්මක කිරීම මඟින් අනාගතයේදී සිදුවිය හැකි අනවසර ඉඩම් අල්ලාගැනීම් වැළැක්වීමට ද රජයේ වැඩපිළිවෙළ සමත් විය යුතුය.
ඒ සමඟම, පුරාවිද්යා විමර්ශන සුදුසුකම් ලත් වෘත්තීය විශේෂඥයන්ගේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ යුතු අතර, එම පර්යේෂණවල ප්රතිඵල මහජනතාවට ලබාගත හැකි විය යුතුය.
ආගමික නායකයන්, ඉතිහාසඥයන්, පුරාවිද්යාඥයන් සහ බලපෑමට ලක්වන පදිංචිකරුවන්ට මෙම සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමට සහ ඒ පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීමට අර්ථවත් අවස්ථා ලබාදිය යුතුය.
අනුරාධපුරය දැනටමත් ලෝක උරුම නගරයකි
මෙම සංවාදය තුළ අවධානය යොමු කළ යුතු තවත් වැදගත් කරුණක් තිබේ.
අනුරාධපුර පූජා නගරය 1982 වසරේදී යුනෙස්කෝ (UNESCO) ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරනු ලැබීය.
එබැවින් වර්තමානයේ පවතින අභියෝගය අනුරාධපුරයට පළමු වරට ලෝක උරුම පිළිගැනීම ලබාගැනීම නොව, එම පිළිගැනීමට හේතු වූ සුවිශේෂී ගුණාංග ආරක්ෂා කරගැනීමයි.
නිසි සැලසුමකින් තොරව සිදුකරන ඉදිකිරීම්, පුරාවිද්යා නටබුන්වලට සිදුවන හානි සහ ප්රමාණවත් නොවන කළමනාකරණය හේතුවෙන් මෙම ස්ථානයේ උරුම වටිනාකමට හානි සිදුවිය හැකිය.
එසේම, අනුරාධපුරයේ අදටත් ජීවමානව පවතින ආගමික ස්වභාවය හෝ බලපෑමට ලක්වන ප්රජාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් නොසලකා සිදුකරන සංරක්ෂණ ක්රියාමාර්ග අනවශ්ය ගැටුම් ඇති කිරීමට හේතු විය හැකිය.
රජයේ සංවර්ධන යෝජනාවලට ප්රවාහන පහසුකම්, සනීපාරක්ෂක පහසුකම්, ප්රවේශ මාර්ග සහ වන්දනාකරුවන් සඳහා වූ පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම ද ඇතුළත් වේ.
සැලසුම් කර ඇති පූජා භූමි ප්රදේශය වර්ග කිලෝමීටර් 28ක පමණ ප්රමාණයක සිට වර්ග කිලෝමීටර් 38ක් දක්වා පුළුල් කිරීම පිළිබඳව ද නිලධාරීන් සාකච්ඡා කර තිබේ.
මෙම අරමුණු බැරෑරුම් ලෙස සලකා බැලිය යුතු වුවද, ඒවා ක්රියාත්මක කිරීම විනිවිදභාවයෙන් යුතුව සහ නගරයේ සුවිශේෂී වැදගත්කම පිළිබඳ නිසි අවබෝධයකින් සිදුකළ යුතුය.
සාක්ෂි ප්රසිද්ධ කරන්න, උරුමය ආරක්ෂා කරන්න
මෙම ආන්දෝලනය බුදුදහම ආරක්ෂා කිරීම සහ සංවර්ධනයට සහාය දැක්වීම යන විකල්ප දෙකෙන් එකක් තෝරාගැනීමේ ගැටලුවක් බවට පත් නොකළ යුතුය.
අනුරාධපුරයට ආගමික ආරක්ෂාව මෙන්ම වගකීම් සහගත පුරාවිද්යා සංරක්ෂණය ද අවශ්ය වේ.
ගැසට් කරන ලද සංවර්ධන සැලැස්ම, සවිස්තරාත්මක සිතියම්, පුරාවිද්යා ඇගයීම්, පාරිසරික අධ්යයන සහ යෝජිත ඉදිකිරීම්වල තාක්ෂණික පිරිවිතර වෙත ප්රවේශ වීමට මහජනතාවට අවස්ථාව තිබිය යුතුය.
ඒ හා සමානව වැදගත් වන්නේ බලපෑමට ලක්වන දේපළ හඳුනාගත හැකි විනිවිදභාවයෙන් යුත් වාර්තා, පදිංචිකරුවන් ඉවත් කිරීම සඳහා පවතින නීතිමය පදනම සහ ආරවුල් විසඳීමේ ක්රියාපටිපාටි පිළිබඳ තොරතුරු ලබාදීමයි.
අනතුරුදායක භූගත ඉදිකිරීම් පිළිබඳ චෝදනා විශ්වාසදායක නම්, ඒවා ස්වාධීන තාක්ෂණික ඇගයීම් මඟින් විමර්ශනය කළ යුතුය.
දේශපාලන සහාය මත ඉඩම් අල්ලාගෙන ඇති බවට ඉදිරිපත් වන චෝදනා සාක්ෂි මඟින් තහවුරු වන්නේ නම්, අදාළ බලධාරීන් කිසිදු වෙනස්කොට සැලකීමකින් තොරව එම ගනුදෙනු විමර්ශනය කළ යුතුය.
බිය ඇතිකරන ප්රකාශවලින් හෝ බලධාරීන් ලබාදෙන සහතිකවලින් පමණක් මෙතරම් විශාල ආරවුලක් විසඳිය නොහැකිය.
අනුරාධපුරය ශ්රී ලංකාවේ සියලු ජනතාවට පොදුවේ උරුම වූ ඓතිහාසික සම්පතකි. එහි ආරක්ෂාව දේශපාලන පක්ෂපාතීත්වය, ආගමික සැකසංකා හෝ මතභේදයට ලක්වූ ඉඩම් ගනුදෙනුවලින් ප්රතිලාභ ලබන පුද්ගලයන්ගේ පෞද්ගලික අවශ්යතා මත රඳා නොපැවතිය යුතුය.
අනුරාධපුර පූජා නගරය ආරක්ෂා කිරීමට ඇති හොඳම ක්රමය වන්නේ පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂිවලට ගරු කරන, බලපෑමට ලක්වන ජනතාවට සාධාරණව සලකන සහ ගනු ලබන සෑම ප්රධාන තීරණයක්ම මහජන පරීක්ෂාවට ලක්කළ හැකි විනිවිදභාවයෙන් යුත් සංවර්ධන ක්රියාවලියක් ක්රියාත්මක කිරීමයි.




